Log in

Η μαύρη τρύπα που καλύπτει τις παγκόσμιες αγορές ομολόγων

bondddd.jpg

Υπάρχει μια μαύρη τρύπα πολλών τρισεκατομμυρίων δολαρίων που αναπτύσσεται στην καρδιά των παγκόσμιων χρηματοπιστωτικών αγορών. Τα ομόλογα αρνητικών αποδόσεων - τα ομόλογα έχουν μικρότερη αξία κι όχι μεγαλύτερη αν διατηρηθούν μέχρι τη λήξη τους - εξαπλώνονται σε ολοένα και περισσότερα σημεία στον κόσμο των ομολόγων καταστρέφοντας πιθανές αποδόσεις για τους επενδυτές και ανατρέποντας το χρηματοοικονομικό σύστημα.

Τα ομόλογα με απόδοση κάτω του μηδενός φαίνεται ότι ήρθαν για να μείνουν, με συνέπειες για τους απλούς κατάθετες, τους συνταξιούχους, τους επενδυτές, τις εταιρείες εξαγορών και τις κυβερνήσεις.

1. Πώς μπορεί ένα ομόλογο να έχει αρνητική απόδοση;

Η πορεία προς την αρνητική απόδοση συνήθως ξεκινά όταν ένας επενδυτής αγοράζει ένα ομόλογο ακριβότερα από την ονομαστική του αξία. Αν το συνολικό ποσό των τόκων που πληρώνει το ομόλογο μέχρι να λήξει είναι μικρότερο από το ασφάλιστρο που ο επενδυτής πλήρωσε γι’ αυτό, ο επενδυτής χάνει χρήματα και το ομόλογο θεωρείται ότι έχει αρνητική απόδοση.

2. Γιατί να επενδύσει κάποιος σε ένα ομόλογο που θα τον κάνει να χάσει χρήματα;

Γενικά, τα ομόλογα είναι τα ασφαλέστερα περιουσιακά στοιχεία στην αγορά, κι έτσι πολλοί επενδυτές στρέφονται σε αυτά σε περιόδους που υπάρχει αυξημένη πίεση στις αγορές, όπως για παράδειγμα ένας εμπορικός πόλεμος ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα ή εντάσεις στον Περσικό Κόλπο. Ένα ομόλογο μπορεί να έχει κουπόνια μέτριας θετικής απόδοσης όταν εκδίδεται από κάποια κυβέρνηση, ένα ίδρυμα ή μια εταιρεία, αλλά η υψηλή ζήτηση από τους επενδυτές μπορεί να αυξήσει την τιμή του – με αποτέλεσμα να μειώσει την απόδοσή του. Κάποιες εταιρείες πρέπει να αγοράσουν τα ομόλογα ανεξάρτητα από την απόδοσή τους, επειδή είναι υποχρεωμένες να παρακολουθούν τους δείκτες κρατικών ομολόγων. Και ορισμένοι επενδυτές μπορούν ακόμα να έχουν θετική απόδοση από αυτά τα ομόλογα όταν προσαρμόζονται στις συναλλαγματικές διακυμάνσεις.

3. Πόσο αγοράζονται;

Τα ομόλογα αρνητικών αποδόσεων έφτασαν τα 14 τρισεκατομμύρια δολάρια τον Ιούλιο, δηλαδή διπλασιάστηκαν από τον Δεκέμβριο, και τώρα αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 25% των παγκόσμιων ομολόγων επενδυτικής βαθμίδας. Όλα τα κυβερνητικά ομόλογα της Γερμανίας βρίσκονται πλέον σε δύσκολη θέση. Οι επενδυτές πληρώνουν αποτελεσματικά στη γερμανική κυβέρνηση 0,5% για το προνόμιο αγοράς των ομολόγων αναφοράς. Οι ΗΠΑ αποτελούν μία από τις λίγες εξαιρέσεις, καθώς καμιά από τις στοίβες του δημόσιου χρέους των 16 τρισεκατομμυρίων δολαρίων δεν είχε απόδοση κάτω από το μηδέν, αλλά σε όλο τον κόσμο οι σχεδιαστές στρατηγικών προειδοποιούν ότι το πρόβλημα μπορεί να επιδεινωθεί.

Το παγκόσμιο απόθεμα ομολόγων με απόδοση κάτω από το μηδέν καταγράφει ρεκόρ 14 τρισεκατομμυρίων δολαρίων.

4. Γιατί αυτό αποτελεί λόγο ανησυχίας;

Οι αρνητικές τιμές έρχονται σε αντίθεση με τις βασικές αρχές του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Ο Marcus Ashworth, αρθρογράφος της Bloomberg Opinion που καλύπτει τις ευρωπαϊκές αγορές έγραψε τα εξής: «Ένας σημαντικός νόμος της οικονομικής λογικής – αν δανείζετε χρήματα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα θα πρέπει να δείτε υψηλότερη απόδοση – δεν ισχύει πια. Η αξία του χρήματος στον χρόνο ουσιαστικά έχει εξαφανιστεί». (Πράγματι: τα ομόλογα διαρκείας ενός αιώνα που εκδόθηκαν από την Αυστρία πριν από δύο χρόνια και λήγουν το 2117, αρχικά προσέφεραν απόδοση 2,1% και σήμερα έχουν απόδοση 0,9%.) Όλα αυτά μπορεί να εξαναγκάσουν τους επενδυτές σε πιο επικίνδυνα στοιχήματα όσον αφορά το κυνήγι απόδοσης, αυξάνοντας τις πιθανότητες για μια νέα φούσκα στις χρηματοπιστωτικές αγορές και την ακίνητη περιουσία.

5. Ποιός επωφελείται από τα αρνητικά ποσοστά;

Πρώτα απ’ όλα, οι κυβερνήσεις. Το κίνητρο να δανειστείτε χρήματα δεν είναι ποτέ μεγαλύτερο απ’ ό, τι όταν πληρώνεστε για να το κάνετε. Η Γερμανία, για παράδειγμα, επιδοτείται για την έκδοση ομολόγων τα επόμενα 20 χρόνια, αν και αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα ενισχύσει τις δαπάνες. Οι εταιρείες που εκδίδουν ομόλογα αποκομίζουν επίσης οφέλη από το χαμηλό κόστος δανεισμού. Ομοίως, οι επιχειρήσεις ιδιωτικού μετοχικού κεφαλαίου, οι οποίες συνήθως χρησιμοποιούν την επιρροή τους για να εξαγοράσουν εταιρείες και να αποκτήσουν περισσότερες ευκαιρίες όταν (και όπου) το κεφάλαιο είναι φθηνό. Οι ιδιοκτήτες σπιτιών με υποθήκες με μεταβλητό επιτόκιο έχουν επίσης έναν λόγο για να χαίρονται.

6. Ποιός ζημιώνεται;

Τα συνταξιοδοτικά ταμεία και οι ασφαλιστές, παραδοσιακά μεγάλοι επενδυτές στα κρατικά ομόλογα, βρίσκονται σε μια ιδιαίτερη δύσκολη θέση: οι υποχρεώσεις τους αυξάνονται σταθερά καθώς οι πελάτες τους μεγαλώνουν σε ηλικία, αλλά συχνά δεν είναι απαραίτητο να αναλάβουν κάποιο μεγάλο ρίσκο. Οι τράπεζες βλέπουν τα περιθώριά τους να στενεύουν. Δεν αποκτούν σχεδόν τίποτα από τον δανεισμό, αλλά πρέπει να δίνουν στους καταθέτες ένα ποσοστό πάνω από το μηδέν προκειμένου να διατηρήσουν την επιχείρησή τους. Στη Γερμανία, η ΕΚΤ έχει ασκήσει πολιτική πίεση για να βλάψει τις αποδόσεις των καταθετών. Οι κεντρικές τράπεζες θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν το πλήγμα του λεγόμενου «ποσοστού αντιστροφής» - το σημείο στο οποίο το χαμηλό κόστος δανεισμού μάλλον βλάπτει παρά ενισχύει την οικονομία - αν οι τράπεζες αρχίσουν να περιορίζουν τα δάνεια. Αυτό θα μπορούσε να εντείνει οποιαδήποτε επιβράδυνση.

