Image default
Πρώτο Θέμα

Ο αντιλαϊκιστής λαϊκιστής της Γαλλίας

Emmanuel Macron 818132Δημοκράτες κάθε χρώματος γιορτάζουν το γεγονός πως ο φιλοευρωπαίος κεντρώος Εμανουέλ Μακρόν – και όχι η Μαρίν Λε Πεν του ακροδεξιού Εθνικού Μετώπου – θα είναι ο επόμενος πρόεδρος της Γαλλίας.

Όμως παρ’ ότι η νίκη του Μακρόν είναι καλή είδηση, δε σημαίνει και την ήττα του λαϊκισμού στην Ευρώπη. Αντίθετα, ο Μακρόν αντιπροσωπεύει το είδους του «πεφωτισμένου λαϊκισμού», που έρχεται με τα δικά του προβλήματα.

Η υποψηφιότητα του Μακρόν, όπως και της Λε Πεν, αποτελούσε επίπληξη των επικρατούντων πολιτικών κομμάτων της Γαλλίας. Έπεισε τους ψηφοφόρους με μια υπόσχεση σκανδιναβικού στυλ συνδυασμού οικονομικού φιλελευθερισμού και ευέλικτου κράτους πρόνοιας. Όμως ίσως είναι καιρός να παραδεχτούμε πως η Σκανδιναβία είναι μοναδική, και πως προγράμματα που πετυχαίνουν εκεί ίσως να μην μπορούν να επαναληφθούν αλλού.

Παρ’ όλα αυτά, ο λαϊκισμός του Μακρόν μπορεί να είναι εν τέλει κάτι κακό βραχυπρόθεσμα. Ίσως, στη Γαλλία και αλλού σήμερα, μόνο ένας λαϊκιστής να μπορεί να νικήσει έναν άλλο λαϊκιστή. Εάν είναι έτσι, τότε ο πεφωτισμένος λαϊκισμός του Μακρόν είναι σίγουρα προτιμότερος από τον εθνικιστικό λαϊκισμό που εκπροσωπεί η Λε Πεν. Το ερώτημα είναι κατά πόσο ο πεφωτισμένος λαϊκισμός μπορεί να παίξει ρόλο στην καθοδήγηση των πολιτικών συστημάτων μακριά από τον λαϊκισμό γενικώς – και προς πραγματικές λύσεις των προβλημάτων των χωρών.

Το μόνο πραγματικό αντίδοτο στον λαϊκισμό – ο μόνος πραγματικός τρόπος να λυθούν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι καθημερινοί άνθρωποι – είναι η μεγαλύτερη πολιτική παγκοσμιοποίηση. Άλλωστε, είναι η οικονομική παγκοσμιοποίηση χωρίς την πολιτική παγκοσμιοποίηση αυτή που παράγει εθνικισμό. Οι λαϊκιστές υπόσχονται να σταματήσουν την οικονομική παγκοσμιοποίηση. Στην πραγματικότητα μπορούν να σταματήσουν (ή να αντιστρέψουν) μόνο την πολιτική παγκοσμιοποίηση. Έτσι η άνοδος των λαϊκιστών στην εξουσία δημιουργεί μια αυτο-ενισχυόμενη δυναμική, όπου ο εθνικισμός γίνεται ολοένα και πιο εμφανής.

Ωστόσο, όπως αποδεικνύει ο Μακρόν, δεν είναι κάθε λαϊκισμός απαραίτητα εθνικιστικός. Ιστορικά, ο αριστερόστροφος λαϊκισμός ήταν πιο συνηθισμένος από τον αντίστοιχο δεξιό, του οποίου η δύναμη στη Δύση σήμερα δείχνει την αντίληψη, στα μάτια πολλών πολιτών, πως η αριστερά έχει γίνει ελιτιστική. Υπάρχει, κατά συνέπεια, επιχειρηματολογία πως ο λαϊκισμός μπορεί να επανακτηθεί από τους εθνικιστές και να χρησιμοποιηθεί για να προωθήσει την ευρωπαϊκή ενότητα και την πολιτική παγκοσμιοποίηση.

