Image default
Πρώτο Θέμα

Πώς το καταλανικό δημοψήφισμα απειλεί την Ευρώπη

catalonia scotland whateverΟι αγώνες υπέρ και κατά της ανεξαρτησίας στην ισπανική επαρχία της Καταλονίας είναι εμβληματικοί της σημερινής δύναμης και της μελλοντικής αδυναμίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρουσιάζουν επίσης τις αδυναμίες, παρούσες και μελλοντικές, των δύο ηγετών των αντιμαχομένων πλευρών: του Μαριάνο Ραχόι, του ισπανού πρωθυπουργού, και του προέδρου της Καταλονίας Κάρλες Πουτζδεμόν.

Η κήρυξη της ανεξαρτησίας που έκανε το κοινοβούλιο της Καταλονίας πριν από μία εβδομάδα ήταν συνταγματικά παράνομη. Οι φωτογραφίες των τεράστιων συγκεντρώσεων για την ανεξαρτησία αποκρύπτουν το γεγονός ότι, σε δημοσκόπηση το καλοκαίρι, το 49,4% αντιτάχθηκε στην απομάκρυνση από την Ισπανία ενώ το 41,1% τη στήριξε. Οι υποστηρικτές της παραμονής πραγματοποίησαν τις δικές τους μεγάλες συγκεντρώσεις και μια νέα δημοσκόπηση της El Mundo δείχνει τα κόμματά τους σε μικρό δημοσκοπικό προβάδισμα για τις εκλογές του Δεκεμβρίου.

Η κοινοβουλευτική ψηφοφορία για την ανεξαρτησία – η οποία διεξήχθη σε μισογεμάτη συνέλευση μετά την αποχώρηση των κομμάτων κατά της ανεξαρτητοποίησης – ακολουθήθηκε γρήγορα με τον Ραχόι, υποστηριζόμενος πλήρως από το κοινοβούλιο και τη γερουσία του, να διατάσσει τη διάλυση του κοινοβουλίου και την απομάκρυνση του Πουτζδεμόν, ο οποίος διέφυγε στις Βρυξέλλες. Εννέα από τους συναδέλφους του στην καταλανική ηγεσία κατηγορήθηκαν στο ανώτατο δικαστήριο της Ισπανίας την Πέμπτη για εξέγερση, αναρσία και κατάχρηση δημόσιων πόρων, οκτώ από τους οποίους βρίσκονται υπό κράτηση. Ο Πουτζδεμόν είπε ότι θα επιστρέψει, αλλά μόνο αν λάβει εγγυήσεις δίκαιης δίκης.

Η ισχυρή υποστήριξη στην υπόλοιπη Ισπανία για μια σκληρή γραμμή κατά της καταλανικής ανεξαρτησίας καλύπτει ένα μακροπρόθεσμο πρόβλημα για τον Ραχόι και τη χώρα του. Ο πρωθυπουργός είναι επικεφαλής μιας μειοψηφικής κυβέρνησης, και αδυνατεί να βρει έναν σταθερό εταίρο συνασπισμού. Τον Ιούλιο, ο Ραχόι έγινε ο πρώτος πρωθυπουργός που μίλησε για να καταθέσει στο δικαστήριο, αρνούμενος ισχυρισμούς ότι ήταν συνένοχος σε ένα ευρύτατο σκάνδαλο διαφθοράς στο κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα του, οι έρευνες για το οποίο πραγματοποιούνται τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Ο ίδιος ο Ραχόι δεν έχει κατηγορηθεί.

Έτσι ένας εθνικός ηγέτης με μια εξασθενημένη βάση αντιμετωπίζει τον Πουτζδεμόν, περιφερειακό ηγέτη ο οποίος έχει αποδυναμώσει τη δική του βάση με τη φυγή του. Ο Πουτζδεμόν μπορεί να μην είναι ο άνθρωπος που θα οδηγήσει την Καταλονία στην ανεξαρτησία, η οποία μπορεί να μην είναι αυτή τη στιγμή στα χαρτιά. Ωστόσο, θα παραμείνει ένα ισχυρό ρεύμα στην καταλανική πολιτική και είναι ενδεικτικό των μεγαλύτερων προβλημάτων εντός της ΕΕ που απειλούν την ακεραιότητα της Ένωσης τουλάχιστον όσο και το Brexit.

Σε χώρα μετά τη χώρα, η τάση απομάκρυνσης από το κέντρο συνεχίζεται και αυξάνεται προς το παρόν. Όπως παρατηρεί ο Ishaan Tharoor της Washington Post, οι περισσότεροι εθνικισμοί υποστηρίζονται όχι μόνο από επιθετικά δεξιές ηγεσίες και κόμματα που κινητοποιούν έναν σε μεγάλο βαθμό εργατικό ή κατώτερο μεσαίο πολιτικό εκλογικό σώμα που έχει μείνει πίσω. «Μια άλλη τάση που πρέπει να προσέξουμε πρέπει να είναι ο ανυπόμονος περιφερειοκτισμός περισσότερων μητροπολιτικών τμημάτων της Ευρώπης, απογοητευμένων από την οπισθοδρομική πολιτική των εθνικών τους κρατών», γράφει ο Tharoor.

