Image default
Must Read Πρώτο Θέμα

Έρχεται οικονομικός χειμώνας;

Τώρα που οι παλαιοί κανόνες που διέπουν τους μακροοικονομικούς κύκλους φαίνεται ότι δεν ισχύουν πλέον, μένει να δούμε τι θα μπορούσε να προκαλέσει την επόμενη ύφεση στις ΗΠΑ. Αν βέβαια λάβουμε υπόψη την πρόσφατη ιστορία της, η μεγαλύτερη απειλή δεν προέρχεται από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ ή οποιονδήποτε τομέα της οικονομίας, αλλά από τον Λευκό Οίκο.

Τι θα μπορούσε να προκαλέσει ύφεση στις Ηνωμένες Πολιτείες; Στο παρελθόν, η αυστηρότητα στην αγορά εργασίας μετά από μια περίοδο επέκτασης αποτέλεσε σημάδι έγκαιρης προειδοποίησης. Ήταν πιο δύσκολο να βρεθούν εργαζόμενοι, οι μισθοί άρχιζαν να αυξάνονται, τα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων συρρικνώνονταν και οι επιχειρήσεις άρχιζαν να αυξάνουν τις τιμές. Φοβούμενη τον πληθωρισμό, η κεντρική τράπεζα αύξησε τα επιτόκια, τα οποία με τη σειρά τους μείωσαν τις εταιρικές επενδύσεις και ενθάρρυναν τις απολύσεις.

Σε αυτό το σημείο, η συνολική ζήτηση μειώθηκε αφού οι καταναλωτές φοβούμενοι για τη δουλειά τους μείωσαν τις δαπάνες τους. Στη συνέχεια, τα εταιρικά αποθέματα αυξήθηκαν και η παραγωγή μειώθηκε περαιτέρω. Η ανάπτυξη επιβραδύνθηκε σημαντικά σηματοδοτώντας την αρχή της ύφεσης. Τον κύκλο αυτό ακολούθησε η ανάκαμψη. Αφού οι επιχειρήσεις μείωσαν τα αποθέματά τους, ξεκίνησαν ξανά να παράγουν περισσότερα αγαθά. Όταν ο πληθωρισμός υποχώρησε, η κεντρική τράπεζα μείωσε τα επιτόκια για να αυξήσει τη ζήτηση.

Η παραπάνω περιγραφή πάντως, φαίνεται ότι ίσχυε σε μια περασμένη εποχή. Επειδή ο πληθωρισμός είναι συνεχώς αθόρυβος, δεν αποτελεί πλέον αξιόπιστο έναυσμα για τις αυξήσεις των επιτοκίων και τις επιβραδύνσεις που ακολούθησαν. Πρόσφατες υφέσεις επιταχύνθηκαν από τις οικονομικές υπερβολές που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της επέκτασης. Το 2001, η υπερβολή αφορούσε την αύξηση των τιμών των μετοχών κατά τη διάρκεια της κερδοσκοπικής «φούσκας». Κατά την περίοδο 2007-2008, αφορούσε τη χρηματοοικονομική μόχλευση μετά από την αύξηση των ενυπόθηκων στεγαστικών δανείων. Κι ενώ οι αυξήσεις των επιτοκίων από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ προηγήθηκαν αυτών των περιόδων ύφεσης, δεν συνέβησαν ως αντίδραση στον πληθωρισμό που υπερβαίνει τον στόχο, αλλά περισσότερο ως προσπάθεια ομαλοποίησης της νομισματικής πολιτικής πριν από την υποχώρηση του πληθωρισμού.

Σήμερα, ο πληθωρισμός παραμένει χαμηλότερος από τον στόχο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας, και η προληπτική αυστηρότητα δεν έχει ακόμη τεθεί υπό συζήτηση (για διάφορους λόγους). Όταν η Ομοσπονδιακή Τράπεζα ξεκίνησε πέρυσι την αύξηση των επιτοκίων, η κυβέρνηση του Αμερικανού προέδρου Donald Trump διπλασίασε τον εμπορικό πόλεμο. Μετά την έναρξη πτώσης των αγορών στα τέλη του 2018, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα αποσύρθηκε. Με μια ευρεία συμφωνία για την πλήρη επίλυση του εμπορικού πολέμου και με μια επίσημη έρευνα ενοχοποίησης του Trump σε εξέλιξη, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα είναι απίθανο να κάνει σύντομα πιο αυστηρή τη νομισματική πολιτική.

