Log in

Η Ευρώπη ανάμεσα στον Τραμπ και τον Σι

donald trump xi jinpingΗ πιο πρόσφατη υπουργική διάσκεψη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, που πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο στο Μπουένος Άιρες της Αργεντινής, ήταν ένα φιάσκο.

Παρά την περιορισμένη ατζέντα, οι συμμετέχοντες δεν μπόρεσαν να προβούν σε κοινή δήλωση. Όμως, δεν ήταν όλοι απογοητευμένοι από αυτό το αποτέλεσμα: η Κίνα διατήρησε μια διπλωματική σιωπή, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες έμοιαζαν να γιορτάζουν την αποτυχία της συνάντησης. Αυτά είναι άσχημα νέα για την Ευρώπη, η οποία ήταν ουσιαστικά μόνη στην έκφραση της δυσαρέσκειας της.

Συχνά υπογραμμίζεται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση, ενόψει του προστατευτισμού του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, έχει την ευκαιρία να αναλάβει έναν μεγαλύτερο διεθνή ηγετικό ρόλο, ενισχύοντας παράλληλα τη δική του θέση στο παγκόσμιο εμπόριο. Η συμφωνία ελευθέρων συναλλαγών που υπεγράφη πρόσφατα με την Ιαπωνία θα δώσει στην ΕΕ ένα σαφές πλεονέκτημα έναντι των ΗΠΑ στον τομέα της γεωργίας και η ενίσχυση των εμπορικών δεσμών με το Μεξικό θα μπορούσε να έχει παρόμοιο αντίκτυπο, καθώς οι ΗΠΑ επαναδιαπραγματεύονται τη συμφωνία ελευθέρων συναλλαγών της Βόρειας Αμερικής.

Κάποιοι υποστηρίζουν ότι, για να ενισχύσει περαιτέρω τη θέση της, η Ευρώπη πρέπει να συνεργαστεί με την Κίνα, η οποία, παρά τη συστολή της κατά τη διάσκεψη του ΠΟΕ, προσπάθησε πρόσφατα να εδραιωθεί ως πρωταθλητής της πολυμέρειας. Μια σύμπραξη Κίνας-Ευρώπης θα μπορούσε να είναι μια ισχυρή δύναμη που αντισταθμίζει τις αρνητικές επιπτώσεις της Αμερικής στο διεθνές εμπόριο και τη συνεργασία.

Ωστόσο, μια τέτοια συνεργασία δεν είναι καθόλου βέβαιη. Ναι, η Ευρώπη και η Κίνα συγκλίνουν σε μια γενική θετική εικόνα της παγκοσμιοποίησης και της πολυμέρειας. Αλλά ενώ η Ευρώπη υποστηρίζει ένα είδος «επιθετικής πολυμέρειας» που επιδιώκει να ενισχύσει τις υπάρχουσες διατάξεις θεσμών και των μηχανισμών επιβολής της νομοθεσίας, η Κίνα αντιστέκεται σε αλλαγές στα υφιστάμενα πρότυπα, ειδικά αν ενισχύουν την επιβολή των κανόνων που θα μπορούσαν να περιορίσουν την ικανότητά της να μεγιστοποιήσει τα δικά της πλεονεκτήματα.

Η επιθυμία της Ευρώπης να αναγκάσει την Κίνα να τηρήσει τους κοινούς κανόνες ευθυγραμμίζει καλύτερα τα συμφέροντά της με τις ΗΠΑ, με τις οποίες μοιράζεται πολλά από τα ίδια παράπονα, από τη συνεχιζόμενη επιχορήγηση των ιδιωτικών επιχειρήσεων της Κίνας ως την εμμονή των εμποδίων στην πρόσβαση στην αγορά. Σύμφωνα με μια πρόσφατη μελέτη, τα εμπόδια πρόσβασης στην αγορά που ανέπτυξε η Κίνα έχουν επιβάλει υψηλό φόρο στην ανάπτυξη των εξαγωγών της ΕΕ.

Ωστόσο, οι ΗΠΑ και η ΕΕ δεν έχουν το ίδιο όραμα για τον τρόπο αντιμετώπισης αυτών των παραπόνων. Προκειμένου να περιοριστεί η κατάχρηση των κανόνων του ΠΟΕ από την Κίνα, οι ηγέτες της Ευρώπης επιθυμούν να μπορέσουν να διαπραγματευτούν νέους σαφέστερους κανόνες, είτε μέσα από μια διμερή επενδυτική συμφωνία είτε μέσω μιας πολυμερούς συμφωνίας για τις δημόσιες συμβάσεις.

Ο Τραμπ δεν θέλει να μεταρρυθμίσει το σύστημα, θέλει να το βυθίσει. Στην πραγματικότητα, με τον Τραμπ να επιδιώκει να χρησιμοποιήσει διμερείς συμφωνίες για να εξασφαλίσει τη μείωση του εμπορικού ελλείμματος των ΗΠΑ, η πιθανότητα ότι οι ΗΠΑ θα εγκαταλείψουν τον ΠΟΕ συνολικά - ένα εφιαλτικό σενάριο για την ΕΕ, η οποία τάσσεται υπέρ κοινών κανόνων έναντι της επιβολής - δεν μπορεί να αποκλειστεί.

Ο προκάτοχός του, ο Μπαράκ Ομπάμα, είχε τη δική του λύση. Τα νέα πολυμερή πλαίσια - η εταιρική σχέση με την Ασία και η διατλαντική εμπορική και επενδυτική εταιρική σχέση (TTIP) με την ΕΕ - θα οριοθετούσαν το περιθώριο ελιγμών της Κίνας. Δεδομένου ότι τα πλαίσια αυτά επέφεραν κανονιστική σύγκλιση, οι ΗΠΑ και η ΕΕ θα μπορούσαν να καθορίσουν τα πρότυπα της αναδυόμενης νέας παγκόσμιας οικονομίας, αναγκάζοντας την Κίνα είτε να δεχτεί αυτά τα πρότυπα είτε να μείνει πίσω.

Αλλά αυτό το έργο έχει υποστεί μοιραία υπονόμευση. Η προσπάθεια του Ομπάμα να οριστικοποιήσει και τις δύο συμφωνίες πριν από το τέλος της προεδρίας του, αν και κατανοητή, έφερε σοβαρές ανησυχίες για τη βιαστικότητα. Οι ευρωπαίοι αναγνώρισαν ότι η πλήρης ρυθμιστική σύγκλιση μεταξύ των ΗΠΑ και της ΕΕ θα έπρεπε, στην πραγματικότητα, να πάρει τουλάχιστον μια δεκαετία. Έτσι, υπό την πίεση των πολιτών τους, οι ευρωπαίοι ηγέτες άρχισαν να εκφράζουν την ανησυχία τους για το τι λείπει από το TTIP όσον αφορά, για παράδειγμα, τους περιβαλλοντικούς και υγειονομικούς κανονισμούς και τη διαφάνεια.

Δεδομένου του κοινού ενδιαφέροντός τους για τη σύγκλιση των κανονιστικών ρυθμίσεων, ιδίως για την ενίσχυση της θέσης τους έναντι της Κίνας, οι ΗΠΑ και η ΕΕ θα πρέπει τελικά να επαναλάβουν τη συνεργασία προς αυτή την κατεύθυνση. Όμως, όσο ο Τραμπ είναι στην εξουσία, υποστηρίζοντας τη διμερή αμοιβαιότητα έναντι της πολυμέρειας, μια τέτοια προσπάθεια είναι μάλλον αδύνατη.

