Image default
Πρώτο Θέμα

Γιατί η οικονομική ανάκαμψη δε θα νικήσει τον λαϊκισμό

CNS VATICAN LETTER POPE POLITICSΟι αγορές, όπως οι εμπειρογνώμονες που συναντώνται στο Νταβός αυτήν την εβδομάδα, είναι ελπιδοφόρες: η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε καλό δρόμο προς μια ισορροπημένη και ίσως βιώσιμη ανάκαμψη.

Με την οικονομία σε επιδιόρθωση, η πολιτική θα ακολουθήσει το παράδειγμα;

Για τους ανθρώπους που θεωρούν την αύξηση του λαϊκισμού σε ολόκληρο τον κόσμο ως έναν μετασεισμό της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, η απάντηση είναι ναι. Καθώς η ανεργία μειώνεται και τα εισοδήματα της μεσαίας τάξης αρχίζουν να αυξάνονται, ο λαϊκιστικός πειρασμός θα μαραθεί, ή έτσι ελπίζουν.

Μακάρι να ήταν τόσο απλό.

Οι λαϊκιστές πολιτικοί που τυχαίνει να είναι στην εξουσία (βλ. Ντόναλντ Τραμπ ή οι υπέρ του Brexit Tories) θα απαιτήσουν πίστωση για την ανάκαμψη και αυτό θα ενισχύσει το πολιτικό τους χέρι. Αλλά αυτό είναι μόνο ένα βραχυπρόθεσμο φαινόμενο.

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, υπήρξε μια ζωντανή συζήτηση μεταξύ των υποστηρικτών των οικονομικών και πολιτικών/κοινωνικών εξηγήσεων του λαϊκισμού. Η οικονομική εξήγηση τονίζει ότι σε έναν κόσμο με διεύρυνση της οικονομικής ανισότητας και στασιμότητας των εισοδημάτων της μεσαίας τάξης (εδώ οι Ηνωμένες Πολιτείες αναφέρονται ως Έκθεμα Α), κανείς δεν πρέπει να εκπλαγεί αν οι εκφοβισμένοι ψηφοφόροι της μεσαίας και εργατικής τάξης στραφούν σε πολιτικούς που υπόσχονται να αντιστρέψουν αυτές τις τάσεις.

Το ζήτημα απέχει πολύ από τη λύση του, αλλά ακόμη και αν η οικονομική εξήγηση είναι σωστή, δεν σημαίνει ότι η σημερινή παγκόσμια ανάκαμψη θα έχει μεγάλη πολιτική διαφορά. Εάν ο πρόσφατος πληθωρισμός των τιμών των περιουσιακών στοιχείων αποτελεί ένδειξη για τα μελλοντικά γεγονότα (και σημειώστε ότι τα πραγματικά επιτόκια είναι πιθανό να παραμείνουν χαμηλά για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα), η ανάπτυξη θα μπορούσε να είναι τέτοια που αυξάνει δυσανάλογα το εισόδημα και τον πλούτο του άνω 1%.

Ακόμα και στο βέλτιστο σενάριο, στο οποίο η κατανομή του εισοδήματος αρχίζει να βελτιώνεται, ένα πράγμα στο οποίο συμφωνούν οικονομολόγοι όλων των σχολών είναι ότι η αλλαγή θα ήταν εξαιρετικά αργή. Άλλοι παράγοντες που προκάλεσαν πολιτικές αναταραχές – η αποβιομηχανοποίηση, η απώλεια θέσεων εργασίας στο εργοστάσιο, οι επίμονοι θύλακες της ανεργίας στις πόλεις και στις περιφέρειες που έχουν μείνει πίσω – θα αλλάξουν πολύ αργά, αν όχι καθόλου. Ακόμα κι αν η άνοδος της ανάκαμψης ανυψώσει όλες τις βάρκες, όπως οι συντηρητικοί οικονομολόγοι θέλουν να πουν, δε θα είναι αρκετή για να σπρώξει πολλές βάρκες μακριά από λαϊκιστικές θύελλες.

Αυτό συμβαίνει επίσης επειδή πολλοί από τους παράγοντες πίσω από τον λαϊκισμό είναι μη οικονομικοί. Το πρώτο στοιχείο είναι ότι τα λαϊκιστικά κόμματα έχουν κερδίσει μαζική υποστήριξη (αν όχι εξουσία) σε χώρες με σχετικά ισχυρές οικονομικές επιδόσεις. Αυτό ισχύει για ανεπτυγμένες χώρες όπως η Γερμανία και η Σουηδία, καθώς και για αναδυόμενες οικονομίες όπως οι Φιλιππίνες και η Τουρκία.

Όπως συχνά τονίζεται, ο λαϊκισμός είναι ένα στυλ πολιτικής που δημιουργεί ένα «άλλο», στο οποίο μπορούν να κατηγορηθούν τα δεινά της κοινωνίας. Στην αριστερή εκδοχή του, το «άλλο» είναι η ελίτ – είτε οικονομική, χρηματοπιστωτική είτε πολιτική. Για τους δεξιούς λαϊκιστές, οι αλλοδαποί, οι μετανάστες ή οι εθνοτικές και θρησκευτικές μειονότητες εξυπηρετούν τον ίδιο σκοπό.

Το φαινόμενο δεν είναι καθόλου καινούριο. Ο λαϊκισμός ήταν ευρέως διαδεδομένος στις ΗΠΑ στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα. Ο ευρωπαϊκός φασισμός του εικοστού αιώνα ήταν μια ποικιλία δεξιού λαϊκισμού. Και ο αριστερός λαϊκισμός είναι φυσικά ένα χαρακτηριστικό της λατινοαμερικανικής πολιτικής από τους Ζετούλιο Βάργκας και Χουάν Ντομίνγκο Περόν πριν από δεκαετίες, μέχρι τους Κριστίνα Φερνάντες ντε Κίρχνερ και Νικολάς Μαδούρο σήμερα.

Δύο παράγοντες έχουν διευκολύνει σίγουρα την πρόσφατη επιστροφή του λαϊκισμού: η επιταχυνόμενη πολιτισμική και κοινωνική αλλαγή και η αντιληπτή διαφθορά των καθιερωμένων πολιτικών ελίτ.

Ξεκινήστε με πολιτισμικές και κοινωνικές αλλαγές. Οι γιγάντες της κοινωνιολογίας, όπως ο Εμίλ Ντιρκέμ, ο Φέρντιναντ Τιόνις και ο Γκέοργκ Ζίμελ, ανησυχούσαν πριν από πολύ καιρό ότι η μετάβαση από την παραδοσιακή στη σύγχρονη κοινωνία υπονόμευσε τις παραδοσιακές δομές υποστήριξης και άφησε τα άτομα να αισθάνονται απομονωμένα και δυσαρεστημένα. Η αποξένωση ήταν αποτέλεσμα του εκσυγχρονισμού, όχι σύμπτωμα της απουσίας του.

Το μάθημα των προηγούμενων περιόδων είναι ότι ο λαϊκισμός ευδοκιμεί σε περιβάλλοντα όπου οι μακροχρόνιες πηγές ταυτότητας – για παράδειγμα, η τάξη ή το έθνος – έχουν αποδυναμωθεί. Στις πλούσιες χώρες, αυτή η αποδυνάμωση έχει συμβεί ως αποτέλεσμα της πολιτιστικής παγκοσμιοποίησης και της μαζικής μετανάστευσης. Στις αναδυόμενες χώρες, οι παραδοσιακοί ρόλοι και αξίες υποκύπτουν στην ταχεία αστικοποίηση και στην άνοδο μιας νέας μεσαίας τάξης που απασχολείται στη βιομηχανία ή στις υπηρεσίες.

Στις χώρες της Λατινικής Αμερικής που γνώρισαν γρήγορη οικονομική ανάπτυξη τις τελευταίες δεκαετίες, οι άνθρωποι λένε στις δημοσκοπήσεις ότι ζουν πολύ καλύτερα από τους γονείς τους και ότι περιμένουν τα παιδιά τους να ζήσουν ακόμα καλύτερα. Ωστόσο, πολλοί από τους ίδιους ανθρώπους αναφέρουν ότι αισθάνονται μόνοι και αδικημένοι, πιστεύουν ότι η κοινωνία τους είναι άδικη, όλο και περισσότερο δεν εμπιστεύεται τους γείτονές τους και ισχυρίζεται ότι απογοητεύεται από τη δημοκρατία. Σε αυτούς τους ψηφοφόρους βασίζονται τα λαϊκίστικα μαζικά κινήματα.

Αυτό μας φέρνει στον άλλο βασικό παράγοντα που στηρίζει την υποστήριξη για τον λαϊκισμό: τη φθίνουσα νομιμότητα των πολιτικών ελίτ. Είναι αδύνατο να κατανοήσουμε την άνοδο του Τραμπ χωρίς προσφυγή στη λαϊκή αντίληψη (σωστή ή όχι) ότι πολλοί Αμερικανοί πολιτικοί είναι υποχείρια των άπληστων τραπεζιτών. Αναμφίβολα, το Κίνημα των Πέντε Αστέρων δε θα είχε κερδίσει τόση δύναμη στην Ιταλία εάν οι ψηφοφόροι εκεί δεν πίστευαν ότι η παραδοσιακή πολιτική τάξη είχε συστηματικά εμπλουτιστεί με δημόσιο χρήμα.

Ο λαϊκισμός της Λατινικής Αμερικής, φυσικά, είναι ακατανόητος χωρίς τη διαφθορά πολλών της πολιτικής ελίτ. Το μεγάλο σκάνδαλο της Βραζιλίας των εξαγορών από κατασκευαστικές εταιρείες, φτάνοντας σχεδόν σε κάθε χώρα της περιοχής, είναι το τελευταίο κεφάλαιο σε μια μακρά και λυπηρή ιστορία.

Τίποτα από αυτά δε θα αλλάξει με την παγκόσμια οικονομική ανάκαμψη. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι πολιτική ηγεσία – να βοηθήσουμε τους ανθρώπους να κατανοήσουν τις αλλαγές που αντιμετωπίζουν – και μεταρρυθμίσεις που δημιουργούν αξιόπιστους κινεζικούς τοίχους μεταξύ χρήματος και πολιτικής και χρησιμοποιούν τεχνολογίες για την αύξηση της δημοκρατικής λογοδοσίας και τη διευκόλυνση της συμμετοχής των πολιτών. Οι κεντρικοί τραπεζίτες – οι μηχανικοί της τρέχουσας οικονομικής ανάκαμψης – έχουν κάνει τη δουλειά τους. Οι πολιτικοί πρέπει τώρα να κάνουν τη δική τους.  

Σχετικα αρθρα

Alpha Bank:Αναπτυξιακές Ευκαιρίες, Υψηλές Προσδοκίες και Δημοσιονομικοί Κίνδυνοι

admin

Πώς η Πτολεμαΐδα επηρεάζει τα νησιά Φίτζι

admin

Οι ελληνικές συζητήσεις στο ΔΝΤ στο επίκεντρο, με τους αναλυτές να βλέπουν τη συμφωνία να παίρνει μήνες

admin

Οι τράπεζες της Ευρώπης πρέπει να ξαναρχίσουν από την αρχή

admin

Οι πεινασμένες για αποδόσεις αγορές θα καλωσορίσουν το νέο ελληνικό ομόλογο

admin

DW: Σημαντικό έτος το 2018 για την Ελλάδα

admin

Spiegel: Κλιμακώνεται η ελληνοτουρκική ένταση

admin

Οι αγοραστές έχουν τον πρώτο λόγο

admin

Ο καιρός της ελληνικής μπύρας

admin

Η παγίδα της ανεργίας της μέσης ηλικίας στην Ευρώπη

admin

EWG: Εποπτεία τέσσερις φορές το χρόνο και μετά τα μνημόνια

admin

Γιατί πρέπει να υπάρχουν επιχειρηματικοί άγγελοι…

admin

Γερμανικός Τύπος: O Σόιμπλε και το όραμα ενός ευρωπαϊκού ΔΝΤ

admin

Η δυναμική πορεία των ελληνικών κρασιών, στην παγκόσμια αγορά

admin

Η Αθήνα ανταπαντάει στο σχέδιο της ΕΕ να περιφράξει την Ελλάδα

admin

ΟΟΣΑ: Πάνω από το φράγμα των 13 τρισ. δολαρίων το παγκόσμιο εταιρικό χρέος

admin

Το Βερολίνο συνεχίζει να εξάγει υποβρύχια στην Τουρκία

admin

Η πιο μεγάλη ώρα: Η ΕΚΤ «τελείωσε» την διαπραγμάτευση πριν αυτή αρχίσει…

admin