Image default
Πρώτο Θέμα

Ελλάδα, Ρωσία και η πολιτική της ταπείνωσης

Ελλάδα, Ρωσία και η πολιτική της ταπείνωσης

Λίγο πριν ο Αλέξης Τσίπρας εκλεγεί ως πρωθυπουργός της Ελλάδας τον Ιανουάριο, υποσχέθηκε στους ψηφοφόρους του πως «Τη Δευτέρα θα τελειώσει η εθνική ταπείνωση. Θα δώσουμε τέλος στις διαταγές απ’ έξω».

Όσοι θέλουν να απορρίψουν την επιμονή στην εθνική ταπείνωση ως ελληνική εκκεντρικότητα, θα πρέπει να ρίξουν μια ματιά σε ολόκληρο τον κόσμο. Τα τέσσερα περισσότερο συζητημένα διεθνή θέματα του τελευταίου έτους – Ρωσία, ευρωζώνη, Μέση Ανατολή και ανατολική Ασία – έχουν ένα κοινό θέμα, τη ρητορική περί εθνικής ή πολιτισμικής ταπείνωσης.

Μία από τις πρώτες κινήσεις του κ. Τσίπρα ως πρωθυπουργός ήταν να επισκεφτεί ένα μνημείο ελληνικής αντίστασης κατά των Ναζί στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτή η χειρονομία αφορά σε κύριο λόγο την εθνική περηφάνια: υπενθυμίζει στους ψηφοφόρους τον ηρωισμό του παρελθόντος, επιστρέφοντας μια μικρή ποσότητα ταπείνωσης στους γερμανούς, που ηγούνται της ομάδας των δανειστών στην ευρωζώνη.

Η ελληνική κυβέρνηση ανήλθε στην εξουσία υποσχόμενη τη διαγραφή του χρέους της χώρας και το τέλος της οικονομικής λιτότητας. Και παρ’ ότι η επιθετική προσέγγιση του ΣΥΡΙΖΑ δεν κατάφερε πολλά για την επίτευξη αυτών των στόχων, οι ψηφοφόροι απήλαυσαν την επίδειξη ανυπακοής. Η δημοτικότητα του ΣΥΡΙΖΑ ανέβαινε ενώ οι καταθέσεις στις ελληνικές τράπεζες συρρικνώνονταν.

Η σύγκρουση της Ρωσίας με τη δύση, όπως και η αντιπαράθεση της Αθήνας με τους πιστωτές, τρέφεται από ένα αίσθημα πληγωμένης εθνικής περηφάνιας. Ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν θα πρέπει να συνεχίσει να αντιμετωπίζεται ως «μεγάλη δύναμη». Ενώ οι φαινομενικοί λόγοι της παρέμβασης στην Ουκρανία αφορούν την υπεράσπιση παγιωμένων ενδιαφερόντων – ναυτικές βάσεις, αγορές και σύνορα – η ρητορική της Ρωσίας ξεχειλίζει αίσθημα εθνικής ταπείνωσης. Η Ρωσία, επιμένει, δεν μπορεί πλέον να παραμερίζεται και να αγνοείται.

Οι ρώσοι δε θα ανεχτούν πλέον να τρομοκρατούνται από τους υπερόπτες αμερικάνους. Ο κ. Πούτιν φτάνει στα βάθη της ιστορίας ψάχνοντας για τις μεγάλες στιγμές της ψυχής του έθνους: τον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο του 1940. Και οι αξιωματούχοι κομπάζουν για την πυρηνική δύναμη της Ρωσίας, ως ένδειξη της θέσης ισχύος και λόγου οι άλλοι να τη φοβούνται.

Το αίσθημα της εθνικής ταπείνωσης έχει κεντρικό ρόλο και στην προσέγγιση της Κίνας προς τον υπόλοιπο κόσμο. Τα βιβλία της ιστορίας και το εθνικό μουσείο του Πεκίνου επιμένουν στον «αιώνα της ταπείνωσης» – με διάρκεια από την πρώτη συνάντηση της χώρας με τον δυτικό ιμπεριαλισμό το 1840 μέχρι την ήττα από την Ιαπωνία το 1945. Το μήνυμα που διαπερνάται στους νέους είναι πως μία αδύναμη Κίνα ταπεινώθηκε και χρησιμοποιήθηκε από τις ξένες δυνάμεις. Η σύγχρονη Κίνα, τους λένε, δε θα υποστεί κάτι τέτοιο.

Ο πρόεδρος Xi Jinping ζητά «ενός νέου είδους σχέση μεγάλων δυνάμεων» – μια απαίτηση οι ΗΠΑ να αντιμετωπίζουν την Κίνα ως ισάξια.

Οι μουσουλμάνοι φονταμενταλιστές χρησιμοποιούν επίσης την ιδέα πως η δύση έχει ταπεινώσει και καταπιέσει τους μουσουλμάνους. Το 2003 ο Tom Friedman, αρθρογράφος των New York Times, αναφέρθηκε σε έναν λόγο με αυτή τη θεματολογία από τον Mahathir Mohamad, τότε πρωθυπουργό της Μαλαισίας, και τόνισε πως «η πλέον υποτιμημένη δύναμη στις διεθνείς σχέσεις είναι η ταπείνωση». Ο κ. Friedman ισχυρίστηκε πως το αίσθημα της ταπείνωσης ήταν που οδηγούσε την παλαιστινιακή εξέγερση κατά του Ισραήλ, και την ένοπλη επανάσταση κατά της αμερικανικής κατοχής στο Ιράκ. Όταν ξεκίνησαν οι επαναστάσεις στη Μέση Ανατολή το 2011, φαινόταν πως πολλοί άραβες είχαν αποφασίσει πως ήταν οι ίδιες οι κυβερνήσεις τους που ευθύνονταν για τη δυστυχία και την ταπείνωση.