Οι πλούσιοι αυτονομιστές οδηγούνται από την Καταλονία, την πιο παραγωγική περιοχή της Ισπανίας και τη χώρα με το ισχυρότερο κίνημα ανεξαρτησίας. Οι καταλανοί αυτονομιστές ισχυρίστηκαν ότι η πληρωμή λιγότερων φόρων στην ισπανική κυβέρνηση θα αποτελούσε οικονομικό όφελος για την επαρχία. Αλλά άλλοι δείχνουν πλέον σημάδια ότι επιθυμούν να ενταχθούν, ή τουλάχιστον εξετάζουν το κόστος εισόδου του κλαμπ των πλούσιων αυτονομιστών. Το πιο περίεργο – δεδομένου ότι αποτελεί μέρος της σχετικά επιτυχημένης γερμανικής οικονομίας – είναι το νότιο κράτος της Βαυαρίας: τον Ιούλιο, μια δημοσκόπηση της δημοφιλούς ταμπλόιντ Bild έδειξε πως ένας στους τρεις ευνοεί την ανεξαρτησία.

Τον περασμένο μήνα, οι περιοχές της Βόρειας Ιταλίας Λομβαρδία και Βένετο, οι δύο πλουσιότερες από τις 20 περιφέρειες της Ιταλίας, οι οποίες αντιπροσώπευαν μεταξύ τους περίπου το 30% του ΑΕΠ του έθνους, ψήφισαν συντριπτικά για περισσότερη αυτονομία. Το κόμμα της Λίγκα του Βορρά, ισχυρό στην περιοχή, είχε μια πολιτική ανεξαρτησίας. Έχει υποχωρήσει τώρα, αλλά υπάρχει αυξανόμενη δυσαρέσκεια ότι οι φόροι της περιοχής διοχέονται στον πολύ φτωχότερο, πολύ λιγότερο παραγωγικό νότο. Η διαίρεση ανέρχεται σε δύο χωριστές οικονομίες, ένα πρόβλημα που τροφοδοτεί τον βόρειο αυτονομισμό.

Ακόμη και στο Βέλγιο, τη διοικητική καρδιά της ΕΕ, εμφανίζονται εντάσεις. Η διχασμένη αντίδραση στον Πουτζδεμόν στις Βρυξέλλες – με έναν φλαμανδό υπουργό του εθνικού υπουργικού συμβουλίου να τον υποδέχεται θερμά, ενώ ο πρωθυπουργός, από τη γαλλόφωνη περιοχή της Βαλλονίας να δείχνει ένα ψυχρό πρόσωπο – ήταν μια ματιά στην κατακερματισμένη πολιτική του βελγικού κράτους. Το κέντρο απέδωσε μεγάλη δύναμη στις δύο κύριες περιοχές, σε μια προσπάθεια να αποφευχθεί ο πλήρης διαχωρισμός – και θα πιέζεται από την πλουσιότερη φλαμανδική περιοχή να προχωρήσει ακόμα περισσότερο μετά τις εθνικές εκλογές το 2019, σε σημείο που το κεντρικό κράτος θα πάψει να υπάρχει.

Η Σκωτία, της οποίας το αποκεντρωμένο κοινοβούλιο κυριαρχείται από τους σκωτσέζους εθνικιστές, έχει δει μια εξασθένιση του ενθουσιασμού για την ανεξαρτησία καθώς τα υπεράκτια αποθέματα πετρελαίου και το εισόδημα από αυτά έπαψαν να υπόσχονται ένα πλούσιο μέλλον, όπως μάλιστα αναγνώρισε και η δική της οικονομική επιτροπή. Εντούτοις, ένα άστατο Brexit θα μπορούσε να αναβιώσει το κίνημα ενός πληθυσμού που ψήφισε αποφασιστικά υπέρ της παραμονής του στην ΕΕ. Η Γαλλία, όπου η οικονομία αναζωογονείται, εξακολουθεί να έχει κινήματα ανεξαρτησίας στο νησί της Κορσικής (όπου οι εθνικιστές ελέγχουν τώρα την περιφερειακή βουλή) και στη δυτική περιφέρεια της Βρετάνης, όπου η στήριξη εξακολουθεί να είναι μια μειοψηφική επιδίωξη, αλλά αυξάνεται. (Η Βρετάνη και η Κορσική έχουν περίπου το μέσο κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Γαλλίας, τα κινήματα ανεξαρτησίας τους είναι περισσότερο πολιτιστικά παρά οικονομικά – αν και όλα τα εθνικιστικά κινήματα επικαλούνται κάποια πολιτισμική διαφορά, συχνά ριζωμένη σε ιστορίες αιώνων).

Η ΕΕ δεν μπορεί να δει αυτά τα κινήματα με τίποτε άλλο παρά αποδοκιμασία και ανησυχία. Παρ’ ότι οι πλούσιοι αυτονομιστές – όπως η Καταλονία – επιθυμούν να παραμείνουν στην ΕΕ, μια γενική έξοδος θα έφερνε την ένωση αντιμέτωπη με ακόμη μεγαλύτερη κρίση. Αν μια περιοχή κατάφερνε να διαμορφώσει ένα βιώσιμο ανεξάρτητο κράτος, θα έπρεπε να υποβάλει αίτηση για ένταξη. Η εφαρμογή της δεν θα εξεταζόταν μέχρις ότου όλα τα νομικά και εδαφικά ζητήματα είχαν διευθετηθεί με τη χώρα της της οποίας αποτελούσε μέρος – μια διαδικασία η οποία θα μπορούσε να διαρκέσει μια δεκαετία μέχρι την έγκριση της αίτησης.

Η διαδεδομένη έλλειψη εμπιστοσύνης στους κατεστημένους πολιτικούς και τις κεντρικές κυβερνήσεις και η πεποίθηση ότι οι τοπικοί λαϊκιστές θα κάνουν καλύτερη δουλειά τώρα παίρνει μια συγκεκριμένη και απειλητική μορφή. Ο εθνικισμός, τον οποίο η ΕΕ ήθελε να δει να εξαφανίζεται, ή και να πεθαίνει, αντίθετα αναβιώνει, ενίοτε – όπως στην Κεντρική Ευρώπη – σε ανελεύθερες, ακόμη και αυταρχικές μορφές.

Η ΕΕ θεωρείται όλο και λιγότερο ως ιδανική, μια χωρίς σύνορα ομοσπονδία σε δημιουργία. Οι διαδικασίες της – απομακρυσμένες, περίπλοκες και ελάχιστα κατανοητές – χάνουν σε σύγκριση με τη ζεστασιά και την οικειότητα μιας νέας παλιάς χώρας που μπορεί να αντλήσει από την ιστορία και τον πολιτισμό της, να κρατήσει τους ανεπιθύμητους μετανάστες και να αποκαταστήσει την υπερηφάνεια και την εμπιστοσύνη. Αυτή είναι η υπόσχεση πολλών από τους νέους εθνικισμούς: η ΕΕ μπορεί να αποδοκιμάζει, αλλά στην ακόμα εύθραυστη κατάστασή της μπορεί να κάνει λίγα εκτός από το να ελπίζει ότι η εθνικιστική παλίρροια θα υποχωρήσει. Προς το παρόν, εξακολουθεί να αυξάνεται.  

Σχετικα αρθρα

Η ανεπιτυχής διάσωση της Ελλάδας

admin

SZ: Η αποκλιμάκωση στο Αιγαίο δεν λύνει τη διαμάχη που κρύβεται πίσω από το επεισόδιο

admin

Η διαφθορά της Λατινικής Αμερικής δεν μπορεί να εκκαθαριστεί από ξένους

admin

Στασιμότητα στο Λονδίνο ενώ η οικονομία πιέζει

admin

Γιατί οι έλληνες ψήφισαν όπως ψήφισαν στο δημοψήφισμα

admin

Bloomberg: Πώς θα επιβληθούν τα capital controls στην Ελλάδα

admin

Όλα όσα πρέπει να ξέρουν οι επιχειρήσεις για τις ροές χρηματοδότησης

admin

Άνεμος μεταρρυθμίσεων στη Γαλλία

admin

Η μανία των ψηφιακών νομισμάτων είναι μια φούσκα υπό παραγωγή

admin

ΔΝΤ: H παγκόσμια ύφεση θα είναι λιγότερη από την εκτιμώμενη τον Ιούνιο-Τι θα συμβεί στην Ελλάδα

admin

Οι πιο πλούσιοι έγιναν ακόμη πλουσιότεροι παρά το Brexit

admin

Στην «δίνη» του κυκλώνα η Ιταλία

admin

Το «τσουνάμι» που λέγεται Airbnb…

admin

Το νησί σταθερότητας της ευρωζώνης

admin

Αποκάλυψη: Τι είπε η Μέρκελ στον Σαμαρά για το χρέος!

admin

Οι ελληνικές επιχειρήσεις ελπίζουν στην ανάκαμψη

admin

Στο περίμενε αφήνει την Αθήνα η τρόικα…

admin

Εντείνεται η κινητικότητα στα αναψυκτικά

admin