Image default
Πρώτο Θέμα

Ο πιο αδύναμος κρίκος της ευρωζώνης είναι οι ψηφοφόροι

Ο πιο αδύναμος κρίκος της ευρωζώνης είναι οι ψηφοφόροι

Η κρίση του ευρώ επέστρεψε. Οι εκλογές στην Ελλάδα τον επόμενο μήνα και η πιθανή νίκη του ΣΥΡΙΖΑ, ένα ακροαριστερό κόμμα, θα φοβίσει πολιτικούς και επενδυτές.

Για άλλη μια φορά θα βρίσκονται σε μια ζοφερή συζήτηση για τη σειρά των πιθανών επερχόμενων τρόμων: χρεοκοπία, τραπεζικός πανικός, προγράμματα διάσωσης, κοινωνική αναταραχή και η πιθανή «αποβολή» της Ελλάδας από την ευρωζώνη.

Είναι κατά κάποιον τρόπο ταιριαστό το ότι αυτή η κρίση ξεσπά στο τέλος μιας χρονιάς κατά την οποία οι αγορές είχαν ξεγελαστεί πως η κρίση του ευρώ είχε τελειώσει. Το κόστος δανεισμού για τους οφειλέτες στην Ευρώπη είχε πέσει σημαντικά, αντικατοπτρίζοντας την πεποίθηση πως η δήλωση από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να κάνει «ότι χρειαστεί» για να σώσει το ενιαίο νόμισμα είχε απομακρύνει τον κίνδυνο της κατάρρευσης του ευρώ.

Αυτή η σκέψη ήταν πάντοτε αφελής, όπως δείχνουν τώρα τα γεγονότα στην Ελλάδα. Ο αδύναμος κρίκος στη θεωρία ήταν οι ευρωπαϊκές πολιτικές – και ιδιαίτερα ο κίνδυνος οι ψηφοφόροι να στραφούν ενάντια στην οικονομική αυστηρότητα και να στραφούν σε «αντισυστημικά» κόμματα που απορρίπτουν την ευρωπαϊκή συμφωνία για τη διατήρηση του ενιαίου νομίσματος.

Εάν σπάσει αυτή η συμφωνία, ολόκληρο το εύθραυστο οικοδόμημα από τραπουλόχαρτα του χρέους, της διάσωσης και της λιτότητας θα ξεκινήσει να ταλαντεύεται. Και αυτό είναι που βλέπουμε τώρα στην Ελλάδα.

Η εξέλιξη της κρίσης του ευρώ σχετιζόταν πάντα με τις αλληλεπιδράσεις τριών στοιχείων: πολιτικής, αγορών και οικονομικών. Όταν τα πράγματα βελτιώνονται, τα τρία αυτά στοιχεία μπορούν να δημιουργήσουν έναν ευνοϊκό κύκλο: οι ψηφοφόροι επιλέγουν τους παραδοσιακούς πολιτικούς, οι αγορές χαλαρώνουν και τα επιτόκια πέφτουν, έτσι η πραγματική οικονομία βελτιώνεται, ενισχύοντας τη θέση του πολιτικού κέντρου. Διαφορετικά, ένας καταστροφικός κύκλος μπορεί να εδραιωθεί. Η οικονομική ανέχεια οδηγεί σε πολιτική ριζοσπαστικοποίηση που τρομάζει τις αγορές, κάτι που οδηγεί σε υψηλότερα επιτόκια, βαρύτερο χρέος και μεγαλύτερη αυστηρότητα – κάτι που με τη σειρά του οδηγεί σε μεγαλύτερη ακόμη ριζοσπαστικοποίηση.

Όσοι ήλπιζαν σε έναν ευνοϊκό κύκλο στην Ελλάδα επιχειρηματολογούσαν πως η οικονομία είχε επιτέλους επιστρέψει στην ανάπτυξη κατά το 2014. Το πρόβλημα είναι πως  ανάπτυξη είναι πολύ αργή και αδύναμη για να καθησυχάσει τη λαϊκή αγωνία για την κατάσταση του έθνους. Η ελληνική οικονομία έχει συρρικνωθεί κατά περισσότερο από 25% από το ξεκίνημα της κρίσης, η ανεργία στους νέους ξεπερνά το 50% και ο λόγος του κρατικού χρέους προς το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν είναι αρκετά υψηλότερος από ότι ήταν στην αρχή της κρίσης. Υπό αυτές τις συνθήκες, η άνοδος των αντισυστημικών πολιτικών κομμάτων δεν είναι και τόσο δυσνόητη.

Όπως πάντα, η Ελλάδα αποτελεί ακραία αλλά όχι τη μοναδική περίπτωση στην ευρωζώνη. Η αυστηρότητα έχει επίσης οδηγήσει στην άνοδο των ριζοσπαστικών κομμάτων και σε άλλες σημαντικές οικονομίας. Στην Ισπανία το Podemos – ένα αριστερό κόμμα με ιδεολογία παρόμοια με του ΣΥΡΙΖΑ – προηγείται αυτή τη στιγμή στις δημοσκοπήσεις. Στη Γαλλία, το ακροδεξιό National Front συγκέντρωσε τις περισσότερες ψήφους στις εκλογές για το Ευρωκοινοβούλιο τον περασμένο Μάιο. Στην Ιταλία, εξτρεμιστές τόσο στα δεξιά όσο και στα αριστερά βρίσκονται σε ετοιμότητα, περιμένοντας την αποτυχία της μεταρρυθμιστικής κυβέρνησης με επικεφαλή τον Matteo Renzi.

Όσο οι κυβερνώντες είναι αφοσιωμένοι στο σχέδιο του ευρώ, η πείρα υποδεικνύει πως θα βρουν τρόπο να το συντηρήσουν. Η άνοδος των αντισυστημικών κομμάτων απειλεί την επιβίωση του ευρώ επειδή το ενιαίο νόμισμα εξαρτάται από την διατήρηση των συμφωνιών προ-ευρώ ανάμεσα στις 18 χώρες που υιοθέτησαν το νόμισμα. Όσο οι αρχηγοί που γύρω από το τραπέζι σε μία ακόμη «έκτακτη σύνοδο κορυφής» στις Βρυξέλλες παραμένουν ουσιαστικά όλοι αφοσιωμένοι στο σχέδιο, η πείρα υποδεικνύει πως θα τα καταφέρουν.

Στη θεωρία, ο ΣΥΡΙΖΑ δε θα έσπαγε αυτή τη συμφωνία. Οι έλληνες ριζοσπαστικοί λένε πως έχουν σκοπό να διατηρήσουν τη χώρα τους εντός της ευρωζώνης. Το πρόβλημα είναι πως θέλουν να διαγράψουν περίπου το μισό εξωτερικό χρέος της Ελλάδας – μια απαίτηση που πιθανώς δε θα γίνει αποδεκτή από τα υπόλοιπα μέλη της ευρωζώνης και κυρίως τη Γερμανία.

Ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να έχει δίκιο πως τα χρέη της Ελλάδας ουσιαστικά δεν μπορούν να αποπληρωθούν. Αλλά η πολιτική του «επεκτείνουμε και υποκρινόμαστε» (επεκτείνουμε την περίοδο αποπληρωμής και υποκρινόμαστε πως όλα τα χρέη τελικώς θα αποπληρωθούν) ήταν απαραίτητη για να επιστρέψουν στη γερμανίδα καγκελάριο Άγκελα Μέρκελ να πείσει τους ψηφοφόρους της για τις κατά συρροή διασώσεις. Εάν ειπωθεί τώρα στους γερμανούς ψηφοφόρους πως όλα αυτά τα δάνεια στην Ελλάδα δε θα αποπληρωθούν στην πραγματικότητα, μπορεί και εκείνοι να στραφούν στα άκρα. Η δύναμη που ανεβαίνει στη γερμανική πολιτική βρίσκεται στα δεξιά και όχι στα αριστερά, και έχει τη μορφή του αντιευρωπαϊκού κόμματος Alternative for Germany. Υπάρχουν και εξωτερικοί παράγοντες που η Γερμανία θα πρέπει να είναι πολύ προσεκτική να μη δώσει έδαφος στον ΣΥΡΙΖΑ. Μια διαγραφή χρέους για την Ελλάδα ίσως και είναι εφικτή – ωστόσο θα άνοιγε την πόρτα για παρόμοιες απαιτήσεις από την Ιταλία, την Πορτογαλία, την Ιρλανδία, την Ισπανία και ακόμη και τη Γαλλία.

Είναι αρκετά εύκολο να δούμε πώς θα μπορούσε να δημιουργηθεί πρόβλημα στην ευρωζώνη. Όμως πώς θα μπορούσε να αποφευχθεί; Υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι. Αρχικά, οι έλληνες ψηφοφόροι μπορεί να φοβηθούν. Η διαφορά του ΣΥΡΙΖΑ από τα παραδοσιακά κόμματα έχει ελαττωθεί τις τελευταίες μέρες και ίσως πέσει ακόμη περισσότερα από τώρα έως τις 25 Ιανουαρίου. Αυτό θα μπορούσε να επιτρέψει σε κόμματα του κέντρου να συσπειρωθούν και να απομακρύνουν τα αντισυστημικά κόμματα – ένα μοτίβο που έχει γίνει αρκετά σύνηθες στην Ευρώπη. Δεύτερον, ακόμη κι αν ο ΣΥΡΙΖΑ καταλάβει την εξουσία, είναι πιθανό το κόμμα να μετριάσει τις απαιτήσεις του μόλις αντικρύσει την άβυσσο της χρεοκοπίας. Τίποτα δε βοηθά στη συγκέντρωση όσο η θέα των άδειων ταμείων. Και οι γερμανοί ίσως προβούν σε περισσότερους συμβιβασμούς όταν λάβουν υπόψη την αναρχία που θα μπορούσε να ξεσπάσει με την έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ.

Ο άτσαλος συμβιβασμός είναι το αποτέλεσμα που φαίνεται πως περιμένουν οι αγορές. Αυτό είναι που υποδεικνύει η πρόσφατη ιστορία πως θα συμβεί. Ωστόσο η ιστορία του ευρώ ακόμη εξελίσσεται. Και ένα ευτυχισμένο τέλος δεν είναι καθόλου δεδομένο.

Σχετικα αρθρα

Πώς η Ιταλία ξε-ερωτεύτηκε την ΕΕ

admin

Αλυτο μυστήριο η πραγματική της Saudi Aramco

admin

Ποια είναι η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου; Όχι των ΗΠΑ

admin

Αναλυτικά οι αλλαγές στον κατώτατο μισθό – Ποια επιδόματα επηρεάζονται – Υπεγράφη η απόφαση

admin

Γερμανικά ΜΜΕ: H Τουρκία θέλει να επιβάλει το δίκαιο του ισχυρότερου

admin

Φόρμουλα συμφωνίας με τους δανειστές επεξεργάζεται η κυβέρνηση

admin

Αισιοδοξούν οι επενδυτές για την ελληνική οικονομία το 2014

admin

Τελεσίγραφο 3,6 δισ. € των θεσμών στην Ελλάδα

admin

Με το… πιστόλι στον κρόταφο η ελληνική κυβέρνηση

admin

Οι μεταρρυθμίσεις δεν είναι η απάντηση σε όλα

admin

Η ανάκαμψη δεν είναι εξυγίανση

admin

Ο Τραμπ απέναντι στα συντρίμμια της πολιτικής του

admin

Kαμπανάκι Moody’s για Ευρωζώνη: Ευάλωτη απέναντι σε ενδεχόμενο σοκ

admin

Economist: Η Ελλάδα έχει μαραθώνιο μπροστά της για να επιστρέψει στην κανονικότητα

admin

XA:Εμβόλιο αισιοδοξίας

admin

Απομυθοποιώντας το γερμανικό οικονομικό “θαύμα”

admin

Που το πάει το ΧΑ;

admin

Δεξιά στροφή για την Αργεντινή

admin