Image default
Πρώτο Θέμα

Η λιτότητα δεν είναι το πρόβλημα της Ελλάδας

Η λιτότητα δεν είναι το πρόβλημα της Ελλάδας

Κοιτάζοντας έξω από ένα παράθυρο είναι εύκολο να ξεγελαστεί κανείς από την αντανάκλασή του και να κοιτάξει περισσότερο τον εαυτό του, παρά τον έξω κόσμο. Αυτό φαίνεται να συμβαίνει με τους παρατηρητές από τις ΗΠΑ, που επηρεασμένοι από τη δημοσιονομική διαφωνία στη δική τους χώρα, κοιτούν την Ελλάδα.

Για παράδειγμα, ο Joseph Stiglitz βλέπει τη λιτότητα στην Ελλάδα ως θέμα ιδεολογικής επιλογής ή κακής οικονομικής πολιτικής, όπως και στις ΗΠΑ. Σύμφωνα με αυτήν την άποψη, όσοι στηρίζουν τη λιτότητα θα πρέπει να έχουν εμμονή με τη θεωρία, δεδομένης της ύπαρξης μίας ευγενέστερης, πραότερης εναλλακτικής. Γιατί να ψηφίσει κανείς υπέρ της λιτότητας όταν κόμματα όπως ο ΣΥΡΙΖΑ της Ελλάδας και το Podemos της Ισπανίας προσφέρουν έναν δρόμο χωρίς ταλαιπωρία;

Το ερώτημα αντικατοπτρίζει μία ατυχή τάση σύγχυσης δύο πολύ διαφορετικών καταστάσεων. Στις ΗΠΑ, το ζήτημα ήταν εάν μία κυβέρνηση που μπορούσε να δανειστεί με εξαιρετικά χαμηλά επιτόκια, εν μέσω ύφεσης, έπρεπε να το κάνει. αντίθετα, η Ελλάδα συγκέντρωσε τεράστια δημοσιονομικά και εξωτερικά χρέη σε χρόνο ρεκόρ, μέχρις ότου οι αγορές είπαν «αρκετά» το 2009.

Δόθηκαν στην Ελλάδα πρωτοφανή ποσά υψηλά επιδοτούμενης χρηματοδότησης, ώστε να βοηθηθεί στη σταδιακή μείωση των υπερβολικών εξόδων της. Όμως τώρα, ύστερα από τόση ευρωπαϊκή και παγκόσμια γενναιοδωρία, ο Stiglitz και άλλοι οικονομολόγοι υποστηρίζουν πως μέρος των ελληνικών χρεών θα πρέπει να συγχωρεθεί ώστε να υπάρξει περιθώριο για περισσότερα έξοδα.

Η αλήθεια όμως είναι πως η ύφεση στην Ελλάδα λίγη σχέση έχει με την υπερβολική επιβάρυνση του χρέους. Μέχρι το 2014, η Ελλάδα δεν πλήρωσε, σε καθαρούς όρους, ούτε ένα ευρώ σε τόκους: δανείστηκε αρκετά από επίσημες πηγές με επιδοτούμενα επιτόκια για να πληρώσει το 100% των τόκων της και να περισσέψει και λίγο. Αυτή η κατάσταση υποθετικά άλλαξε λίγο το 2014, την πρώτη χρονιά που η χώρα συνέβαλλε έστω λίγο στον λογαριασμό των τόκων της, έχοντας πετύχει ένα πρωτογενές πλεόνασμα μόλις 0,8% του ΑΕΠ (ή το 0,5% του χρέους της ύψους 170% του ΑΕΠ). Η εμπειρία της Ελλάδας τονίζει μία πραγματικότητα της μακροοικονομικής πολιτικής που πολλοί συχνά παραβλέπουν: ο κόσμος δεν κυριαρχείται από λάτρεις της λιτότητας, αντίθετα, οι περισσότερες χώρες δυσκολεύονται να εξισορροπήσουν τα λογιστικά τους βιβλία.

Οι πρόσφατες πρόοδοι στη συμπεριφορική οικονομική θεωρία δείχνουν πως όλες έχουν μεγάλα προβλήματα αυτοελέγχου. Και η θεωρία των παιγνίων εξηγεί γιατί λειτουργούν ακόμη πιο ανεύθυνα όταν παίρνουν συλλογικές αποφάσεις.

Τα δημοσιονομικά ελλείμματα, όπως και οι ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες, είναι οι ακούσιες συνέπειες ενεργειών περισσότερων από έναν ανθρώπων που είχαν άλλους στόχους στο μυαλό τους. Και η έλλειψη δημοσιονομικού ελέγχου είναι που οδήγησε εξαρχής την Ελλάδα στην προβληματική της κατάσταση.

Συνεπώς, το πρόβλημα δεν είναι ότι η λιτότητα δοκιμάστηκε και απέτυχε στην Ελλάδα. Είναι πως, παρά την πρωτοφανή διεθνή γενναιοδωρία, η δημοσιονομική πολιτική ήταν εντελώς ανεξέλεγκτη και χρειαζόταν σημαντικές προσαρμογές. Οι ανεπαρκείς δαπάνες ποτέ δεν υπήρξαν πρόβλημα. Από το 1998 μέχρι το 2007, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας είχε μέσο όρο 3,8%, το δεύτερο ταχύτερο στη Δυτική Ευρώπη, μετά από την Ιρλανδία.

Ωστόσο, μέχρι το 2007, η Ελλάδα ξόδευε περισσότερο από 14% του ΑΕΠ παραπάνω από ότι παρήγαγε, το δεύτερο μεγαλύτερο τέτοιο κενό της Ευρώπης – διπλάσιο από αυτό της Ισπανίας και περισσότερο από 55% μεγαλύτερο από της Ιρλανδίας. Στην Ισπανία και την Ιρλανδία, ωστόσο, το κενό προήλθε από μία ραγδαία ανάπτυξη στα ακίνητα: η πρόσβαση στο ευρώ ξαφνικά έδωσε τη δυνατότητα στους ανθρώπους να πάρουν φθηνότερα στεγαστικά δάνεια. Στην Ελλάδα, αντιθέτως, το κενό ήταν κυρίως δημοσιονομικό και χρησιμοποιούταν για κατανάλωση και όχι επενδύσεις.

Οι μη βιώσιμοι δρόμοι ανάπτυξης συχνά οδηγούνται σε ξαφνική παύση εισροής κεφαλαίων, αναγκάζοντας τις χώρες να επαναφέρουν τις δαπάνες τους σε σχέση με την παραγωγή. Στην Ελλάδα, ωστόσο, η πρωτοφανής γενναιοδωρία των επίσημων δανειστών, έκανε την προσαρμογή πιο σταδιακή απ’ ότι για παράδειγμα στη Λετονία ή την Ιρλανδία. Πράγματι, ακόμη και μετά την λεγόμενη Ελληνική Κρίση, η οικονομία της έχει αναπτυχθεί περισσότερο σε όρους κατά κεφαλήν από το 1998 από την Κύπρο, τη Δανία, την Ιταλία και την Πορτογαλία.

Οι ξαφνικές παύσεις είναι πάντοτε επώδυνες: η οικονομολογία δεν έχει βρει θεραπεία για αυτόν τον πονοκέφαλο. Όμως ο τρόπος για να μειωθεί όσο γίνεται ο πόνος είναι η μείωση των εξόδων χωρίς να περιοριστεί η παραγωγή, κάτι που απαιτεί την πώληση σε άλλους αυτών που οι κάτοικοι δεν μπορούν πλέον να πληρώσουν. Με άλλα λόγια, εάν η Ελλάδα δεν αυξήσει τις εξαγωγές, οι περικοπές των εξόδων θα ενισχύσουν τις απώλειες παραγωγής με τον ίδιο τρόπο που οι κεϋνσιανοί πολλαπλασιαστές ενίσχυσαν τα κέρδη παραγωγής από τους δανεισμούς.

Το πρόβλημα είναι πως η Ελλάδα παράγει πολύ λίγα από όσα ο κόσμος θέλει να καταναλώσει. Οι εξαγωγές της αφορούν κυρίως φρούτα, ελαιόλαδο, βαμβάκι, καπνό και κάποια προϊόντα διύλισης πετρελαίου. Η Γερμανία, που πολλοί υποστηρίζουν πως θα πρέπει να ξοδέψει περισσότερο, εισάγει μόλις το 0,2% των αγαθών της από την Ελλάδα. Ο τουρισμός είναι μία ώριμη βιομηχανία με πολλούς τοπικούς ανταγωνιστές. Η χώρα δεν παράγει μηχανές, ηλεκτρονικά είδη ή χημικά. Για κάθε 10 δολάρια παγκόσμιου εμπορίου σε πληροφορική τεχνολογία, αντιστοιχεί στην Ελλάδα 0,01 δολάρια.

Η Ελλάδα ποτέ δεν είχε την παραγωγική δομή για να είναι όσο πλούσια ήταν: τα έσοδα της «φούσκωσαν» από τεράστια ποσά δανεισμένου χρήματος το οποίο δε χρησιμοποιήθηκε για την βελτιστοποίηση της παραγωγικής της δυνατότητας. Σύμφωνα με τον Άτλαντα Οικονομικής Πολυπλοκότητας, το 2008, το κενό ανάμεσα στα έσοδα της Ελλάδας και την περιεκτικότητα γνώσης των εξαγωγών της ήταν το μεγαλύτερο από ένα δείγμα 128 χωρών.

Μεγάλο μέρος της συζήτησης από τότε είχε να κάνει με το τι θα πρέπει να κάνουν  η Γερμανία, η ΕΕ, ή το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Το συμπέρασμα όμως τελικά είναι πως η Ελλάδα πρέπει να αναπτύξει τις παραγωγικές τις δυνατότητες εάν θέλει να αναπτυχθεί. Το ανεστίαστο σύνολο διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που της έχουν συνταγογραφηθεί από τις υπάρχουσες χρηματοδοτικές συμφωνίες της δε θα το πετύχει αυτό. Αντίθετα, η Ελλάδα θα πρέπει να συγκεντρωθεί σε ακτιβιστικές πολιτικές που προσελκύουν διεθνώς ανταγωνιστικές εταιρείες, ένα πεδίο όπου η Ιρλανδία έχει πολλά να διδάξει – και όπου ο Stiglitz έχει λογικά πράγματα να πει.

Δυστυχώς, αυτό δεν είναι κάτι που πιστεύουν πολλοί έλληνες (ή ισπανοί). Μεγάλο μερίδιο αυτών ψήφισαν τον ΣΥΡΙΖΑ ο οποίος θέλει να ανακατανείμει τους πόρους σε αυξήσεις μισθών και επιδοτήσεις, και δεν αναφέρει καν τις εξαγωγές στη στρατηγική του για την ανάπτυξη. Θα ήταν σοφό εκ μέρους τους να θυμηθούν πως η στήριξη του Stiglitz και οι συμβουλές από το Podemos δεν έσωσαν τη Βενεζουέλα από τον πρόσφατο καταστροφικό υπερπληθωρισμό της.     

Σχετικα αρθρα

Έρχονται πρόστιμα για τις εισπρακτικές εταιρείες δικηγόρων

admin

Τα ελληνικά Capital Controls είναι δίκαια;

admin

XA: Ελεύθερη πτώση 10,61%, στον Ιούλιο του 2016 «γύρισε» η αγορά

admin

FDP: «Είμαστε διατεθειμένοι να συζητήσουμε ελαφρύνσεις του ελληνικού χρέους-Αδικαιολόγητοι οι φόβοι για Grexit»

admin

Όταν ο Warren Buffett πουλά τις μετοχές του στην Goldman Sachs, είναι ώρα να αρχίσουμε να ανησυχούμε

admin

Παράδοση στη Νορβηγία οι κυβερνήσεις μειοψηφίας

admin

Κλειδί η ευρωπαϊκή πολιτική στη νέα κυβέρνηση Μέρκελ

admin

Η πασιφιστική Γερμανία αψηφά την εθνικιστική παλίρροια της Ευρώπης

admin

Η τελευταία λογομαχία με το ΔΝΤ απειλεί την προθεσμία της αξιολόγησης

admin

Το Jackson Hole αμφισβητεί τη μαεστρία του Ντράγκι…

admin

Eπέκταση της πιστοποίησης με το «Ελληνικό Σήμα» επιδιώκει το υπουργείο Οικονομίας

admin

To παράδοξο του 1 τρισ. δολαρίων

admin

Ρώσοι χάκερ πυροδότησαν τον καταλονικό αυτονομισμό

admin

DW: Τι οδήγησε τη Βενεζουέλα στην οικονομική κρίση;

admin

Ιταλικό «inferno» απειλεί τα ελληνικά ομολόγα και την Ευρώπη

admin

Ο Πούτιν είναι μεγαλύτερη απειλή για την Ευρώπη από την Isis

admin

ΟΛΟ το φορολογικό νομοσχέδιο – Τι προβλέπει

admin

Οι 20 καλύτερες μετοχές για το 2020 από τα καλύτερα μυαλά της Wall Street

admin