Image default
Πρώτο Θέμα

Η ιστορία πίσω από την έλλειψη εμπιστοσύνης του Πούτιν στη Δύση

r8Tl6ETVjv10gtC5BLCeKVTd8xtAROZYΜε πολλούς τρόπους, η τρέχουσα δυσάρεστη γεωπολιτική στάση της Ρωσίας μπορεί να ανιχνευθεί σε μια αποφασιστική στιγμή στην πρόσφατη ιστορία: η πεποίθηση ότι η Δύση καταπάτησε τις υποσχέσεις της να μην επεκτείνει τον Οργανισμό Βορειοατλαντικού Συμφώνου προς τα ανατολικά.

Αλλά οι εμπειρογνώμονες διαφωνούν για το ακριβώς είχε υποσχεθεί, και το ίδιο το ΝΑΤΟ αποκαλεί την ιστορία της αθετημένης υπόσχεσης «μύθο», και ο πρώην σοβιετικός πρόεδρος Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, ο οποίος επικρίνει την επέκταση του ΝΑΤΟ, δήλωσε ότι η Δύση διατηρεί όλες τις δεσμεύσεις της από την επανένωση της Γερμανίας.

Τώρα, το Πανεπιστήμιο Τζορτζ Ουάσινγκτον έχει κάνει ένα σημαντικό βήμα προς την αποσαφήνιση του τι ακριβώς υποσχέθηκε και πώς, συλλέγοντας ένα πλήθος εγγράφων, όλα αποχαρακτηρισμένα τα τελευταία χρόνια, από τη στιγμή που η γερμανική επανένωση αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Οι πολλές τροποποιήσεις – οι ΗΠΑ έχουν υπερβολικά πολλά μυστικά, όπως επεσήμανε ο επικεφαλής της Αρχής Εθνικής Ασφαλείας Τον Μπλάντον σε πρόσφατη συνέντευξη – μπορεί να κρύβουν σημαντικά κομμάτια της ιστορίας. Αλλά ακόμη και με αυτές, η συλλογή δείχνει ότι κορυφαίοι αξιωματούχοι από τις ΗΠΑ, τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο έδωσαν διαβεβαιώσεις στον Γκορμπατσόφ και στον υπουργό Εξωτερικών Εντουάρντ Σεβαρντνάτζε ότι το ΝΑΤΟ δε θα επεκταθεί προς τα ρωσικά σύνορα. Τα έγγραφα καθιστούν σαφές ότι οι δυτικοί πολιτικοί δε σχεδιάζουν επέκταση στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και όχι μόνο στην ανατολικογερμανική επικράτεια.

Οι διαβεβαιώσεις δεν έγιναν ποτέ σε χαρτί. Όποιος όμως αναζητά γνώσεις σχετικά με την κοσμοθεωρία του προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν, θα πρέπει να ρίξει μια ματιά στα έγγραφα του Πανεπιστημίου. Υποστηρίζουν, σε κάποιο βαθμό, τα συμπεράσματα που φαίνεται να έχει βγάλει από τα σοβιετικά αρχεία αυτών των συζητήσεων.

Ήταν ο υπουργός Εξωτερικών της Δυτικής Γερμανίας Χανς-Ντίτριχ Γκένσερ που ανέλαβε να πάρει τη συγκατάθεση της Σοβιετικής Ένωσης για την επανένωση της χώρας του. Κατανοούσε ότι η μη επέκταση του ΝΑΤΟ ήταν βασική προϋπόθεση για την επιτυχία και το είπε αυτό τόσο στο γερμανικό κοινό όσο και στους συμμάχους του όπως ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών Ντάγκλας Χουρντ. Οι ΗΠΑ, που ήθελαν να διατηρήσουν την ενοποιημένη Γερμανία στο ΝΑΤΟ αντί να την παραχωρήσουν σε ουδέτερο καθεστώς, δέχτηκαν την άποψη του Γκένσερ. Στις 9 Φεβρουαρίου, ο υπουργός Εξωτερικών Τζέιμς Μπέικερ δήλωσε στον Σεβαρντνάτζε:

«Μια ουδέτερη Γερμανία θα αποκτούσε αναμφισβήτητα τη δική της ανεξάρτητη πυρηνική ικανότητα. Ωστόσο, μια Γερμανία που είναι σταθερά αγκυροβολημένη σε ένα αλλαγμένο ΝΑΤΟ, με αυτό εννοώ ένα ΝΑΤΟ που είναι πολύ λιγότερο στρατιωτικός οργανισμός, πολύ πιο πολιτικός, δεν θα χρειαζόταν ανεξάρτητη ικανότητα. Φυσικά θα έπρεπε να υπάρχουν εγγυήσεις ότι η δικαιοδοσία ή οι δυνάμεις του ΝΑΤΟ δεν θα κινηθούν ανατολικά. Και αυτό θα έπρεπε να γίνει με τρόπο που θα ικανοποιούσε τους γείτονες της Γερμανίας προς τα ανατολικά.»