7. Πώς έφτασαν ως εδώ τα πράγματα;

Πολλές από τις κεντρικές τράπεζες της Ευρώπης, που διαφορετικά δεν μπόρεσαν να ενισχύσουν την ανάπτυξη μετά την οικονομική κρίση κατά τα έτη 2008-2009, το 2014 μείωσαν τα επιτόκια κάτω από το μηδέν. Σύντομα, ακολούθησε και η Ιαπωνία. Η ιδέα ήταν η ενθάρρυνση του δανεισμού χρεώνοντας τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα αντί να τα ανταμείβουν για την ασφαλή επένδυση χρημάτων που σε άλλη περίπτωση θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στην πραγματική οικονομία. Από το 2016, το επιτόκιο αναφοράς της ΕΚΤ ήταν -0,4%, πράγμα που σημαίνει ότι οι τράπεζες χάνουν 4 ευρώ για να αποθηκεύσουν 1.000 ευρώ εκεί. Οι συντελεστές απόδοσης κάτω από το μηδέν υποτίθεται ότι είναι προσωρινοί, έχουν όμως διαρκέσει πολύ. Οι έμποροι στοιχηματίζουν ότι η ΕΚΤ θα ωθήσει το επιτόκιο κατάθεσης σε όλο και πιο αρνητικό ποσοστό φέτος, οδηγώντας την απόδοση των ομολόγων σε επίπεδα ρεκόρ κάτω από το μηδέν.

8. Γιατί τα αρνητικά ποσοστά διήρκησαν τόσο πολύ;

Εδώ και πάνω από μια δεκαετία από την πιστωτική κρίση, ο πληθωρισμός εξακολουθεί να είναι σπάνιος, με τους μισθούς να αυξάνονται σε μέτριο επίπεδο παρά τη μεγάλη μείωση της ανεργίας. Η ΕΚΤ, για παράδειγμα, δεν αναμένεται να πετύχει τον στόχο της για πληθωρισμό κοντά στο 2% κατά την επόμενη δεκαετία, σύμφωνα με υπολογισμούς που βασίζονται στην αγορά. Και η διαφορά απόδοσης ανάμεσα στα έντοκα γραμμάτια δημοσίου 3 μηνών των ΗΠΑ και στα 10ετή κρατικά ομολόγα ανατρέπεται, γεγονός που αποτελεί ένδειξη ότι ενδέχεται να υπάρξει οικονομική συρρίκνωση. Εκτός από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ, λίγες κεντρικές τράπεζες που μείωσαν τα επιτόκια κατά τη διάρκεια της πιστωτικής κρίσης κατόρθωσαν να αυξήσουν τα επιτόκια, πράγμα που σημαίνει ότι κατά την επόμενη κάμψη ενδέχεται να οδηγηθούν σε περαιτέρω αρνητικές συνέπειες.

9. Πού οδηγεί όλο αυτό;

Στην Ευρώπη, υπάρχουν φόβοι ότι η ήπειρος ακολουθεί την πορεία της λεγόμενης «χαμένης δεκαετίας της Ιαπωνίας», όπου οι διαμορφωτές πολιτικής προσπάθησαν να τονώσουν την αναιμική ανάπτυξη και τον πληθωρισμό. Οι κεντρικές τράπεζες θέλουν να επαναλάβουν ότι εξακολουθούν να διαθέτουν τα κατάλληλα εργαλεία για να καταπολεμήσουν μια τυχόν επιβράδυνση, συμπεριλαμβανομένων των περικοπών στα επιτόκια και της ποσοτικής χαλάρωσης. Οι γεωπολιτικές εντάσεις στο εμπόριο και η έξοδος της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση θα συνεχίσουν να οδηγούν τους επενδυτές στα ασφαλέστερα περιουσιακά στοιχεία, πράγμα που σημαίνει ότι η ζήτηση θα παραμείνει υψηλή για τα επιτόκια με αρνητική απόδοση. Πάντως, η πίεση να βρεθούν πιο ισχυρές αποδόσεις με πιο ριψοκίνδυνα στοιχήματα αυξάνει την προοπτική περαιτέρω επενδυτικής αποτυχίας ή την εμφάνιση μιας καινούριας κρίσης.

EDITORIAL - Ι.Α.Φωτόπουλος