Επιπλέον, ο Trump έχει καταστήσει σαφές ότι θα κατηγορήσει την Ομοσπονδιακή Τράπεζα σε περίπτωση ύφεσης. Έχοντας υπολογίσει ότι ο κίνδυνος φήμης του ελαφρώς υψηλότερου πληθωρισμού είναι μικρότερος από εκείνον που συνδέεται με την ύφεση μετά από μια αύξηση των επιτοκίων, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα δεν φαίνεται να αυξάνει τα επιτόκια προς το παρόν. Αντιθέτως, μείωσε τα επιτόκια 3 φορές το 2019 για να «αγοράσει ασφάλιση» σε περίπτωση ύφεσης. Εξάλλου, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα υπογράμμισε ότι ο στόχος του πληθωρισμού της είναι «συμμετρικός», που σημαίνει ότι θα ήταν πρόθυμη να ανεχτεί μια περίοδο πληθωρισμού πάνω από τον απαιτούμενο στόχο δεδομένου ότι δεν πέτυχε τον στόχο τα τελευταία χρόνια, προτού επέμβει.

Αν τα υψηλότερα επιτόκια είναι απίθανο να αποτελούν τον παράγοντα που θα επισπεύσει την επόμενη ύφεση, τι γίνεται με τις οικονομικές υπερβολές; Ρίχνοντας κανείς μια ματιά, μπορεί να δει σίγουρα περιοχές με υψηλές τιμές περιουσιακών στοιχείων και υψηλή μόχλευση, όπως στις συμφωνίες ιδιωτικού κεφαλαίου. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει προειδοποιήσει για σοβαρή εταιρική οικονομική δυσπραγία, αν η ανάπτυξη επιβραδυνθεί σημαντικά. Ωστόσο, είναι δύσκολο να διαπιστωθούν εκτεταμένα προβλήματα αν τα επιτόκια παραμείνουν χαμηλά και η ρευστότητα παραμείνει μεγάλη.

Είναι φυσικό σε κάποιο σημείο είτε να επιβραδυνθεί η ανάπτυξη είτε τα επιτόκια να αυξηθούν και ο δείκτης ρευστότητας να γίνει πιο αυστηρός. Όποτε συμβαίνει αυτό, τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία θα υποστούν σημαντική πτώση τιμών και οι εταιρείες θα δυσκολευτούν να αντιμετωπίσουν το χρέος. Επιπλέον, όσο περισσότερο διαρκεί το περιβάλλον εύκολης χρηματοδότησης, τόσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των τομέων με οικονομικές υπερβολές, και τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος να σημειωθεί κάμψη. Όμως, με τις νομισματικές συνθήκες που παραμένουν ευνοϊκές, φαίνεται πλέον πιο πιθανό ότι οι οικονομικές υπερβολές θα επιδεινώσουν την ενδεχόμενη ύφεση και θα επιβραδύνουν την ανάκαμψη, αντί να γίνουν η αιτία του οικονομικού χειμώνα.

Το ερώτημα λοιπόν είναι τι θα μπορούσε να διαταράξει την κατανάλωση, η οποία επί του παρόντος συγκρατεί την ανάπτυξη. Μια αιτία είναι οι απολύσεις. Και τι θα μπορούσε να τις προκαλέσει; Μια περαιτέρω κλιμάκωση του εμπορικού πολέμου θα μπορούσε να προκύψει αν, για παράδειγμα, οι ΗΠΑ επιβάλλουν δασμούς στα ευρωπαϊκά και ιαπωνικά αυτοκίνητα. Όπως φαίνεται, είναι απίθανο να υπάρξει μια πλήρης εμπορική συμφωνία ανάμεσα στην Κίνα και την Αμερική κατά τη διάρκεια της θητείας της συγκεκριμένης αμερικανικής κυβέρνησης. Υπάρχει ελάχιστη εμπιστοσύνη ανάμεσα στους Κινέζους και τους Αμερικανούς και είναι δύσκολο να δούμε την Κίνα να συμφωνεί με την παρεμβατική παρακολούθηση που θα χρειαζόταν για την επαλήθευση ορισμένων ενεργειών που θέλουν να πραγματοποιήσουν οι ΗΠΑ. Επιπλέον, η πιθανότητα κάποια συμφωνία να ενισχύσει την προοπτική επανεκλογής του Trump το 2020 θα πρέπει να επικεντρώνεται ολοένα και περισσότερο στις διαπραγματεύσεις. Οι Κινέζοι θέλουν να συνεχίσουν να διαπραγματεύονται με τον Trump ή θα προτιμούσαν έναν Δημοκρατικό, ο οποίος ίσως να είναι περισσότερο προστατευτικός; Όπως και να ‘χει, είναι σχεδόν σίγουρο ότι η αβεβαιότητα όσον αφορά το εμπόριο θα συνεχίσει να εμποδίζει τις επενδύσεις – και επομένως την ανάπτυξη – στο άμεσο μέλλον.

Ένας δεύτερος πιθανός παράγοντας που επιταχύνει την ύφεση είναι ο γεωπολιτικός κίνδυνος. Ένα τέτοιο παράδειγμα είδαμε τον Σεπτέμβριο, όταν οι πετρελαϊκές εγκαταστάσεις της Σαουδικής Αραβίας δέχτηκαν το βράδυ επίθεση με drone. Η φαινομενική ευπάθεια της παραγωγής πετρελαίου στη Σαουδική Αραβία εισάγει ένα καινούριο στοιχείο αβεβαιότητας στις παγκόσμιες προοπτικές. Το Ιράν, που πιέζεται όλο και περισσότερο, μοιάζει να στέλνει μια σαφή προειδοποίηση: αν βουλιάξει, θα συμπαρασύρει και τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Οι σκληροπυρηνικές κυβερνήσεις του Ιράν ενισχύθηκαν από την απόσυρση της κυβέρνησης του Trump από την πυρηνική συμφωνία του 2015 και πήραν θάρρος από τις πρόσφατες πράξεις επιθετικότητας που παρέμειναν χωρίς αντίδραση. Κι ενώ οι Σαουδάραβες έχουν από τότε δείξει ότι είναι πρόθυμοι να διαπραγματευτούν με το Ιράν, οι κίνδυνοι μιας περιφερειακής ανάφλεξης παραμένουν αυξημένοι.

Μια άνοδος της τιμής του πετρελαίου θα μπορούσε να προκαλέσει ύφεση στην παγκόσμια οικονομία. Σίγουρα θα μειώσει το διαθέσιμο εισόδημα των καταναλωτών και θα αποδυναμώσει την ψυχολογία τους, μειώνοντας περαιτέρω τις επενδύσεις. Οι πιθανές συνέπειες του πληθωρισμού θα αφήναν στις κεντρικές τράπεζες μικρό περιθώριο προσαρμογής.

Αν και η ύφεση είναι από τη φύση της απρόβλεπτη, η μεγαλύτερη βραχυπρόθεσμη απειλή για την οικονομία δεν είναι η άνοδος των επιτοκίων ή οι διάφορες οικονομικές υπερβολές, αλλά οι απρόβλεπτες ενέργειες σε τομείς όπως το εμπόριο ή η γεωπολιτική. Αν ο κόσμος είχε λιγότερους επίδοξους δικτάτορες, η παγκόσμια οικονομία θα ήταν πολύ ισχυρότερη από όσο είναι. Δυστυχώς, οι περισσότεροι σημερινοί απολυταρχικοί ηγέτες κατέχουν αυτή τη θέση επειδή τους την έδωσαν οι ψηφοφόροι τους. Αυτό όμως αποτελεί ένα άλλο θέμα.

Σχετικα αρθρα

Η πολιτική προκαλεί περισσότερες οικονομικές αναταραχές στην Ευρώπη

admin

Η ιστορία μιας διπολικής Τουρκίας

admin

El Erian: Η αναταραχή στις αγορές είναι ευκαιρία για επιστροφή στην κανονικότητα

admin

Βρυξέλλες σε Βαλκάνια: δείξτε αφοσίωση στη δημοκρατία

admin

Οι «αντιευρωπαίοι» της Ευρώπης

admin

Το μεγάλο bazooka του Μάριο Ντράγκι αποδεικνύεται σφεντόνα

admin

Ευνοϊκές οι προθέσεις προσλήψεων στην Ελλάδα

admin

Το μεγάλο «ποντάρισμα» των ξένων

admin

Η Κομισιόν ετοιμάζει πειθαρχικά μέτρα στην Ιταλία για τον προϋπολογισμό

admin

Ο πρόεδρος και η αγορά

admin

Η Αργεντινή ξανά στα πρόθυρα της χρεοκοπίας

admin

Η Γερμανία θα χάσει αν αποτύχει ο Μακρόν

admin

Die Zeit: Η ανάγκη της Μέρκελ ευκαιρία του Τσίπρα

admin

Σε εξέλιξη ο αφανισμός της μεσαίας τάξης

admin

Σταθερά έσοδα μετά από 9 χρόνια ο ΟΤΕ το 2016

admin

Κύπρος:Το δίκιο του ισχυρού

admin

Τα χρήματα δεν είναι τα πάντα για τους γερμανούς εργαζομένους

admin

Κομισιόν: «Πράσινο φως» για την εκταμίευση του 1 δισ. ευρώ

admin