Ωστόσο, παρά τον διάσπαρτο ενθουσιασμό για τη νίκη του Μακρόν, οι περισσότεροι από εμάς παραμένουμε υποσυνείδητα μοιρολάτρες στο θέμα της πολιτικής παγκοσμιοποίησης. Ποιος σήμερα πιστεύσει σε μια παγκόσμια δημοκρατία, ή έστω σε Ηνωμένες Πολιτείες Ευρώπης;

Πριν ακόμη από το σημερινό κύμα εθνικιστικού λαϊκισμού, οι ευρωπαίοι απέρριψαν το ευρωπαϊκό σύνταγμα. Συγκριτικά με αυτήν την προηγούμενη φιλοδοξία, ακόμη και οι πιο τολμηρές από τις προτάσεις του Μακρόν για την ενοποίηση της ευρωζώνης, είναι στην πραγματικότητα μικρές αναθεωρήσεις. Η γερμανίδα καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ, αφού συνεχάρη τον Μακρόν, ξεκαθάρισε πως δε θα λάβει υπόψη της τις αλλαγές στη δημοσιονομική πολιτική – μια στάση που αποκλείει το ενδεχόμενο κοινού υπουργείου οικονομικών στην ευρωζώνη.

Προηγούμενες εμπειρίες με τον πεφωτισμένο λαϊκισμό ενισχύουν αυτήν την κάπως θολή προοπτική. Ο ιδρυτής του πεφωτισμένου λαϊκισμού ήταν ο Ντόναλντ Τουσκ, ο πρώην πρωθυπουργός της Πολωνίας που είναι σήμερα πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Προτού γίνει πρωθυπουργός της Πολωνίας, ο Τουσκ, όπως και ο Μακρόν, άφησε ένα κατεστημένο κόμμα για να δημιουργήσει το δικό του κίνημα, την Πολιτική Πλατφόρμα. Και όπως και το En Marche! του Μακρόν, το κίνημα έδινε έμφαση στη νεολαία, την αισιοδοξία, και την υπόσχεση της χρήσης του ταλέντου και της ενέργειας του κόσμου.

Ως πρωθυπουργός, ο Τουσκ απαντούσε σε ερωτήματα για το πολιτικό του όραμα αστειευόμενος πως όποιος βλέπει οράματα θα πρέπει να απευθυνθεί σε γιατρό. Επέλεξε ανθρώπους τόσο της αριστεράς όσο και της δεξιάς για να στελεχώσει την κυβέρνησή του (μια προσέγγιση που αντικατοπτρίζεται από τον ισχυρισμό του Μακρόν ότι η πολιτική του διαπερνά τον διχασμό αριστεράς και δεξιάς). Ο Τουσκ συγκέντρωσε ένα καλειδοσκόπιο ανθρώπων και απόψεων, και ανακινούσε το καλειδοσκόπιο όποτε υπήρχε ανάγκη για μια νέα προοπτική.

Όμως ο Τουσκ, όπως και ο Μακρόν, αντιμετώπισε την τρομερή πρόκληση του λαϊκιστικού λαϊκισμού, ο οποίος στην Πολωνία ήρθε υπό τη μορφή του κόμματος Νόμου και Δικαιοσύνης (PiS), υπό τον αποθανόντα Λεχ Κατσίνσκι και τον δίδυμο αδερφό του Γιαροσλάβ, που είναι ο ουσιαστικός ηγέτης της Πολωνίας σήμερα. Ακόμη και αφού ο Τουσκ ανήλθε στην εξουσία, ήταν οι αδελφοί Κατσίνσκι αυτοί που διαμόρφωναν την ατζέντα και τον τόνο του πολιτικού διαλόγου στη χώρα. Με τον Τουσκ αναγκασμένο να παραμένει σε άμυνα, η πολωνική πολιτική κατέληξε να αποτελείται από τους υπέρ και τους κατά του PiS.

Ο Μακρόν μπορεί να βρεθεί σε μια παρόμοια κατάσταση, χαρακτηριζόμενη από τρεις βασικούς κινδύνους. Πρώτον, η Λε Πεν – η οποία στην ομιλία παραδοχής της ήττας της κάλεσε τους «πατριώτες» να αφοσιωθούν στην «αποφασιστική μάχη που βρίσκεται μπροστά μας» – μπορεί να συνεχίσει να καθορίζει τον τόνο του πολιτικού διαλόγου. Σε αυτήν την περίπτωση, ο Μακρόν μπορεί να αναγκαστεί να επικεντρωθεί στη διαχείριση μιας γραμμής που θα αποτελείται από ανθρώπους που συμφωνούν μόνο σε ένα θέμα: την αντίθεσή τους στη Λε Πεν.

Δεύτερον, η πίεση για να σταματήσει τη Λε Πεν μπορεί να υποχρεώσει τον Μακρόν να εγκαταλείψει θαρραλέες μεταρρυθμίσεις, αντί να διώξει περισσότερους ψηφοφόρους από όσους έχει το περιθώριο να χάσει και να ανοίξει τον δρόμο για τη Λε Πεν και το Εθνικό Μέτωπο να ενισχύσουν τη θέση τους. Στην Πολωνία, οι μεταρρυθμίσεις πραγματοποιήθηκαν παρά την πολιτική, όχι χάρη στην πολιτική. Αντί να υλοποιήσει μια φιλόδοξη ατζέντα, η πολιτική του Τουσκ περιορίστηκε στο να «διατηρήσει το ζεστό νερό στις βρύσες». Ο Μακρόν μπορεί να καταλήξει να κάνει το ίδιο.

Τρίτον, ο Μακρόν μπορεί να βοηθήσει ακούσια το Εθνικό Μέτωπο να ανέλθει στην εξουσία. Ο υπάρχων πολιτικός διαχωρισμός ανάμεσα στο σωστό και το λάθος, και όχι στην αριστερά και τη δεξιά, μπορεί να μετατραπεί σε αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Ακόμη και ο καλύτερος πολιτικός αναπόφευκτα θα κάνει κάποιο λάθος κάποια στιγμή, ή απλά θα κουράσει το εκλογικό σώμα. Εάν η Λε Πεν παραμείνει βασική αντίπαλος του Μακρόν, είναι ζήτημα χρόνου το να φτάσει στην εξουσία, όπως έκανε ο Κατσίνσκι, και να καταστρέψει τη χώρα της. Ο Μακρόν είναι κατά συνέπεια τόσο η ασπίδα κατά της Λε Πεν όσο και ο εγγυητής της επιτυχίας της.

Μόνο ένας σωστός διαχωρισμός ανάμεσα σε αριστερά και δεξιά μπορεί να εγγυηθεί την επιβίωση της φιλελεύθερης δημοκρατίας, καθώς προσφέρει στους ψηφοφόρους πολλαπλές επιλογές. Όμως τα στοιχεία μιας τέτοιας δομής είναι δυνατά μόνο μέσα σε μια πολιτική κοινότητα που απολαμβάνει οικονομική κυριαρχία, και αυτό δε θα είναι δυνατό προτού αποκτήσουμε πολιτική παγκοσμιοποίηση.

Για να διακρίνουμε εάν βρισκόμαστε στην άνοδο ή στην υποχώρηση του λαϊκισμού στην Ευρώπη, τα αποτελέσματα ξεχωριστών εκλογών δε σημαίνουν πολλά. Η εστίαση θα πρέπει να παραμείνει στους δομικούς παράγοντες – κυρίως, την οικονομική παγκοσμιοποίηση απουσία πολιτικής παγκοσμιοποίησης – που στηρίζουν την άνοδο του λαϊκισμού. Και σε αυτόν τον τομέα, τίποτα δεν έχει αλλάξει.      

Σχετικα αρθρα

Τα χαμηλά επιτόκια και ο νέος “πυρετός του χρυσού”

admin

Γιατί οι ελληνικές μετοχές προσελκύουν τους ξένους επενδυτές

admin

Πιέσεις από τη βάση του AfD για ριζοσπαστικοποίηση

admin

Τάσεις διάσπασης στο κόμμα του Ερντογάν

admin

Mία «ωραία ατμόσφαιρα» στο ΣΥΡΙΖΑ

admin

Αμείωτο το ράλι στα ελληνικά ομόλογα

admin

Ταμείο Ανάκαμψης: Συμβιβαστική πρόταση Μισέλ – Τι προβλέπει για όρους και εκταμίευση

admin

Ακίνητα : Που θα αυξηθούν οι τιμές ζώνης και τι θα αλλάξει με τους φόρους

admin

Ο κόσμος δεν μπορεί να βγει από ύφεση ξοδεύοντας…

admin

Οι απαραίτητες εκλογές της Ελλάδας

admin

O Ερντογάν στο απόγειο της δόξας του

admin

«Καζάνι» που βράζει η Ιταλία – Το ΔΝΤ απο την πίσω πόρτα

admin

Ανάλυση ισολογισμών 14.223 ελληνικών επιχειρήσεων από την Icap

admin

Το ιταλικό χρέος αυξάνεται αλλά … οι αγορές δεν ανησυχούν

admin

Φοβούνται… «φυλακή» για την αύξηση της Eurobank

admin

Η μάχη των μικρότερων γερμανικών κομμάτων είναι το πραγματικό θέαμα

admin

Η φανταστική κρίση χρέους είναι εδώ για να μείνει

admin

Οι κανόνες του παιχνιδιού αλλάζουν για τους επενδυτές

admin