Αντ' αυτού, η Αμερική του Τραμπ θα συνεχίσει να εκμεταλλεύεται τη μεγάλη εμπορική επιρροή της για να εξασφαλίσει στρατηγικά ή πολιτικά οφέλη. Από την άποψη αυτή, η Ευρώπη βρίσκεται σε σημαντικό μειονέκτημα. Η ΕΕ, εξάλλου, δεν είναι κράτος και δεν μιλάει διεθνώς με μία φωνή. Δεν τίθεται θέμα ότι οι κινέζοι, που μιλούν άπταιστα την γλώσσα της realpolitik, θα προτιμούσαν να ανταποκριθούν στις ad hoc αιτήσεις των αμερικανών από τις πολυμερείς συνθήκες των ευρωπαίων.

Σε αυτό το πλαίσιο, η κορυφαία προτεραιότητα της ΕΕ πρέπει να είναι η ενοποίηση των θέσεων των κρατών μελών της, με στόχο την υπέρβαση των φραγμών που ανέπτυξαν οι ΗΠΑ και τη δημιουργία κοινών συστημάτων περιορισμού της Κίνας. Αλλά αυτό είναι πιο εύκολο να ειπωθεί παρά να γίνει. Όπως συμβαίνει, πολλές χώρες της ΕΕ αντιστέκονται στην εισαγωγή οποιωνδήποτε εμπορικών περιορισμών, είτε λόγω της υπερβολικής δέσμευσης για φιλελεύθερα οικονομικά ιδανικά είτε λόγω του φόβου να θέσουν σε κίνδυνο τα δικά τους συμφέροντα στην Κίνα, για παράδειγμα, τη δημιουργία ενός μηχανισμού της ΕΕ για τη διαχείριση των ξένων επενδύσεων.

Η εμφάνιση ανελεύθερων κυβερνήσεων στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη περιπλέκει περαιτέρω την ΕΕ. Αυτές οι κυβερνήσεις δεν ενδιαφέρονται για οποιαδήποτε μορφή πολυμερούς προσέγγισης, καθώς έχουν υιοθετήσει μια στενή άποψη των συμφερόντων τους. Συχνά φαίνονται γοητευμένες από τη λογική της realpolitik που υποστηρίζει ο Τραμπ, ο κινέζος πρόεδρος Σι Τσινπίνγκ και ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν.

Επιπλέον, η επιδίωξη των εμπορικών συμφερόντων αυτών των χωρών θα μπορούσε να αποβεί εις βάρος των κανόνων της ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις. Και δεν είναι οι μόνες στην ΕΕ. Η Ελλάδα, για παράδειγμα, έχει δεχθεί μεγάλα ποσά κινεζικών επενδύσεων. Στη συνέχεια, η ΕΕ αρνήθηκε να αναφέρει ρητά την Κίνα σε ψήφισμα σχετικά με τη σύγκρουση στη θάλασσα της Νότιας Κίνας.

Βεβαίως, οι ευρωπαϊκές χώρες δεν κάνουν λάθος να χαιρετίσουν τις κινεζικές επενδύσεις. Αλλά η Κίνα πρέπει να ανταποκριθεί, προσφέροντας στις ευρωπαϊκές επενδύσεις στην Κίνα μια θερμότερη υποδοχή. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ΕΕ και η Κίνα πρέπει να εργαστούν για να ολοκληρώσουν τη διμερή επενδυτική συνθήκη που διαπραγματεύονται εδώ και χρόνια, με περιορισμένη πρόοδο. Μια τέτοια συνθήκη θα πρέπει να βασίζεται σε αμοιβαίες ρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένης της κατάργησης των φραγμών στην αγορά της Κίνας.

Ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν προσπαθεί να προωθήσει την επιθετική πολυμέρεια. Όμως, εκτός αν η ΕΕ ως σύνολο αγκαλιάσει την προσπάθεια, η Ευρώπη - που έχει πιαστεί μεταξύ της Κίνας, η οποία έχει μια πολύ συντηρητική αλλά ξεπερασμένη ερμηνεία της πολυμέρειας, και του Τραμπ, που θέλει να απαλλαγεί από αυτήν - κινδυνεύει να γίνει θύμα ατυχήματος.

Leave a comment

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Subscribe to our Newsletter and get the best news every day in your mail!

* Your Email Address:
* Preferred Format:
* Enter the security code shown: