Image default
Πρώτο Θέμα

Η άλλη πλευρά της Ευρω-Ατλαντικής ενσωμάτωσης

europe from spaceΠολλοί άνθρωποι εξισώνουν την Ευρωπαϊκή Ένωση με την Ευρώπη, παραβλέποντας μερικές διαφοροποιήσεις στην πορεία.

Από ιστορική άποψη, βεβαίως, είναι σαφές ότι η ΕΕ, που συνέβαλε στον τερματισμό αιώνων πολέμων και βίαιων συγκρούσεων μεταξύ των κρατών μελών της, ενσωματώνει σήμερα την αντίθεση της Ευρώπης πριν από το 1945. Και σε γεωγραφικό επίπεδο, οι διαδοχικές διευρύνσεις της ΕΕ της επέτρεψαν να αντικατοπτρίζει, περισσότερο από ποτέ, την πλήρη έκταση της ευρωπαϊκής ηπείρου.

Αλλά η απειλή της βρετανικής εξόδου από την ΕΕ μας έχει υπενθυμίσει κάτι θεμελιώδες που έχει μείνει κρυφό μέχρι τώρα: η τάση της ΕΕ για επέκταση δεν είναι μη αναστρέψιμη, και η συνεχιζόμενη ύπαρξη της ΕΕ ως πολιτική οντότητα δεν μπορεί και δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη.

 Δύο βασικές δυναμικές σηματοδότησαν την πορεία της ΕΕ με την πάροδο των ετών, και αυτή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων πριν από αυτήν. Από τη μια πλευρά, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση έχει γίνει βαθύτερη και, από την άλλη, τα οφέλη της ολοκλήρωσης έχουν επεκταθεί σε έναν αυξανόμενο αριθμό κρατών. Η πτώση του τείχους του Βερολίνου το 1989 προκάλεσε περισσότερες ευκαιρίες και μεγάλες προκλήσεις. Με την κατάρρευση του κομμουνισμού, η διχασμένη Ευρώπη που δημιουργήθηκε στη Γιάλτα εξαφανίστηκε και η επέκταση της ΕΕ δεν περιοριζόταν πλέον σε κράτη που ανήκουν στη δυτική τροχιά.

Αλλά ο πρώτος οργανισμός που ανέλαβε το ευαίσθητο καθήκον της ενσωμάτωσης της Δυτικής και Ανατολικής Ευρώπης ήταν το ΝΑΤΟ. Το 1997, δύο χρόνια προτού η Τσεχία, η Ουγγαρία και η Πολωνία καταστούν πλήρη μέλη, η Συμμαχία κατέληξε σε συμφωνία με τη Ρωσία – τη λεγόμενη ιδρυτική πράξη – για να μετριάσει τον αντίκτυπο. Αυτή η συμφωνία σηματοδοτεί το αληθινό τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Το 2004, οι ίδιες αυτές χώρες προσχώρησαν στην ΕΕ, μαζί με επτά άλλες. Οι παραδοσιακές σφαίρες επιρροής της Ευρώπης φαινόταν να εξαφανίζονται καθώς η ΕΕ είδε το μαγνητισμό της να ενισχύεται σε ηπειρωτική και παγκόσμια κλίμακα.

Όπως το έθεσε ο Αλτιέρο Σπινέλι στις αρχές της δεκαετίας του 1940, το κίνημα υπέρ της Ευρώπης έπρεπε να βρει «μια λύση που δεν αγνοούσε τα εθνικά συναισθήματα, αλλά αντί αυτού θα προσέφερε έναν τρόπο για να εκδηλωθούν ελεύθερα». Για τις χώρες που είχαν υπάρξει κάτω από τη σοβιετική κυριαρχία, η ΕΕ αντιπροσώπευε- πέρα ​​από την εγγύηση της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων- μια πορεία προς την πραγματική υλοποίηση των εθνικών τους προσδοκιών. Εκείνη την εποχή η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση αποτιμήθηκε επειδή δεν συνεπαγόταν εκ των πραγμάτων απώλεια κυριαρχίας. Αντίθετα, η ΕΕ προσέφερε μεγάλα κοινωνικοοικονομικά πλεονεκτήματα, επιτρέποντας στα μέλη της να μεγιστοποιήσουν τη διεθνή τους επιρροή.

Μετά την εξαφάνιση του σιδηρού παραπετάσματος, το Ηνωμένο Βασίλειο και η επανενωμένη Γερμανία ήταν οι κυριότεροι μοχλοί της κίνησης της ΕΕ προς την Ανατολή, αν και τα κίνητρά τους ήταν πολύ διαφορετικά. Ενώ οι βρετανοί Συντηρητικοί είδαν την επέκταση ως μέσο για να επιβραδύνουν την εμβάθυνση της ενοποίησης, ο γερμανός καγκελάριος Χέλμουτ Κολ θεώρησε και τα δύο δυναμικά συμβατά. Και έτσι ήταν, μέχρι και τον εικοστό πρώτο αιώνα.

Δυστυχώς, τα αποτελέσματα σε δύο από τα τέσσερα δημοψηφίσματα σχετικά με το προτεινόμενο σύνταγμα της ΕΕ, το οποίο διεξήχθη ένα χρόνο μετά την επεκτατική «Μεγάλη Έκρηξη» της Ένωσης το 2004, δημιούργησαν αμφιβολίες σχετικά με τη συμβατότητα αυτή. Οι παραπομπές σε «πολωνούς υδραυλικούς» που έρχονται να κλέψουν τις θέσεις των ντόπιων, όσο αδικαιολόγητες και υποτιμητικές, είχαν ευρεία απήχηση, ειδικά στη Γαλλία, και οι γάλλοι και οι ολλανδοί κατέληξαν να απορρίπτουν το φιλόδοξο συνταγματικό σχέδιο. Αυτή η αποδιοργάνωση άφησε την ΕΕ μάλλον αποπροσανατολισμένη και μετριάζεται μόνο προσωρινά με την υπογραφή της Συνθήκης της Λισαβόνας.

Κάπως παράδοξα, η τροπή των «πολωνών υδραυλικών» επανεμφανίστηκε λίγο περισσότερο από μια δεκαετία αργότερα, κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του δημοψηφίσματος του Brexit. Στο ίδιο Ηνωμένο Βασίλειο που υποστήριξε την επέκταση της Ένωσης, οι εργαζόμενοι από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη χρησιμοποιήθηκαν ως αποδιοπομπαίοι τράγοι στην εκστρατεία για την έξοδο από την ΕΕ. Ακολουθώντας κυριολεκτικά αυτό που ο κοινωνιολόγος Άντονι Γκίντενς ονόμασε το «σενάριο υπνοβασίας», το Ηνωμένο Βασίλειο αποφάσισε να εγκαταλείψει την ΕΕ χωρίς μια ειλικρινή και ενημερωμένη συζήτηση για το τι διακυβεύεται.

Υπάρχουν όμως και παράδοξα στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Ας ρίξουμε μια ματιά στην Πολωνία. Χάρη στη συμφιλίωση της με τη Γερμανία, η Πολωνία απέκτησε ηγετικό ρόλο στην ευρωατλαντική κοινότητα, μετατρέποντας τον γαλλογερμανικό άξονα σε ένα «τρίγωνο της Βαϊμάρης». Τα οφέλη που αποκόμισε η Πολωνία από τη γεωπολιτική της επανατοποθέτηση ήταν εντυπωσιακά, ιδιαίτερα όταν τα μακροοικονομικά δεδομένα της συγκρίνονται με εκείνα μιας χώρας όπως η Ουκρανία, η οποία ακολούθησε ένα πολύ διαφορετικό μονοπάτι μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού. Το 1990, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ουκρανίας ήταν υψηλότερο από ό, τι στην Πολωνία. Ωστόσο, μέχρι το 2016, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Πολωνίας ήταν σχεδόν τέσσερις φορές υψηλότερο από αυτό της Ουκρανίας.

Παρόλα αυτά, η σημερινή πολωνική κυβέρνηση επιδιώκει να εκμεταλλευτεί την τρέχουσα ευπάθεια της Ευρώπης, χρησιμοποιώντας την πρόσφατη επίσκεψη του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ως σφήνα για τη διάσπαση της ΕΕ και, ως εκ τούτου, να μπορέσει να εξαφανίσει τα δημοκρατικά θεσμικά όργανα της Πολωνίας χωρίς φόβο εξωτερικών εμποδίων.

Η Πολωνία σήμερα είναι επίσης ένα εύφορο έδαφος για αντιμεταναστευτική ρητορική, η οποία αναπαράγει μια νοσταλγική επιθυμία υποχώρησης εντός των εθνικών συνόρων με έναν τρόπο που διέφυγε της χώρας εδώ και πολλά χρόνια. Προφανώς, το κυβερνόν κόμμα Νόμου και Δικαιοσύνης δεν βλέπει την ειρωνεία ότι είναι πολωνοί μετανάστες αυτοί που αποτέλεσαν την πηγή προστριβής στη Βρετανία και αλλού. Το κερασάκι στην τούρτα είναι ότι η πολωνική κυβέρνηση είναι πράγματι σε καλό δρόμο για την εγκαθίδρυση ενός ανελεύθερου κράτους εντός της ΕΕ, ακολουθώντας τα βήματα του πρωθυπουργού της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν.

Το πρότυπο της ΕΕ βασίζεται σε μια σειρά βασικών δεσμεύσεων που πρέπει να τηρηθούν. Στην πραγματικότητα, αυτές οι δεσμεύσεις ήταν ακριβώς αυτό που προσέλκυσε τα κράτη του πρώην σοβιετικού μπλοκ να επιδιώξουν την ένταξη. Είναι σαφές ότι κάθε κοινωνικοπολιτική πρόοδος έχει τα μειονεκτήματά της, αλλά, με το ίδιο σκεπτικό, ακόμη και η άνοδος του εθνικισμού και του λαϊκισμού έχει θετική πλευρά. Στεκόμενη απέναντι και στις δύο αυτές τις δυνάμεις και δημιουργώντας μια ανανεωμένη αφήγηση που ανταποκρίνεται στις προτεραιότητες της ευρωπαϊκής κοινωνίας σήμερα, η ΕΕ μπορεί να ανακτήσει τη νομιμοποίηση και τη δυναμική της. Το μέλλον της Ευρώπης εξαρτάται από αυτό.

Σχετικα αρθρα

Οι κεντρικές τράπεζες και τα επόμενα βήματα μετά το τέλος του QE

admin

Λε Πεν και Brexit αναγκάζουν τους επενδυτές να αναθεωρήσουν τη στρατηγική τους στην Ευρώπη

admin

Η αρχή του τέλος του Ερντογάν ;

admin

Μόνιμοι φίλοι και εχθροί της ΕΕ: Μέρκελ και Ολλάντ θα παρουσιάσουν αντικρουόμενα οράματα

admin

Ο πιο αδύναμος κρίκος της ευρωζώνης είναι οι ψηφοφόροι

admin

Ισπανία: H Ανδαλουσία και η άνοδος του ακροδεξιού Vox

admin

Η πολιτική του Brexit πηγαίνει από το κακό στο χειρότερο

admin

Κατευθύνεται η Κίνα προς την ύφεση;

admin

Στο «κόκκινο» ο ακτοπλοϊκός κλάδος

admin

ICAP:Αύξηση πωλήσεων και διεύρυνση της κερδοφορίας το 2017

admin

Πάνω από τις 650 μονάδες το χρηματιστήριο

admin

Τον χορό των Tier II ανοίγει η Alpha Bank-Τι θα κανουν Εθνική, Eurobank και Πειραιώς

admin

Ο Ντράγκι θα βάλει «καπάκι» στο ευρώ

admin

Εύθραυστη και παροδική η ιταλογαλλική συμμαχία

admin

ΔΝΤ: «Κλειστά χαρτιά» για αφορολόγητο, βλέπει πρόοδο στο θέμα του χρέους

admin

Πως η διαφθορά «έφαγε» τον Μ.Ραχοι

admin

Ο ξαφνικός θάνατος αποφεύχθηκε, όχι όμως και ο… αργός

admin

Νέα κατάρρευση της Τουρκικής λίρας

admin