Log in

Τα γερμανικά φαντάσματα της Βαϊμάρης

protesttreatyΤο εκλογικό αποτέλεσμα της Γερμανίας παρουσιάζει ένα περίεργο παράδοξο. Η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση της καγκελάριου Άνγκελα Μέρκελ είναι αναμφισβήτητα το ισχυρότερο κόμμα και μια νέα κυβέρνηση χωρίς αυτό είναι αδιανόητη.

Αλλά τόσο η CDU όσο και ο προηγούμενος εταίρος του συνασπισμού, οι Σοσιαλδημοκράτες (SPD), δεν πήγαν καλά. Πολλές από τις αρχικές αντιδράσεις των ηγετών του SPD για το 20,4% του κόμματός τους (από το 25,7% το 2013) ήταν να αγκαλιάσουν μια στάση στην αντιπολίτευση.

Αυτή η απάντηση - η φυγή από την εξουσία - ήταν χαρακτηριστική για την πολιτική στο βραχύβιο δημοκρατικό πείραμα της μεσοπολεμικής Γερμανίας, τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης. Από την αυγή της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας, το 1949, ένα ερώτημα πάντα στοιχειώνει τη γερμανική πολιτική: Θα μπορούσε να επαναληφθεί η εμπειρία της Βαϊμάρης, με τη ριζοσπαστική δεξιά να θριαμβεύει και πάλι; Τώρα που ένα εξτρεμιστικό κόμμα, το Alternative für Deutschland (AfD), κέρδισε έδρες στη Bundestag για πρώτη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, το ερώτημα έχει επανέλθει στο προσκήνιο.

Υπάρχουν κάποιοι προφανείς παραλληλισμοί με τη Βαϊμάρη. Στη Βαϊμάρη, ακόμα και στα σχετικά σταθερά χρόνια των μέσων και των τελευταίων δεκαετιών του 1920, πριν από την έναρξη της Μεγάλης Ύφεσης, τα κόμματα τιμωρήθηκαν από τους ψηφοφόρους όταν συμμετείχαν στην κυβέρνηση και ανταμείφθηκαν όταν ορίστηκαν ως εναλλακτικά ή κόμματα διαμαρτυρίας. Μεταξύ 1924 και 1928, η μετριοπαθής δεξιά βρισκόταν σε κυβέρνηση συνασπισμού, και στη συνέχεια έπεσε μαζικά. Μετά το 1928, το SPD τιμωρήθηκε ομοίως για την ένταξη σε συνασπισμό.

Στη συνέχεια ήρθε η ύφεση και ο ίδιος μηχανισμός εφαρμόστηκε ακόμα πιο δυναμικά: ήταν πολιτική αυτοκτονία να στηρίζεις την κυβέρνηση - ή, όπως το αποκαλούσε η όλο και πιο ριζοσπαστική αντιπολίτευση, το σύστημα. Το αποτέλεσμα ήταν μια φυγή από την ευθύνη, με τους ψηφοφόρους να τιμωρούν τους πολιτικούς που παρέμεναν όλο και πιο σκληρά.

Εάν υπάρχει περιθώριο αισιοδοξίας για το γερμανικό εκλογικό αποτέλεσμα, βρίσκεται στην εγγύτητα του αποτελέσματος στην ευρωπαϊκή νόρμα. Οι ψήφοι του AfD, στο 13%, είναι σχεδόν το ίδιο μερίδιο που κέρδισε ο λαϊκιστής Γκερτ Βίλντερς στην Ολλανδία τον Απρίλιο, σε εκλογές που θεωρήθηκαν ευρέως ως ήττα για τον ριζοσπαστικό λαϊκισμό. Είναι σαφές ότι η συντριπτική πλειοψηφία των γερμανών δεν υποστηρίζουν το AfD, του οποίου η τύχη θα μπορούσε να εξασθενίσει σύντομα, εξαιτίας ενός πιθανού διαχωρισμού στην ηγεσία της.

Στην πραγματικότητα, είναι δύσκολο να βρεθεί μια βάση για τη συνεχή ανάπτυξη του AfD. Σε πολλές βιομηχανικές χώρες, οι εκλογές συχνά αντιμετωπίζονται ως απλή αντανάκλαση της κατάστασης της οικονομίας. Και αυτό ισχύει ιδιαίτερα στη Γερμανία. Οι ψηφοφόροι στην πατρίδα του μεταπολεμικού Wirtschaftswunder (οικονομικό θαύμα) είναι περήφανοι που έχουν την ισχυρότερη οικονομία της ευρωζώνης, η οποία ευημερεί. Η απασχόληση βρίσκεται σε επίπεδα ρεκόρ. Οι επισκέπτες στο Oktoberfest του Μονάχου έρχονται σε μεγαλύτερο αριθμό, πίνουν περισσότερο και τρώνε περισσότερο, αλλά είναι λιγότερο βίαιοι και διαπράττουν λιγότερα εγκλήματα. Ακόμη και η ευρωζώνη στο σύνολό της βρίσκεται σε μια εκπληκτικά ισχυρή ανάκαμψη.