Την ίδια ημέρα, επανέλαβε στον Γκορμπατσόφ: «Αν διατηρήσουμε μια παρουσία σε μια Γερμανία που είναι μέρος του ΝΑΤΟ, δεν θα υπάρξει επέκταση της δικαιοδοσίας του ΝΑΤΟ για τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ μία ίντσα προς τα ανατολικά». Αυτό, κατέστησε σαφές, ήταν η παραχώρηση που προσέφερε το δυτικό μπλοκ σε αντάλλαγμα για τη διατήρηση της Γερμανίας στο ΝΑΤΟ. Ο Γκορμπατσόφ απάντησε ότι, εν πάση περιπτώσει, «η διεύρυνση της ζώνης του ΝΑΤΟ δεν είναι αποδεκτή». «Συμφωνούμε με αυτό», απάντησε ο Μπέικερ.

Σε ταυτόχρονες συνομιλίες, ο Διευθυντής της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, Ρόμπερτ Γκέιτς, έθεσε την ίδια πρόταση στον επικεφαλής της KGB, Βλαντιμίρ Κριουτσκόφ.

Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων, οι Σοβιετικοί προώθησαν μια κοινή δομή ασφάλειας στην Ευρώπη, βασισμένη στον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη, που σχηματίστηκε πριν από περίπου δύο δεκαετίες ως φόρουμ συνεργασίας μεταξύ των Σοβιετικών και των ηγετικών συνασπισμών των ΗΠΑ. Οι διαπραγματευτές της Δύσης συμφώνησαν, αλλά δήλωσαν ότι επιθυμούν να διατηρήσουν το ΝΑΤΟ, κάνοντάς το πιο καλοπροαίρετο και ανοιχτό στη συνεργασία με τους Σοβιετικούς και τους συμμάχους του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Μέχρι το Μάρτιο του 1991, έξι μήνες αφού η Γερμανία έγινε μία χώρα, ο βρετανός πρωθυπουργός Τζον Μέιτζορ διαβεβαίωνε ακόμη τον σοβιετικό υπουργό Άμυνας Ντμίτρι Γιάζοφ – ο οποίος σύντομα θα συμμετείχε σε ένα συντηρητικό πραξικόπημα εναντίον του Γκορμπατσόφ που θα κατέληγε στην καταστροφή της Σοβιετικής Ένωσης – ότι το ΝΑΤΟ δε στρέφεται προς τα ανατολικά και ότι «δεν προέβλεπε ο ίδιος τις περιστάσεις τώρα ή στο μέλλον όπου οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης θα γίνονταν μέλη του ΝΑΤΟ». Από τη δική του πλευρά, ο τότε Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μάνφρεντ Βέρνερ διαβεβαίωσε μια ρωσική αντιπροσωπεία, η οποία ανέφερε στον Πρόεδρο Μπόρις Γέλτσιν ότι 13 από τα 16 μέλη του ΝΑΤΟ ήταν ενάντια στην επέκταση καθώς και ο ίδιος ο Βέρνερ.

Καμία από τις καθησυχαστικές συνομιλίες δεν μετατράπηκε σε συγκεκριμένες συμφωνίες, επειδή η Σοβιετική Ένωση ήταν ουσιαστικά σε πτώχευση, χρειαζόταν τις ενισχύσεις που η Γερμανία προσέφερε έναντι της συναίνεσης για την ενοποίησή της και γενικά εξαρτιόταν από τα Δυτικά δάνεια. Δεν ήταν σε θέση να απαιτήσει τίποτα από τη Δύση, ακόμη και η επιμονή σε ένα κοινό σύστημα ασφαλείας ήταν μια μπλόφα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο Γκορμπατσόφ, ο οποίος δεν επιθυμεί να παραδεχτεί ότι ήταν απελπισμένος και ανίκανος να αντισταθεί, δήλωσε ότι η Δύση τηρούσε τις υποσχέσεις της – ή τουλάχιστον μία υπόσχεση: ότι κανένας μη γερμανικός στρατός του ΝΑΤΟ δε θα σταθμεύει στην πρώην Ανατολική Γερμανία.

Οι ΗΠΑ, σε αντίθεση με την επιφυλακτική Γερμανία, μιλούσαν με τους Σοβιετικούς όπως ο νικητής μιλάει με έναν ηττημένο, όχι με ιδιαίτερη προσοχή για τις μη δεσμευτικές προσφορές και διαβεβαιώσεις προς τον Γκορμπατσόφ και τον Σεβαρντνάτζε. Η εξουσία της σοβιετικής ηγεσίας διαβρώνονταν τόσο γρήγορα που ήταν άσκοπο να δώσουν υποσχέσεις σκαλισμένες σε πέτρα. Έτσι, αργότερα, όταν η Σοβιετική Ένωση κατέρρευσε και οι ανατολικοευρωπαϊκές χώρες ήθελαν την προστασία των νικητών του ψυχρού πολέμου, δεν είχε νόημα να τις αποτρέψει από το ΝΑΤΟ.

Αυτό μας φέρνει πίσω στο στυλ και την κοσμοθεωρία του Πούτιν. Έχει ξεκάθαρα μελετήσει τα σοβιετικά έγγραφα από το 1990 και το 1991 – επικλήθηκε τον Βέρνερ σχετικά με τη μη επέκταση στη διάσημη ομιλία του το 2007 στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου. Και φαίνεται ότι θέλει να διαπραγματευτεί με τη Δύση με τον τρόπο που αισθάνεται ότι οι Δυτικοί διαπραγματεύθηκαν με τους Σοβιετικούς τότε. Αυτός σημαίνει, για εκείνον, με προσποιήσεις, αποκρύψεις, και προσφορά ανούσιων διαβεβαιώσεων μη επιθετικότητας, αρνούμενος τις στρατιωτικές ενέργειες της Ρωσίας στην Ουκρανία, προσφέροντας παραχωρήσεις στη Συρία που δεν είχε ποτέ την πρόθεση να κάνει. Οι δυσαρεστημένοι δυτικοί συνομιλητές θεωρούν ότι είναι αδύνατο να διαπραγματευτούν μαζί του, διότι δεν εννοεί αυτό που λέει και δεν λέει τι θέλει. Το βλέπει διαφορετικά – ότι μιλάει σαν νικητής.

Ο Πούτιν ο πρώην αξιωματικός του KGB φάνηκε για λίγο να έχει υιοθετήσει δυτικές ιδέες – τουλάχιστον όταν εργάστηκε για τον δήμαρχο της Αγίας Πετρούπολης Ανατόλι Σομπτσάκ. Αλλά η μελέτη της σοβιετικής κατάρρευσης, την οποία περιέγραψε ως τραγωδία, ήταν σχεδόν σίγουρα ένας από τους παράγοντες που τον οδήγησαν να επανέλθει. Έγινε πεπεισμένος ότι η Δύση θα ανταποκριθεί μόνο στη δύναμη. Καθώς την προβάλλει, ό, τι λέει στους δυτικούς ηγέτες είναι μόνο πρόσχημα – ακριβώς το παιχνίδι που, φαίνεται να πιστεύει, έπαιξαν ο Μπέικερ και ο πρόεδρος Τζορτζ Μπους ο πρεσβύτερος με τους Σεβαρντνάτζε και Γκορμπατσόφ. Η κοσμοθεωρία του Πούτιν είναι μία παντοτινού κυνισμού και δυσπιστίας. Η ιστορία των αθετημένων υποσχέσεων είναι η δικαιολογία του – όχι μια απόλυτα αβάσιμη, κρίνοντας από τα έγγραφα του Πανεπιστήμιο Ουάσινγκτον – για να αρνηθεί να παίξει δίκαια.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Δύση δεν πηγαίνει πουθενά και δε θα πάει πουθενά με τον Πούτιν. Επιπλέον, είναι εξαιρετικά απίθανο οποιοσδήποτε διάδοχος του Πούτιν να καταργήσει απλώς την ιστορία των αθετημένων υποσχέσεων, η οποία είναι πλέον ενσωματωμένη στο μετασοβιετικό DNA της ρωσικής κυβέρνησης. Για χρόνια, ίσως δεκαετίες, η διατήρηση μιας αντιπαράθεσης με τη Ρωσία θα είναι ευκολότερη από την ανοικοδόμηση της εμπιστοσύνης.

Σχετικα αρθρα

Γιατί ο κόσμος παρακολουθεί τις διαπραγματεύσεις επανένωσης της Κύπρου

admin

Η ελπίδα φεύγει, η αναποφασιστικότητα έρχεται…

admin

Προϋπολογισμος 2020:Ολη η εισηγητική επιστολή

admin

Τέλος η έκπτωση ΦΠΑ στα νησιά του Αιγαίου

admin

H Lamda και το Ελληνικό…

admin

Reuters: Μικρές προσδοκίες για έξοδο στις αγορές τον Σεπτέμβριο

admin

Η Κομισιόν συνεχίζει να πιέζει για κοινή φωνή της ευρωζώνης στο ΔΝΤ

admin

Άνοδο στις τιμές των ακινήτων στην Ελλάδα βλέπει ο οίκος Moody’s

admin

Ψηφίζεται σήμερα η 13η σύνταξη -Δείτε αναλυτικά ποιοί την δικαιούνται και τι ποσά θα λάβουν

admin

Μπορεί ο κορωνοϊός να αλλάξει τον κόσμο;

admin

Μπορούν Μέρκελ και Μακρόν να τα καταφέρουν για την Ευρώπη;

admin

Αναλυτικές οδηγίες για την ηλεκτρονική ρύθμιση των 120 δόσεων στην Εφορία (Παραδείγματα)

admin

Η Ελλάδα σε ένα… βάζο με ελιές και ούζο

admin

Η μάχη της Ευρώπης σε τέσσερα μέτωπα

admin

Πως μπορεί να χάσει ο Ερντογάν το δημοψήφισμα;

admin

Νέα αναβολή σε μια συμφωνία που (δεν) έρχεται…

admin

Οι παγίδες του χρέους της Ευρώπης

admin

Κατασχέσεις του ταμείου της Folli Follie

admin