Log in

Από τον Τραμπ μέχρι το Brexit: Tα 6 πρώην αδύνατα πράγματα για την παγκόσμια οικονομία

Από τον Τραμπ μέχρι το Brexit: Tα 6 πρώην αδύνατα πράγματα για την παγκόσμια οικονομία

Στο βιβλίο «Μες στον καθρέφτη και τι βρήκε η Αλίκη εκεί» του Λιούις Κάρολ, η Λευκή Βασίλισσα παρατηρεί πως μερικές φορές έχει πιστέψει μέχρι και έξι αδύνατα πράγματα μέχρι το πρωινό της.

Πολλά πράγματα που θεωρούνταν προηγουμένως αδύνατα έχουν συμβεί από το ξεκίνημα της χρηματοπιστωτικής κρίσης σχεδόν δέκα χρόνια πριν. Ποιος θα το φανταζόταν πως το τραπεζικό σύστημα των ΗΠΑ θα κατέληγε να στηρίζεται ολοσχερώς σε δημόσιο χρήμα, ή πως τρεις από τις μεγαλύτερες τράπεζες της Βρετανίας θα εθνικοποιούνταν μερικώς, ενώ άλλες θα έκλειναν εντελώς;

Είχε κανείς έστω στο ελάχιστο προβλέψει έναν κόσμο αρνητικών επιτοκίων, όπου οι επενδυτές πληρώνουν με ευχαρίστηση για το δικαίωμα να δανείζουν σε κυρίαρχα κράτη, ή πως κάποιες ευρωπαϊκές χώρες ουσιαστικά θα χρεοκοπούσαν και θα χρειάζονταν διάσωση από τους διστακτικούς γείτονές τους;

Πριν από την κρίση, σχεδόν κανείς δεν είχε ακούσει για την «ποσοτική χαλάρωση» και ελάχιστοι πίστευαν πως το τύπωμα χρήματος θα μπορούσε να εφαρμοστεί στη σημερινή κλίμακα χωρίς να πυροδοτήσει τον υπερπληθωρισμό. Και να που εφαρμόστηκε και δεν έχει καταφέρει να πυροδοτήσει τον παραμικρό παρατηρήσιμο πληθωρισμό.

Εάν πολλά απίθανα πράγματα έχουν ήδη συμβεί, είναι ένα λογικό συμπέρασμα πως θα ακολουθήσουν πολλά ακόμη. Δεν προκαλεί εντύπωση που μια πρόσφατη έρευνα ανώτερων οικονομικών στελεχών στο Ηνωμένο Βασίλειο αποκάλυψε πως η επιχειρηματική αβεβαιότητα βρίσκεται κοντά σε πρωτοφανή επίπεδα. Οι παλιές βεβαιότητες – στις επιχειρήσεις, την πολιτική, τις επενδύσεις και το εμπόριο – είναι υπό εξαφάνιση. Τι ακολουθεί; Ακολουθούν έξι εικασίες για προηγουμένως αδιανόητα γεγονότα, κάποια με περισσότερες πιθανότητες από άλλα, αλλά όλα τους πλέον δυνατά.

Νίκη του Τραμπ στις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ: Το ότι η Αμερική θα εξέλεγε έναν δημαγωγό αποφασισμένο να απελάσει 11 εκατομμύρια μεταναστών, να απαγορέψει την είσοδο στους μουσουλμάνους, να καλοπιάσει τον Βλαντίμιρ Πούτιν και να ξεκινήσει έναν καταστροφικό εμπορικό πόλεμο με την Κίνα θα ήταν αδιανόητο μέχρι και πριν από έναν χρόνο. Συνεχίζει να μη μοιάζει τόσο πιθανό, όμως είναι αυτό που οι αναλυτές των αγορών θα περιέγραφαν σήμερα ως σημαντικό «tail risk», λόγω του μεγέθους της λαϊκής οργής με τις ελίτ της Ουάσινγκτον και τους συνεργάτες τους στη Γουόλ Στριτ και στο επιχειρηματικό καθεστώς. Το περίεργο είναι πως έχουν επιλέξει έναν δισεκατομμυριούχο κτηματομεσίτη, που έχει επωφεληθεί σημαντικά από αυτό το σύστημα, για να εκπροσωπήσει την οργή τους.

Ακόμη κι αν εκλεγεί, υπάρχει φυσικά όριο στη ζημιά που μπορεί να προκαλέσει ο Ντόναλντ, ιδιαίτερα από τη στιγμή που δεν έχει μια κατεστημένη πολιτική ενδοχώρα πιστών του κόμματος για να τους προωθήσει σε βασικές θέσεις επιρροής. Τη στιγμή που θα μπει στον Λευκό Οίκο, υπηρεσίες, στρατηγοί, τραπεζίτες και επιχειρηματικοί ηγέτες θα σχηματίσουν ουρές στην πόρτα του για να του πουν πως δεν μπορεί να κάνει αυτά που υποσχέθηκε στην προεκλογική του εκστρατεία.

Ο αμερικανικός στρατός δε θα παραβιάσει τη Συνθήκη της Γενεύης για να βομβαρδίσει τη Ράκα, ούτε και θα αναβιώσουν οι υπηρεσίες πληροφοριών το waterboarding, με δεδομένη τη διεθνή καταδίκη για τη χρήση βασανιστηρίων στο παρελθόν. Το ίδιο ισχύει και για τον εμπορικό πόλεμο με την Κίνα. Βλέποντας τις πιθανές επιπτώσεις για την οικονομία των ΗΠΑ, πόσο μάλλον της Κίνας, είναι απίθανο το Κογκρέσο να εγκρίνει μια τέτοια πορεία. Παρ’ όλα αυτά, πολλές από τις υποθέσεις  πάνω στις οποίες έχει χτιστεί η «συναίνεση της Ουάσινγκτον», όπως το ελεύθερο εμπόριο, οι ανοιχτές αγορές και η παγκοσμιοποίηση, θα βρεθούν υπό πρωτοφανή κίνδυνο.

Το ίδιο ισχύει και για τους θεσμούς που συμβάλουν στη στήριξη της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης, όπως είναι το ΔΝΤ, η Παγκόσμια Τράπεζα, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών και πιθανώς ακόμη και το ΝΑΤΟ. Ήδη δεχόμενη επιθέσεις από πολλαπλά μέτωπα, η παλιά, προοδευτική συναίνεση θα κατάρρεε, δίνοντας τη θέση της σε κανείς δεν ξέρει τι. Αυτό που ξέρουμε είναι πως ο λαϊκισμός, όσο καλός κι αν είναι στο να εκφράζει τη λαϊκή δυσαρέσκεια, είναι κατά κανόνα καταστροφικός στην κυβέρνηση. Για πρόσφατες αποδείξεις, ρίξτε μια ματιά στη Λατινική Αμερική, η οποία, είναι αξιοπερίεργο, στρέφεται στην αντίθετη κατεύθυνση την ίδια στιγμή που η πλούσια Δύση κολλάει τη λατινική ασθένεια – άλλη μία στροφή που θα θεωρούταν αδύνατη όχι πολύ καιρό πριν.

Brexit και ευρύτερη διάσπαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Μια βρετανική ψήφος υπέρ της αποχώρησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να μη μετρά ως αδιανόητη, καθώς πολλοί την έχουν επιδιώξει εδώ και καιρό, όμως για τη διεθνή οικονομία σίγουρα είναι. Χωρίς την αναπάντεχη πλειοψηφία των Συντηρητικών στις τελευταίες εκλογές, δε θα γινόταν καν δημοψήφισμα. Η οργή κατά της ΕΕ προέρχεται από μια πηγή παρόμοια με της στήριξης για τον Τραμπ, και υπόσχεται να είναι εξίσου αποδιοργανωτική για το status quo.

Εάν η Βρετανία ψηφίσει υπέρ της εξόδου, θα πυροδοτήσει απαιτήσεις για δημοψηφίσματα σε όλη την Ευρώπη, και εάν ακολουθήσουν και άλλοι το παράδειγμά της, αυτό θα οδηγήσει στον θάνατο του ευρώ υπό την παρούσα μορφή του. Αυτό θα ήταν ένα τεράστιο οικονομικό και γεωπολιτικό σοκ. Μπορεί τελικά, όπως υποστηρίζουν οι προασπιστές του Brexit, να αποδειχτεί και θετικό, πυροδοτώντας τη μεταρρύθμιση ενός κατεστραμμένου θεσμού που έχει εμφανώς υπερεκτιμήσει τις δυνατότητες του. Ωστόσο, θα πρέπει να είναι κανείς εξαιρετικά αισιόδοξος για να πιστέψει πως η επαναφορά των συνόρων μέσα στην Ευρώπη θα είναι οικονομικά επικερδής.

Ο Ντέιβιντ Κάμερον δικαίως χλευάστηκε όταν αναφέρθηκε στην πιθανότητα ενός νέου μεγάλου πολέμου στην Ευρώπη. Αυτό πράγματι φαίνεται μάλλον αδύνατο. Θα πρέπει ωστόσο να επισημανθεί πως ανάμεσα σε όσους στηρίζουν από το παραμεθόριο το Brexit είναι ο Βλαντίμιρ Πούτιν, ο αντιδυτικός στόχος του οποίου να αποσταθεροποιήσει την ΕΕ και να ανακτήσει μεγάλο μέρος της πρώην Σοβιετικής αυτοκρατορίας στην ανατολική Ευρώπη είναι απολύτως πραγματικός.

Η επαναφορά των κεφαλαιακών ελέγχων: Προκύπτει από την αποσύνθεση του ευρώ η πιθανότητα πως κάτι που δεν έχουμε δει στη Δύση μετά την επέλαση του Θατσερισμού θα κάνει γρήγορα την εμφάνισή του. Έχουμε ήδη δει μια ανάλογη προσπάθεια στην Κύπρο και την Ελλάδα. Οι κεφαλαιακοί έλεγχοι ήταν μια πιθανότητα που συζήτησε πρόσφατα ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Βίτορ Κονστάντσιο, ως τρόπο αποκατάστασης της ανεξαρτησίας στη νομισματική πολιτική σε αδύναμα κράτη. Όπως ήταν αναμενόμενο, κατέληξε απορρίπτοντας την ιδέα, όμως οι κεφαλαιακοί έλεγχοι θα γίνουν λίγο πολύ αναπόφευκτοι εάν διασπαστεί η ευρωζώνη, αν μη τι άλλο, για να αποφευχθεί η φυγή των κεφαλαίων. Η ελεύθερη μετακίνηση του κεφαλαίου θα γνώριζε ουσιαστικά το τέλος της.

Χρήματα «από ελικόπτερο»: Αυτή είναι μια «αντισυμβατική νομισματική πολιτική» με αναβολικά – άμεση νομισματοποίηση του κρατικού ελλείμματος. Ενώ θεωρείται γενικώς ταμπού από τις κεντρικές τράπεζας, σύντομα μπορεί να φτάσει η στιγμή της. Οτιδήποτε άλλο φαίνεται να έχει αποτύχει, και είναι πλέον ζήτημα χρόνου πότε κάποιος θα ακολουθήσει αυτήν την πορεία. Ενδεχομένως, η Ιαπωνία το έχει ήδη κάνει.

Περαιτέρω αποσύνθεση στη Μέση Ανατολή: Από τη στιγμή που ο Χάμπτι Ντάμπτι δεν μπορεί να ξανακολλήσει, αυτή είναι ίσως η πιο πιθανή από τις έξι πρώην αδύνατες εξελίξεις. Το Ιράκ μπορεί να καταλήξει ως τέσσερις ξεχωριστές χώρες, η Συρία έχει ξεκάθαρα τελειώσει ως έθνος, και η Σαουδική Αραβία μπορεί να διχαστεί ύστερα από μια εμπνευσμένη από το Ιράν εξέγερση της σιιτικής μειονότητας, με σημαντικές επιπτώσεις σε μια ήδη ασταθή τιμή του πετρελαίου.

Κατάρρευση της Κίνας: Πολλοί παρατηρητές προβλέπουν εδώ και καιρό μια χρηματοπιστωτική κρίση στην καταχρεωμένη Κίνα. Λιγότερο προσδοκώμενη είναι μια γενικότερη κρίση πολιτικής νομιμότητας στην κινεζική ενδοχώρα. Οι περισσότερες επαναστάσεις συμβαίνουν όταν οι μικρές οικονομικές πρόοδοι στο βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων κατάσχονται ξαφνικά από αυτούς. Έχοντας υποσχεθεί ένα «μεγάλο άλμα προς τα εμπρός» στον λαό της, η κινεζική ηγεσία μοιάζει ιδιαίτερα ευάλωτη σε μια τέτοια εξέλιξη. Απίθανο ίσως, όμως ζούμε σε μια περίοδο αδύνατων πραγμάτων. Σπάνια ο κόσμος έμοιαζε έτοιμος για τόσα πιθανώς αποδιοργανωτικά γεγονότα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