Image default
Πρώτο Θέμα

Το χαμένο κέντρο

Το χαμένο κέντρο

Όλο και πιο απρόβλεπτο καθίσταται το πολιτικό τοπίο στις μέρες μας, μέσα σε ένα περιβάλλον συνεχών αλλαγών και νέων πραγματικοτήτων. Οι αναλυτές περιορίζονται στο να προσπαθούν να ερμηνεύσουν πρωτόγνωρα φαινόμενα, χωρίς να ελπίζουν να προλάβουν όσα θα ακολουθήσουν.

Όταν ξεκίνησε η κούρσα για το προεδρικό χρίσμα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, πόσοι θα φαντάζονταν ότι ένας πολιτικός-καρικατούρα με επικίνδυνες απόψεις θα εκλεγόταν πανηγυρικά έχοντας απέναντί του όλο το κομματικό κατεστημένο; Όταν ο Κάμερον που είχε κερδίσει δύο εκλογές και ένα δημοψήφισμα για τη Σκωτία προκαλούσε, με απόλυτη βεβαιότητα για το αποτέλεσμα, το δημοψήφισμα για την ΕΕ, πόσοι θα διανοούνταν ότι θα το έχανε καθαρά παρά τη στήριξη των Εργατικών; Πόσοι πριν από λίγα χρόνια πίστευαν ότι η Μαρίν Λε Πεν θα ήταν σήμερα ή μόνη λίγο-πολύ δεδομένη για να περάσει στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών; Επίσης, πριν από την κατάρρευση της κυβέρνησης Γιώργου Παπανδρέου, ποιοι μπορούσαν να εκτιμήσουν ότι ένας νεαρός πολιτικός ηγέτης ενός μικρού κόμματος της Αριστεράς θα γκρέμιζε τους δύο κομματικούς πυλώνες της Μεταπολίτευσης, που για δεκαετίες συγκέντρωναν πάνω από 80%; Στην πορεία αυτή μάλιστα θα κέρδιζε δύο εκλογικές μάχες και ένα δημοψήφισμα.

Όλα αυτά και πολλά άλλα που συμβαίνουν διεθνώς, βάζουν ένα μεγάλο ερωτηματικό στο κομβικό εκκρεμές του μεσαίου χώρου, που έκρινε της μάχες ανάμεσα στην Κεντροαριστερά και την Κεντροδεξιά. Άλλωστε, ένα ιδιαιτέρως ανησυχητικό φαινόμενο στην Ευρώπη είναι η ραγδαία άνοδος της Ακροδεξιάς. Παντού λοιπόν ο «μεσαίος χώρος» συμπιέζεται, καθώς χάνουν έδαφοες οι μετριοπαθείς πολιτικές δυνάμεις. Πώς εξηγούνται τα φαινόμενα αυτά; Έχει νόημα να συνεχίσουμε να μιλάμε για «μεσαίο χώρο»; Και ποιο είναι το πολιτικό περιεχόμενό του σήμερα, καθώς πνίγεται από τα νέα ρεύματα που διασχίζουν και ρηγματώνουν τις κοινωνίες;

Ο σημερινός μεσαίος χώρος υπάρχει πάντα, αλλά είναι αφυδατωμένος και αποκτά νέα χαρακτηριστικά που διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Ωστόσο, δεν έχει εξανεμιστεί. Επιβιώνει διότι οι ακραίοι σε κάποιες περιπτώσεις ξεπερνούν τα όρια και εντέλει τρομοκρατούν. Αυτό συμβαίνει με τον Σαρκοζί στη Γαλλία. Έτσι ευνοείται ο μετριοπαθής κεντροδεξιός Ζιπέ, που λογικά θα επικρατήσει της Λε Πεν. Χαρακτηριστικό είναι επίσης το παράδειγμα της Αμερικής: ενώ οι ψηφοφόροι που αυτοπροσδιορίζονται ως ανεξάρτητοι (independents) έχουν φτάσει σε ποσοστό ρεκόρ (είναι αυτοί που δεν ταυτίζονται με Δημοκρατικούς ή Ρεπουμπλικάνους), μέχρι σχετικά πρόσφατα τροφοδοτούσαν και τον Τραμπ, αν και θεωρητικά ανήκαν στον μεσαίο χώρο. Όμως, οι ακρότητες επί ακροτήτων του Τραμπ τώρα τους απομάκρυναν από αυτόν. Έτσι κρατούν τη μύτη τους και στρέφονται στη Χίλαρι. Επίσης, στη Βρετανία οι τρεις νικητές του Brexit αυτοκαταστράφηκαν πολιτικά την ώρα της πύρρειας νίκης τους και επικράτησε έτσι η νέα πρωθυπουργός, που ανήκει στον μεσαίο χώρο.

Η κύρια τάση των ψηφοφόρων του «νέου μεσαίου χώρου» που είναι πιο ρευστός από ποτέ, είναι να λειτουργούν οργισμένα. Είναι πλέον οι «οργισμένοι μεσαιοχωρίτες» (the angry middle) όπως τους αποκάλεσε κύριο άρθρο του New Statesman. Στις ΗΠΑ φλέρταραν αρχικά με τον Τραμπ, διότι τον θεωρούσαν αντισυστημικό, έχοντας ως στόχο το κατεστημένο. Στη Βρετανία θεώρησαν ανόητους και επιπόλαιους τους ηγέτες του Brexit και στράφηκαν στην Τερέζα Μέι, που κινήθηκε προσεκτικά μεταξύ Brexit και Remain. Η Μέι μόλις έγινε αρχηγός των Συντηρητικών έστειλε μήνυμα ότι αλλάζει την οικονομική κατεύθυνση του κόμματός της αλλά και την ελιτίστικη εικόνα του. Όπως έγραψε ο διάσημος φιλόσοφος Τζον Γκρέι, «με την επαναφορά του κράτους ως εγγυητή της κοινωνικής συνοχής, η Μέι απέρριψε το νεοφιλελεύθερο μοντέλο του 1980 (της Θάτσερ)». Η Μέι λοιπόν έπιασε το μήνυμα των καιρών, καθώς οι οργισμένοι ψηφοφόροι αναζητούν ηγέτες που δεν παραπέμπουν στο κατεστημένο.

Αυτή είναι η εποχή του θυμού των ψηφοφόρων με όλους και όλα. Αναζητούνται αντικατεστημένοι ριζοσπάστες – όχι όμως επικίνδυνα ακραίοι. Ο Νικ Κλεγκ, ο πρώην αρχηγός των Φιλελεύθερων, στο βιβλίο του «Πολιτική ανάμεσα στα άκρα», τονίζει πως εκατομμύρια άνθρωποι αντιδρούν στις συνέπειες της οικονομικής κρίσης του 2008, καθώς οι μισθοί τους τελματώθηκαν και νιώθουν όλο και πιο παραμελημένοι. Πιστεύουν ότι οι επιχειρηματικές και πολιτικές ελίτ τούς έχουν βάλει στη γωνία τροφοδοτώντας ακραίες ανισότητες. Στις ΗΠΑ, λχ, το 1980 η διαφορά αμοιβών των ηγετών επιχειρήσεων (CEOs) και μέσου εργαζομένου ήταν 42 φορές μεγαλύτερη για τους πρώτους. Τώρα είναι 400 φορές μεγαλύτερη. Βεβαίως, δε θέλουν να αντιστρέψουν το καπιταλιστικό μοντέλο, όπως τονίζουν σοβαροί κεντροαριστεροί διανοητές. Θέλουν απλώς να το διορθώσουν. Όπου υπάρχει οργή, οι ψηφοφόροι γίνονται απρόβλεπτοι. Δεν είναι οι ίδιοι ακραίοι. Απλώς κάποιες επιλογές τους μπορεί να θεωρηθούν, στιγμιαία, πιο ακραίες.

Στη χώρα μας ήταν η οργή η οποία γκρέμισε τον δικομματισμό του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ, που θεωρήθηκαν (δικαίως) υπεύθυνα για την πορεία προς την άβυσσο. Είχαμε την άνοδο της Ακροδεξιάς, αλλά ευτυχώς όχι εκτίναξη. Έτσι εξηγείται ότι κυβερνά ένας αριστερός πρωθυπουργός, που άλλωστε όχι μόνο το πιο συγγενές ΠΑΣΟΚ αλλά και τον νέο μεσαίο χώρο. Οι ψηφοφόροι αυτοί που τον επέλεξαν, δεν «ψήφισαν Αριστερά». Επέλεξαν έναν νέο, επικοινωνιακό και φρέσκο σε εικόνα ηγέτη, ως καταλύτη για να γκρεμιστεί ένας διάτρητος δικομματισμός μαζί με το ευρύτερο σύστημα που τον περιέβαλλε.

Δυστυχώς για τη χώρα ο Τσίπρας αγνόησε ότι οι ψηφοφόροι της οργής τον επέλεξαν ως ριζοσπάστη, που εκαλείτο όμως να δράσει υπεύθυνα και συνετά. Φυσικά η βαρουφάκειος φάση του οδήγησε μόνο στα άκρα. Δεν είχε ίχνος σωφροσύνης. Αυτήν τη σωφροσύνη την ανακάλυψε μόνο στο τέλος ο ίδιος ο Τσίπρας με κόστος για τη χώρα και την προσωπική του εικόνα. Υφίσταται επίσης φθορά στον μεσαίο χώρο από τον λαϊκισμό του, τον οποίο δε χρειαζόταν ως όχημα για να κερδίσει τις εκλογές. Φυσικά ο Τσίπρας δεν είναι ο μόνος έλληνας λαϊκιστής. Μοιραίες ήταν οι επιλογές του Ανδρέα Παπανδρέου, ενώ πρώτος άνοιξε την πόρτα του λαϊκισμού την εποχή της κρίσης ένας κατεστημένος δεξιός πολιτικός, ο Αντώνης Σαμαράς.

Μετά την έκφραση της οργής των ψηφοφόρων προς τα δύο κατεστημένα κόμματα, κάτι που θα μπορούσε να θεωρηθεί φυσιολογική αντίδραση, τώρα υπάρχει κόπωση, παραίτηση και απαξίωση των πάντων. Τούτο προφανώς είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό. Ο Τσίπρας που είχε «τον κόσμο στα χέρια του» πλέον έχει φθαρεί καταλυτικά. Ωστόσο, όσοι τον θεωρούν πολιτικά τελειωμένο πλανώνται πλάνην οικτρά. Άλλωστε, δεν έχει σοβαρούς ανταγωνιστές. Η φθαρμένη ΝΔ μόνο αν άλλαζε συθέμελα θα μπορούσε να ανοίξει μια εποχή μακράς κυριαρχίας της. Η ηγεσία της δεν έχει τις δυνάμεις για έναν τόσο φιλόδοξο στόχο. Ενώ το κόμμα είναι βαθιά άρρωστο στο μεδούλι του και απολύτως γυμνό σε στελεχικό δυναμικό. Γι’ αυτό η ΝΔ σέρνεται, συσπειρώνει τους δεδομένους ψηφοφόρους της και δεν κερδίζει τον μεσαίο χώρο. Ο μεσαίος χώρος αντιπροσωπεύεται πλέον από την επιλογή «κανένας από τους δύο» ή ακριβέστερα «κανένας από τους άλλους». Ο μεσαίος χώρος στη χώρα μας δεν πιστεύει πλέον σε τίποτα και σε κανέναν. Ούτε καν στη δύναμη του θυμού του. Πολύ απλά, όταν έρθει η ώρα, θα επιλέξει ανάμεσα στο «μη χείρον». Προσωρινά άλλωστε. Μέχρι να αναζητήσει και πάλι το επόμενο «μη χείρον».    

Σχετικα αρθρα

Covid-19: Η γρήγορη ανάκαμψη που δεν θα έρθει…

admin

Διπλή καταδίκη της Τουρκίας για Κύπρο και Συρία

admin

ΟΟΣΑ: Ανατρέψτε το Brexit με δεύτερο δημοψήφισμα για να σώσετε την οικονομία

admin

Αυτόματο κούρεμα οφειλών σε δημόσιο και τράπεζες το Νοέμβριο

admin

Σχέδια της κυβέρνησης για έξοδο στις αγορές

admin

Γιατί η Ιρλανδία τα κατάφερε και η Ελλάδα όχι;

admin

Handelsblatt: Οι ελληνικές τράπεζες περνούν το stress test της ΕΚΤ

admin

Οι χώρες με την καλύτερη φήμη στον κόσμο: Σε ποια θέση είναι η Ελλάδα για το 2019

admin

Η Ευρώπη,ο Χάμιλτον,το χρήμα και η εξουσία του…

admin

ICAP:Ενισχύεται η διείσδυση των γυναικών στις ανώτερες βαθμίδες της ελληνικής επιχειρηματικής σκηνής

admin

Γερμανικές εκλογές: Οι αναποφάσιστοι και η απαξίωση της πολιτικής

admin

Κοινωνική δυσαρέσκεια και ευρωπαϊκή πολιτική

admin

Η Ισπανία επεξεργάζεται συνταγματική αλλαγή ως λύση στην κρίση

admin

Η αποβολή της Ελλάδας από το Σένγκεν δε θα λύσει την προσφυγική κρίση

admin

Τουρκία και Δύση: Τι να περιμένουμε το 2019

admin

Η κυβέρνηση της Κίνας θυμίζει κάτι από το οργουελικό «1984»

admin

Οι εκλογές με τα μάτια των ξένων

admin

DW: Τουρκία, Ελλάδα στην κορυφή των τουριστικών προορισμών

admin