Αλλά οι κυβερνήσεις είναι σαν τους ανθρώπους: μετά από πολύ καιρό σε μια θέση, ξεμένουν από ιδέες. Στο τέλος του 2016, η Μέρκελ φάνηκε κουρασμένη και ένας νέος ηγέτης του SPD, ο Μάρτιν Σουλτς, επωφελήθηκε από μια βραχυπρόθεσμη έκρηξη υποστήριξης στις δημοσκοπήσεις. Αλλά όταν αποδείχθηκε ότι ο Σουλτς δεν είχε νέες ιδέες, ο ενθουσιασμός έδωσε τη θέση του στην απογοήτευση.

Η κακή εμφάνιση του κυβερνητικού συνασπισμού φαίνεται να αντικατοπτρίζει σαφώς την ευρύτατη απογοήτευση με ηγέτες που δεν έχουν τίποτα να προσφέρουν. Και το αποτέλεσμα των εκλογών θα κάνει έναν νέο συνασπισμό δύσκολο να διαμορφωθεί. Η πιο ρεαλιστική - στην πραγματικότητα η μόνη - πραγματική εναλλακτική λύση ενός μεγάλου συνασπισμού CDU-SPD θα ήταν μια μεγαλύτερη ομάδα που θα περιλαμβάνει τόσο τους Ελεύθερους Δημοκράτες (FDP) όσο και τους Πράσινους (το λεγόμενο συνασπισμό της Τζαμάικας, στα χρώματα της σημαίας της Τζαμάικας).

Συχνά λέγεται ότι η Μέρκελ θα επιθυμούσε έναν συνασπισμό μόνο της CDU με τους Πράσινους, καθώς έχει κινηθεί πολύ κοντά στην ατζέντα των Πρασίνων σε πολλούς τομείς από τότε που ανακοίνωσε την ταχεία έξοδο από την πυρηνική ενέργεια μετά την καταστροφή της Ιαπωνίας στη Φουκουσίμα του 2011. Ωστόσο, ένας συνασπισμός της Τζαμάικας θα είναι δύσκολο να συμφωνηθεί, διότι το FDP είναι πολύ πιο συντηρητικό σε πολλά οικονομικά ζητήματα, ιδίως τις δημοσιονομικές μεταφορές προς την υπόλοιπη ευρωζώνη.

Όμως ένας συνασπισμός της Τζαμάικας δεν αποκλείεται - και θα μπορούσε να σημαίνει νέες πολιτικές για τη Γερμανία. Ενώ το πολιτικό προφίλ του FDP είναι πολύ πιο κοντά στον κλασσικό φιλελευθερισμό της αγοράς, τα τελευταία δέκα χρόνια οι Πράσινοι έχουν γίνει πιο δεκτικοί στους μηχανισμούς της αγοράς ως ο καλύτερος τρόπος για την υλοποίηση του περιβαλλοντικού τους προγράμματος.

Ένας νέος συνασπισμός είναι ένας τρόπος να δείξει πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει ένα νέο ξεκίνημα στη γερμανική πολιτική. Και αυτό το νέο ξεκίνημα θα επεκταθεί στην Ευρώπη, με στενότερη γαλλογερμανική συνεργασία, ιδίως με βάση την αποδοχή μεγαλύτερου ρόλου όχι μόνο για την αγορά αλλά και για μεταρρυθμισμένα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα που παρακολουθούν και εποπτεύουν τις διαδικασίες της αγοράς. Υπάρχουν πολλοί τομείς - θέματα ασφάλειας, στρατιωτικής συνεργασίας, αντιμετώπισης των άμεσων αναγκών των προσφύγων - όπου απαιτείται κοινή ευρωπαϊκή προσπάθεια.

Η Γερμανία δεν μπορεί να ξεφύγει από την παγίδα της Βαϊμάρης σκεπτόμενη αποκλειστικά και μόνο τους γερμανούς. Η απάντηση στην πολιτική αβεβαιότητα είναι η σταθεροποίηση των ευρωπαϊκών και διεθνών συστημάτων. Αυτό ήταν το τελευταίο μάθημα της πολιτικής της Βαϊμάρης: όταν η διεθνής τάξη είχε αποσυντεθεί ήταν που τα κέρδη από την εγχώρια συνεργασία φάνηκαν πενιχρά και το κόστος της ριζοσπαστικής ρητορικής έπεσε. Μόνο μια σταθερή Ευρώπη μπορεί να κρατήσει τα φαντάσματα του παρελθόντος σε απόσταση. 

Leave a comment

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Subscribe to our Newsletter and get the best news every day in your mail!

* Your Email Address:
* Preferred Format:
* Enter the security code shown: