Image default
Πρώτο Θέμα

Οι ιδεολογικές μάχες που θα καθορίσουν την εποχή μας

PA 16677692Αν το 2016 ήταν η χρονιά που οι αντίπαλοι της παγκόσμιας φιλελεύθερης, βασισμένης σε κανόνες τάξης, που χτίστηκε επί περισσότερα από 70 χρόνια, κέρδισαν εκπληκτικές εθνικές νίκες – στη Βρετανία και τις ΗΠΑ – το 2017 ήταν το έτος κατά το οποίο οι υποστηρικτές του φιλελεύθερου ανοίγματος προσπάθησαν να κινητοποιηθούν.

Το 2018 αναμένεται να είναι το έτος που θα αντιπαραταχθούν μεταξύ τους. Καθώς οι κυβερνήσεις εκμεταλλεύονται την κρατική εξουσία για τις αντίστοιχες πλευρές τους, η ένταση που σιγοβράζει μέσα σε κάθε χώρα μεταμορφώνεται σε σύγκρουση μεταξύ των εθνών.

Οι βαθιές διαρθρωτικές οικονομικές μεταβολές σε όλες σχεδόν τις πλούσιες χώρες είχαν διαχωρίσει όλο και περισσότερο όσους αποκόμισαν τα οφέλη από εκείνους εκ των συμπολιτών τους που είχε αφήσει πίσω του ο μετασχηματισμός.

Στην εκλογική νίκη του Brexit και του Ντόναλντ Τραμπ, αυτοαποκαλούμενοι υπερασπιστές όσων έμειναν πίσω ανέλαβαν τον έλεγχο της εθνικής ατζέντας με την υπόσχεση να απομακρυνθούν από τη διεθνιστική φιλελεύθερη τάξη. Σε αντίδραση, οι κεντρώοι ηγέτες αλλού – και πιο συγκεκριμένα ο Εμανουέλ Μακρόν στη Γαλλία – έπρεπε να ορίσουν τους εαυτούς τους ως υπερασπιστές αυτής της τάξης.

Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, μαζί με τον Καναδά και την Ιαπωνία, αποτελούν πλέον ένα φιλόδοξο φιλελεύθερο διεθνιστικό στρατόπεδο που εργάζεται για την υπεράσπιση ενός πολυμερούς συστήματος διακυβέρνησης βασισμένου σε κανόνες για συνεχές οικονομικό άνοιγμα προς αμοιβαίο όφελος.

Ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης του αντιφιλελεύθερου μετώπου, εν τω μεταξύ, είναι οι ΗΠΑ υπό τον πρόεδρο Τραμπ. Η καλύτερη ένδειξη για τους στόχους του είναι μια απλή ανάγνωση των δηλώσεών του από την εναρκτήρια ομιλία στην πρόσφατη επικαιροποίηση της στρατηγικής εθνικής ασφάλειας. Είναι ένας κόσμος μηδενικού αθροίσματος στον οποίο δεν μπορούν να υπάρξουν οικονομικοί νικητές χωρίς χαμένους, και είναι κάθε χώρα για τον εαυτό της. Και τα δύο στρατόπεδα θέλουν να κάνουν ή να ξανακάνουν τον κόσμο καθ’ ομοίωσή τους.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ολόκληρα έθνη έπρεπε να επιλέξουν πίσω από ποια ιδεολογία θα συσπειρωθούν. Το ίδιο συνέβη στη δεκαετία του 1930, και ξανά κατά τη διάρκεια του ψυχρού πολέμου. Στη συνέχεια, οι χώρες ευθυγραμμίστηκαν κατά μήκος των ιδεολογικών διαιρέσεων, εν μέρει τροφοδοτούμενες από οικονομικές και κοινωνικές συγκρούσεις που είχαν προηγουμένως διαβάλει την εγχώρια πολιτική τους. Ως αποτέλεσμα, η μάχη μεταφέρθηκε στη διεθνή σκηνή όπου διεξήχθη με όλα τα μέσα, συμπεριλαμβανομένου του πολέμου, απευθείας ή με πληρεξούσιο.

Εντός των χωρών η σύγκρουση υποχώρησε σε κάποιον βαθμό, καθώς οι κυβερνήσεις προσπάθησαν να εξασφαλίσουν ότι η πλευρά που είχαν επιλέξει διεθνώς δεν υπονομευόταν στο εσωτερικό. Για τα φιλελεύθερα κράτη, αυτό σήμαινε ποικίλους βαθμούς καταπίεσης της συμπάθειας με το φασισμό ή τον κομμουνισμό. Στις δικτατορίες της δεξιάς και της αριστεράς, η εξάλειψη των αποκλινουσών απόψεων ήταν ολική.

Δεν υπάρχει κανένα σημάδι ότι η σημερινή παγκόσμια επανευθυγράμμιση θα προκαλέσει πόλεμο ανάμεσα στα στρατόπεδα, και μπορούμε ακόμα να ελπίζουμε ότι η πολιτική βία μέσα στα έθνη μπορεί να αποφευχθεί. Αλλά σε τρεις άλλες αρένες, η μάχη είναι σε εξέλιξη.

Το ένα είναι τα διεθνή θεσμικά όργανα, τα ίδια που είναι υπεύθυνα για την παγκόσμια οικονομική διακυβέρνηση. Η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται αποφασισμένη να υπονομεύσει τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, του οποίου τη διαιτητική λειτουργία προσπαθεί να σαμποτάρει εμποδίζοντας τον διορισμό δικαστών στην ομάδα προσφυγών. Αντίστροφα, η ΕΕ και η Ιαπωνία προσπαθούν να αποδείξουν την αξία της οργάνωσης στα συμφέροντα των ΗΠΑ, προσφέροντας ένα ενιαίο μέτωπο σε ένα πλαίσιο ΠΟΕ ενάντια σε μια αντιληπτή καταχρηστική εμπορική πολιτική από την Κίνα.

Μια άλλη αρένα είναι η οικοδόμηση συμμαχίας. Το σοκ των απομονωτιστικών νικών επιτάχυνε την εργασία για την εμβάθυνση της υπάρχουσας παγκόσμιας οικονομικής τάξης. Η ΕΕ έχει συνάψει συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών με την Ιαπωνία και τον Καναδά και έχει εντατικοποιήσει τις συνομιλίες με το Μεξικό, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία. Η Ιαπωνία και ο Καναδάς, εκτός από τη σύνδεση με την ΕΕ, προωθούν την δια-Ειρηνική εταιρική σχέση με τα υπόλοιπα 11 μέλη μετά την εγκατάλειψή της από τις ΗΠΑ.

Όσο για τον κ. Τραμπ, φαίνεται πιο πρόθυμος να χτίσει γέφυρες με τη Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν και να συσχετισθεί με απολυταρχικούς ηγέτες από τις Φιλιππίνες ως τη Σαουδική Αραβία παρά να συγκρατήσει σχέσεις με συμμάχους ή να διατηρήσει την πολιτική ενότητα του ΝΑΤΟ. Στην Ευρώπη, η Ουγγαρία και η Πολωνία – οι ένορκοι δεν έχουν αποφασίσει ακόμη για την Αυστρία – κλίνουν προς το στρατόπεδο του.

Παραδόξως, η πιο σημαντική αρένα των κυβερνήσεων που συμμετέχουν στην παγκόσμια ιδεολογική μάχη παραμένει το δικό τους κοινό στο εσωτερικό. Αυτή η τρίτη διάσταση είναι καθοριστική αν ο ψυχρός πόλεμος μας έχει μάθει κάτι. Ο κομμουνισμός ενισχύθηκε από τη μεγάλη ύφεση, αλλά αργότερα δεν μπορούσε να επιβιώσει επ’ αόριστον από τις αποδείξεις ότι απλώς δεν υπηρετούσε τόσο καλά τους ανθρώπους του όσο ο φιλελεύθερος δημοκρατικός καπιταλισμός. Αντιστρόφως, ο λαϊκιστικός εθνικισμός αποκομίζει μεγάλο μέρος της δύναμής του από την κακή αντιμετώπιση μιας οικονομικής κρίσης και τις κακές (συχνά ανύπαρκτες) πολιτικές απαντήσεις στην ταχεία διαρθρωτική αλλαγή.

Μακροπρόθεσμα, οι φιλελεύθεροι έχουν λόγο να ελπίζουν: η αποχώρηση από τη φιλελεύθερη τάξη θα φέρει σίγουρα βιώσιμη ζημία σε χώρες όπου οι απομονωτιστές τώρα έχουν τον έλεγχο. Αλλά αυτή η ελπίδα είναι ευάλωτη σε δύο απειλές. Πρώτον, αν η φιλελεύθερη τάξη αποδυναμωθεί, οι πρώτοι αποχωρούντες μπορούν να έχουν το πλεονέκτημα. Δεύτερον, οι αντιφιλελεύθεροι μπορεί να επιδείξουν βραχυπρόθεσμα οικονομικά αποτελέσματα για περισσότερο από ό, τι οι φιλελεύθεροι μπορούν να παραμείνουν στην εξουσία – εν μέρει επειδή είναι απαλλαγμένοι από τα εμπόδια της συμβατικής πολιτικής.

Όσο οι συγκρούσεις παρέμεναν εγχώριες, η επιφυλακτικότητα ήταν επιβλαβής αλλά βιώσιμη. Αυτή η πολυτέλεια έχει εξαφανιστεί. Σε μια παγκόσμια μάχη ιδεών, οι φιλελεύθεροι πρέπει να επιδείξουν επειγόντως ότι η υπάρχουσα τάξη μπορεί να δουλέψει για όλους. Η δεκαετία του 1930 και ο ψυχρός πόλεμος είδαν τον οικονομικό φιλελευθερισμό να επιβιώνει γινόμενος ριζικά πιο προοδευτικός από πριν. Είναι καιρός και πάλι για έναν τόσο τολμηρό, κεντρώο ριζοσπαστισμό.

Σχετικα αρθρα

“Σκωτσέζικο ντους” για τις ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις ένδυσης

admin

Η Γαλλία δεν πρέπει να αφήσει την Google να τη γλιτώσει φτηνά

admin

Πόσο εφικτη είναι μια καθαρή εξόδος από το μνημόνιο;

admin

Ισπανία και Ιράκ απογοητεύουν τους αυτονομιστές τους

admin

Έπεσε θύμα της γερμανικής σχολαστικότητας η δόση;

admin

Ο «Χορός των Σκιών» των Μεγάλων Τραπεζών

admin

Αδιέξοδο για Brexit, αισιοδοξία για Ευρωζώνη

admin

Πόσο κινδυνεύει η παγκόσμια οικονομία από Αργεντινή και Τουρκία

admin

Trump και Putin, σπίτια σας

admin

Uber και Facebook: Φοβόμαστε όσα δεν μπορούμε να ελέγξουμε

admin

FT: Οι Ευρωπαίοι αποταμιεύουν για τις δύσκολες ημέρες -Εντυπωσιακή η αύξηση των καταθέσεων

admin

Ο «λύκος της Wall Street» προειδοποιεί ότι τα ICOs είναι «η μεγαλύτερη απάτη ποτέ»

admin

Έχει τελειώσει η τέλεια καταιγίδα για τις αγορές;

admin

O «παιχνιδάς» τα ακίνητα σε Κινέζους και τα capital controls

admin

Η Κεφαλαιαγορά, οι ανοικτές πωλήσεις και η επιστολή στο ΥΠΟΙΚ

admin

Γερμανία: Βουνό τα προβλήματα στην εσωτερική πολιτική

admin

Τι βλέπει το ΔΝΤ για την Ελλάδα

admin

Mark Mazower: Ο Αλέξης Τσίπρας έχει, λοιπόν, αποτύχει…

admin