Από τότε ωστόσο έχει γίνει περισσότερο της μόδας να κατηγορούνται οι απ’ έξω και η δύση. Η κυβέρνηση του Ιράν και οι τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους μισούν ο ένας τον άλλον, αλλά μοιράζονται την ίδια ρητορική που υπόσχεται το τέλος της υποτιθέμενης ταπείνωσης από τη δύση – είτε πρόκειται για το Ιράν που επιμένει στο δικαίωμά του για πυρηνικό πρόγραμμα είτε την Isis που κηρύττει ενάντια στις δυτικές αξίες.

Πολλοί θεωρητικοί και φιλόσοφοι έχουν γράψει για τον ρόλο της περηφάνιας και της ταπείνωσης στις ανθρώπινες σχέσης. Ο Jean-Jacques Rousseau, ο φιλόσοφος του Διαφωτισμού του 18ου αιώνα υποστήριζε πως η πηγή της ανθρώπινης διαφθοράς βρισκόταν στην επιθυμία του ανθρώπου να αναγνωριστεί ως ανώτερος από τους υπόλοιπους. Αιώνες αργότερα, «ρεαλιστές» θεωρητικοί των διεθνών σχέσεων υποστήριξαν πως τα κράτη καθοδηγούνται από παρόμοια αισθήματα. Οι ρεαλιστές τόνισαν τη δίψα του κράτους για εξουσία. Η αντίθετη πλευρά αυτού του συναισθήματος είναι η απεγνωσμένη προσπάθεια αποφυγής της αδυναμίας και της ταπείνωσης που την ακολουθεί.

Το αποτέλεσμα όλων αυτών σημαίνει πως για να λυθούν οι διεθνείς συγκρούσεις θα πρέπει να ληφθούν υπόψη όχι μόνον τα ενδιαφέροντα αλλά και τα συναισθήματα. Μερικές φορές οι υποχωρήσεις που χρειάζονται για να αντιμετωπιστεί το αίσθημα εθνικής ή πολιτισμικής ταπείνωσης δεν είναι πραγματοποιήσιμες. Κανείς δεν πρόκειται να συμφωνήσει στη δημιουργία χαλιφάτου για να επουλωθούν τα πληγωμένα αισθήματα της Isis.

Όμως μερικές φορές οι χειρονομίες που χρειάζονται για να δημιουργηθεί αίσθημα εθνικής περηφάνιας είναι σχετικά μηδαμινές. Η Ελλάδα δε φαίνεται να έχει αποσπάσει σημαντικές υποχωρήσεις από τους πιστωτές της. Παρ’ όλα αυτά, η επίδειξη εθνικής ανυπακοής, σε συνδυασμό με κάποιες γλωσσικές και τεχνικές αλλαγές, φαίνεται να έχει καθησυχάσει τους έλληνες προς το παρόν. Καθώς η δύση ετοιμάζεται να αντιμετωπίσει μία επικίνδυνη σύγκρουση με τη Ρωσία και τη φιλόδοξη Κίνα, ίσως θα πρέπει να έχει στο μυαλό της πως μερικές φορές τα σύμβολα έχουν σχεδόν την ίδια σημασία με την ουσία.   

Σχετικα αρθρα

Η προέλαση του τζιχαντισμού

admin

Handelsblatt: Ο Τσίπρας πετυχαίνει πλεονάσματα, αλλά το έλλειμμα εμπιστοσύνης παραμένει

admin

ΕΕ-Κίνα: Το Πεκίνο και οι Βρυξέλλες επιδιώκουν προσέγγιση

admin

Το «Ναι» θα σοκάρει τους Σκωτσέζους

admin

Στην αγκαλιά του ΕLA Alpha-Eurobank – Πυλώνας ΙΙ για Πειραιώς – ΕΤΕ (UPD)

admin

22 μέρες μόνο…

admin

Η υποτιμημένη οικονομική απειλή από τον Λευκό Οίκο

admin

Η ευκαιρία για την Ευρώπη

admin

Ο κορονοϊός ξυπνά μνήμες 2008

admin

Oxford Economics: Πότε βγαίνει από την κρίση η Ελλάδα

admin

Οι μεγάλοι traders φτιάχνουν το δικό τους χρηματιστήριο

admin

Η πρώτη αποτυχημένη δημοπρασία γερμανικών ομολόγων είναι γεγονός!

admin

Tα πολυκαταστήματα «σκοτώνουν» τα μικρά μαγαζιά στην Αττική

admin

Εμπόριο και κεντρικές τράπεζες θα κάνουν δύσκολη τη ζωή των επενδυτών

admin

Πώς η Ευρώπη μπορεί να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα της μετανάστευσης

admin

Οι τρεις καταστροφικές επιλογές της Ευρώπης για την Ελλάδα

admin

Ο Μπερλουσκόνι της Αμερικής

admin

Ο λιγότερο επώδυνος δρόμος για το Brexit

admin