Log in

Το τέλος της εύκολης αισιοδοξίας για το μέλλον

Το τέλος της εύκολης αισιοδοξίας για το μέλλον

«Κάποιες εφευρέσεις είναι πιο σημαντικές από άλλες.» Αυτή είναι η πιο σημαντική επισήμανση που κάνει ο Ρόμπερτ Γκόρντον του Πανεπιστημίου Νορθγουέστερν στο αριστούργημά του «Η Άνοδος και η Πτώση της Αμερικανικής Ανάπτυξης». Αυτό το βιβλίο προσφέρει μια σε βάθος ανάλυση της μεταμόρφωσης της οικονομικής ζωής των ΗΠΑ μεταξύ 1870 και 1970 και της επακόλουθης επιβράδυνσης. Η ανάπτυξη δεν είναι ούτε αναπόφευκτη ούτε σταθερή. Η εποχή μας είναι εποχή απογοητευτικής ανάπτυξης καθώς οι τεχνολογικές εξελίξεις είναι σχετικά περιορισμένες.

Η Ντέιρντρε ΜακΚλόσκι, διακεκριμένη οικονομική ιστορικός, επιμένει πως αυτού του είδους η «απαισιοδοξία έχει υπάρχει κακός οδηγός στον σύγχρονο κόσμο. Είμαστε εξαιρετικά πλουσιότεροι, υλικά και πνευματικά, απ’ ότι ήμασταν πριν από δύο αιώνες». Έχει δίκιο. Ωστόσο, ο καθηγητής Γκόρντον απαντά, δεν έχουμε γίνει πλουσιότεροι με έναν σταθερό ρυθμό. Αντίθετα, η ανάπτυξη ήταν γρηγορότερη κάποιες στιγμές από άλλες, από τη βιομηχανική επανάσταση και μετά.

Κατά συνέπεια, η περίοδος μετά το 1980 δείχνει συνεχείς αυξήσεις στην παραγωγή κατά κεφαλήν και ανά ώρα. Όμως η περίοδος μεταξύ 1920 και 1970 ήταν πιο δυναμική από αυτές που προηγήθηκαν και από αυτές που ακολούθησαν: επί μισό αιώνα, η παραγωγή ανά ώρα αυξήθηκε κοντά στο 3% ανά έτος. Ένα καλύτερο μέτρο της καινοτομίας είναι η άνοδος της «συνολικής παραγωγικότητας σθντελεστών»: η ανάπτυξη της παραγωγής, χωρίς τη συμβολή της επιπλέον προσθήκης εργασίας και κεφαλαίου. Το μοτίβο εδώ συνεχίζει να συρρικνώνεται. Η οικονομία των ΗΠΑ γνώρισε δύο περιόδους γρήγορης καινοτομίας: την περίοδο 1920-1970 και, με πολύ χαμηλότερο ρυθμό, το 1994-2004.

Αυτό δημιουργεί τρία μεγάλα ερωτήματα.

Πρώτον, γιατί είναι επίκεντρο οι ΗΠΑ; Η απάντηση είναι έχουν υπάρξει το παγκόσμιο σύνορο καινοτομίας και παραγωγικότητας από το 1870. Κατά την περίοδο πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, μία ή δύο ευρωπαϊκές χώρες ήταν εξίσου καινοτόμες. Από τότε, οι ΗΠΑ είναι μόνες τους.

Δεύτερον, τι εξηγεί την άνοδο και μετά την πτώση στην ανάπτυξη της παραγωγικότητας; Η απάντηση του καθηγητή Γκόρντον είναι ο ρυθμός και η ποικιλία της καινοτομίας που εμφανίστηκε μετά το 1870 και εισήχθη κατά την περίοδο 1920-1970. Αυτή η περίοδος γνώρισε μια ενεργειακή επανάσταση: την εκμετάλλευση του πετρελαίου, την εξημέρωση του ηλεκτρικού ρεύματος και της μηχανής εσωτερικής καύσης. Έγινε μάρτυρας της γέννησης της χημικής βιομηχανίας και των μετασχηματιστικών εξελίξεων στην παροχή καθαρού νερού τη διάθεση των λυμάτων.

Αυτά οδηγήσαν με τη σειρά του στη δημιουργία των μηχανών: του ηλεκτρικού φωτός, του τηλεφώνου, του ραδιοφώνου, του ψύκτη, του πλυντηρίου, των αυτοκινήτων και των αεροσκαφών. Οδήγησαν στη μεταμόρφωση των ζωών μέσω της αστικοποίησης και των διασυνδεδεμένων σπιτιών. Αυτά στη συνέχεια οδήγησαν σε μια επανάσταση στην εκπαίδευση, καθώς η οικονομία απαιτούσε μορφωμένους και πειθαρχημένους εργαζόμενους. Συγκριτικά, τα χρόνια μετά το 1970 έχουν δει σχετικά μικρές αλλαγές στις χώρες υψηλού εισοδήματος. Το ζενίθ της παραγωγικότητας μεταξύ 1994 και 2004 αντικατοπτρίζει την επίδραση του ίντερνετ. Ήλθε και, λίγο αργότερα, αποχώρησε.

1

Τρίτον, πόσο πολύ διαστρεβλώνει την εικόνα η λανθασμένη μέτρηση; Η απάντηση είναι πως το κάνει αρκετά, αλλά όχι με τρόπους που κάνουν τη σημερινή επίδοση να δείχνει καλύτερη, σε σχέση με αυτήν του παρελθόντος. Το αντίθετο είναι πολύ πιο πιθανό.

Η ανάπτυξη του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος έχει πράγματι υποτιμηθεί σημαντικά. Ένας λόγος για αυτό είναι η καθυστερημένη εισαγωγή νέων προϊόντων στα δεδομένα: δεν υπήρχε δείκτης τιμών για τα αυτοκίνητα στις ΗΠΑ μέχρι το 1935, δεκαετίες μετά την εφεύρεσή τους. Αυτού του είδους οι καθυστερήσεις είναι μικρότερες σήμερα. Ένας άλλος τρόπος με τον οποίο τα μέτρα αποτυγχάνουν είναι η δυσκολία αξιολόγησης των βελτιώσεων στα νέα μοντέλα.

2

Το πιο σημαντικό, το ΑΕΠ δεν είναι ένα καλό μέτρο για το βιοτικό επίπεδο. Όμως επισημαίνει η καθηγητής Γκόρντον, το ΑΕΠ δεν υπολογίζει την αυξημένη ποικιλία τροφίμων, την εξαφάνιση των περιττωμάτων αλόγων από τους αστικούς δρόμους, τη μεγαλύτερη ταχύτητα στα ταξίδια, τη μεταμόρφωση των επικοινωνιών, τη βελτιωμένη ποιότητα της ψυχαγωγίας, την αυξημένη άνεση της κεντρικής θέρμανσης, τη μείωση του οικιακού μόχθου, τη μείωση της προσπάθειας και του κινδύνου στη δουλειά, τη ευκολία πρόσβασης σε καθαρό νερό, την ασφάλεια των συσκευασμένων τροφίμων και, πάνω από όλα, την εκτόξευση στο προσδόκιμο ζωής. Σε πλούσιες χώρες, σχεδόν όλοι όσοι ζουν σήμερα, θεωρούν όλα αυτά δεδομένα.

Δεν υπάρχει κανένας λόγος να πιστέψουμε ότι η άνοδος στο ΑΕΠ ή στο βιοτικό επίπεδο υποτιμάται σήμερα περισσότερο απ’ ότι στο παρελθόν. Η μετρημένη ανάπτυξη επιβραδύνεται επειδή έχουν επιβραδύνει οι εφευρέσεις. Επιπλέον, οι σημερινές καινοτομίες έχουν στενότερες επιπτώσεις σε σχέση με αυτές του παρελθόντος.

Το χειρότερο, η κατανομή των πλεονεκτημάτων τους είναι λιγότερο διευρυμένη. Από το 1972, όχι μόνο η ανάπτυξη στα πραγματικά εισοδήματα στις ΗΠΑ ήταν χαμηλότερη από πριν, αλλά και η κατανομή των κερδών έχει μετακινηθεί από αυτούς που βρίσκονται κάτω του 10% της κατανομής του εισοδήματος. Αυτό εξηγεί εν μέρει την όλο και πιο ανήσυχη πολιτική στις ΗΠΑ και άλλες χώρες υψηλού εισοδήματος.

3

Η ιστορία που αφηγείται ο καθηγητής Γκόρντον κατεδαφίζει τόσο την εύκολη αισιοδοξία για τις προοπτικές της οικονομικής ανάπτυξης όσο και την εύκολη απαισιοδοξία για το τέλος της απασχόλησης. Δε βρισκόμαστε στα μισά ούτε μιας εποχής πρωτοφανούς οικονομικής προόδου ούτε και στο χείλος μιας εποχής εξαιρετικής καταστροφής της εργασίας. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός πως η τεχνολογική πρόοδος είναι τόσο περιορισμένη. Οφείλεται επίσης στο ότι μεγάλο μέρος της οικονομίας μας έχει ανωσία σε γρήγορες αυξήσεις παραγωγικότητας. Κατά συνέπεια, το 2014, δύο τρίτα της κατανάλωσης στις ΗΠΑ πήγε σε υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένου του ενοικίου, της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, της εκπαίδευσης και της προσωπικής φροντίδας.

Η πρόκληση σε αυτούς τομείς δεν είναι πως θα εξαφανιστούν όλες οι δουλειές, αλλά ότι είναι δύσκολο να γίνει αυτό. Η μεταβολή της σύνθεσης της παραγωγής προς τομείς όπου ειναι δύσκολο να αυξηθεί η παραγωγικότητα είναι ένα μεγάλο αίτιο της επιβράδυνσης.

Η άποψη πως η σταθερή και γρήγορη άνοδος του βιοτικού επιπέδου θα πρέπει να αντέξει είναι ένας ευσεβής πόθος. Η τάση να πιστεύουμε πως κάποιες «διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις» θα το διορθώσουν αυτό, παρομοίως, πράξη πίστης. Είναι σημαντικό για την πολιτική να προωθεί τις εφευρέσεις και την καινοτομία, όσο μπορεί. Όμως δε θα πρέπει να υποθέτουμε μια εύκολη επιστροφή στη χαμένη εποχή του δυναμισμού. Την ίδια στιγμή, η κακή διανομή των κερδών της όποιας ανάπτυξης έχουμε αποτελεί αυξανόμενη πρόκληση. Αυτή είναι μια δύσκολη εποχή. 

Leave a comment

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Subscribe to our Newsletter and get the best news every day in your mail!

* Your Email Address:
* Preferred Format:
* Enter the security code shown: