Πριν από όχι και τόσο πολύ καιρό, πριν από την εποχή του ευρώ, οι Γάλλοι πολιτικοί θα ένιωθαν ιδιαίτερα άβολα να παρουσιάζουν έναν ελλειμματικό προϋπολογισμό.
Η υποτίμηση του γαλλικού φράγκου έναντι του γερμανικού μάρκου ήταν δυσάρεστη στη Γαλλία και θα προκαλούσε μια δαπανηρή αντίδραση από τις αγορές. Από τότε, το ενιαίο νόμισμα φαίνεται πως έχει λειτουργήσει ως αναισθητικό. Την παραμονή της εξέτασης του προϋπολογισμού του 2015 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή –και μετά από τους τρίτους λανθασμένους στόχους του ελλείμματος– η Γαλλία επιδεικνύει έναν ανησυχητικό αέρα ανεμελιάς.
Έτσι, τρία χρόνια αφότου η ευρωζώνη ενίσχυσε την οικονομική διακυβέρνηση και έφερε στο φως το δημοσιονομικό σύμφωνο –την συνθήκη που ενισχύει του όρους του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης της ΕΕ– που βρισκόμαστε; Και που οδεύουμε;
Δεν υπάρχει πια φόβος για διάλυση της ευρωζώνης, και οι ημέρες των κομβικών συνόδων κορυφής που μπορεί να σήμαιναν την κατάρρευση, είναι πια στο παρελθόν. Αλλά τώρα, το φάντασμα του αποπληθωρισμού πλανάται πάνω από ένα εξαιρετικά ασταθές γεωπολιτικό κλίμα. Ορισμένα κράτη μέλη της περιφέρειας υποβλήθηκαν σε προγράμματα μεταρρυθμίσεων τα οποίο έχουν, σε μεγάλο βαθμό, πετύχει. Σήμερα, οι μεγάλες οικονομίες –Γαλλία, Γερμανία και Ιταλία– είναι αυτές που έχουν την απάντηση στο αίνιγμα της ευρωπαϊκής ανάκαμψης.
Αν το επίμονο υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα και η αύξηση του δημόσιου χρέους οδηγούσαν σε ταχεία οικονομική ανάπτυξη, τότε η Γαλλία και η Ιταλία θα ήταν Ευρωπαίοι πρωταθλητές. Η Ιαπωνία θα ήταν η πρωτοπόρος οικονομική δύναμη του πλανήτη, και η Φινλανδία θα ήταν επικεφαλής της Σκανδιναβίας. Το κοινό στοιχείο μεταξύ αυτών των χωρών είναι η έλλειψη όρεξης για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.
Όταν η Γερμανία έσπασε τους όρους του συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης την περίοδο 2003-2004, το έπραξε έτσι ώστε να εφαρμόσει μια τολμηρή ατζέντα μεταρρυθμίσεων που σήμερα επικροτείται ομόφωνα. Αν εφαρμόζονταν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στη Γαλλία και την Ιταλία, η ΕΚΤ θα μπορούσε να είναι βέβαιη ότι η νομισματική της τόνωση διοχετεύεται αποτελεσματικά στην πραγματική οικονομία για την ενίσχυση του δανεισμού προς τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά.
Ωστόσο, οι πραγματικές μεταρρυθμίσεις στη Γαλλία εξακολουθούν να εκκρεμούν. Η ανασχηματισμένη κυβέρνηση δεν έχει την υποστήριξη της Σοσιαλιστικής της πλειοψηφίας. Το άκαμπτο θεσμικό σύστημα της γαλλικής Δημοκρατίας αποτρέπει τον πρωθυπουργό Μανουέλ Βαλς και τον Εμανουέλ Μακρόν, τον υπουργό Οικονομίας, από το να συνεργαστούν ως ομοϊδεάτες στην αντιπολίτευση, καθιστώντας αδύνατη την εγκατάλειψη των 35 ωρών εργασίας την εβδομάδα ή των ασφυκτικών φόρων για τους παραγωγούς και τις επιχειρήσεις. Εν τέλει, ωστόσο, χωρίς μεταρρυθμίσεις, το κοινωνικό σύστημα δε μπορεί να συνεχιστεί να χρηματοδοτείται από τους μισθούς. Το βάρος θα πρέπει να μεταφερθεί στην κατανάλωση, με τη μορφή ενός «κοινωνικού φόρου προστιθέμενης αξίας», για παράδειγμα.
Τα συλλαλητήρια στη Ρώμη αυτό το Σαββατοκύριακο, ήταν μια υπενθύμιση ότι ο Ματέο Ρέντσιο, ο πρωθυπουργός της Ιταλίας, εξακολουθεί να παλεύει με τις διαφορετικές φατρίες στο κόμμα του, Partito Democratico, παρά τη νίκη του στις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Η Ρώμη και το Παρίσι δεν θα πρέπει να περιμένουν μέχρι να χάσουν ολόκληρο το πολιτικό τους κεφάλαιο προτού λάβουν αποφασιστική δράση.
Αν ο άξονας Ρώμης-Παρισιού εφαρμόσει πραγματικές μεταρρυθμίσεις, τότε η Γερμανία θα ήταν αναγκασμένη να ενισχύσει τη δική της εγχώρια ζήτηση, ιδίως με την αύξηση των δημόσιων και των ιδιωτικών επενδύσεων. Στη συνέχεια, ένα σαφές μήνυμα από το Βερολίνο ότι είναι έτοιμο να ενισχύσει την εσωτερική ζήτηση, θα ήταν ευπρόσδεκτο από το Παρίσι και τη Ρώμη.
Ταυτόχρονα, η ΕΚΤ θα πρέπει να προχωρήσει ολοκληρωτικά στην πορεία της νομισματικής πολιτικής. Η ποσοτική χαλάρωση (QE) θα βοηθούσε στην αντιμετώπιση του φαντάσματος του αποπληθωρισμού και θα διαβεβαίωνε τις αρχές στη Γαλλία και την Ιταλία ότι οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις αξίζουν το πολιτικό κόστος, διότι θα κρατούσε ισχυρή την οικονομική δραστηριότητα και την εγχώρια ζήτηση.
Η ενίσχυση της οικονομικής διακυβέρνησης της ευρωζώνης και οι αποφασιστικές δράσεις της ΕΚΤ έχουν βοηθήσει στη σταθεροποίηση της οικονομίας. Τώρα, τα κράτη μέλη πρέπει να κάνουν το καθήκον τους. Η ευρωπαϊκή οικονομική διακυβέρνηση δεν έγκειται μόνο στις κυρώσεις, αλλά σε μία συνεργασία για μεταρρυθμίσεις η οποία θα πρέπει να είναι ενορχηστρωμένη από τα κράτη μέλη, με τη συμβολή της Κομισιόν. Οποιαδήποτε επιτυχημένη στρατηγική για την τόνωση της ανάπτυξης, απαιτεί από τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη να αναλάβουν την ευθύνη των μεταρρυθμίσεων. Ο κύριος ρόλος της Κομισιόν είναι να βοηθάει στον εντοπισμό των πιο σημαντικών μεταρρυθμίσεων για την τόνωση της ανάπτυξης. Το Eurogroup, που αποτελείται από τους υπουργούς Οικονομικών της ευρωζώνης, πρέπει επίσης να πιέσει προς αυτή την κατεύθυνση.
Μονάχα η πίεση, η κατακραυγή και ο φόβος της απώλειας επιρροής μπορούν να ταρακουνήσουν τους ηγέτες. Παρ’ όλα αυτά, η Ρώμη και το Παρίσι δεν θα πρέπει να περιμένουν ώσπου να έχουν χάσει ολόκληρο το πολιτικό τους κεφάλαιο προτού λάβουν αποφασιστική δράση.
Το 2017 θα είναι εξαιρετικά κρίσιμο. Το δημοσιονομικό σύμφωνο θα πρέπει να ενσωματωθεί στις Συνθήκες της ΕΕ, το δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ για την περίοδο 2014-20 θα πρέπει να αναθεωρηθεί, και το Ηνωμένο Βασίλειο θα διεξαγάγει δημοψήφισμα σχετικά με την αναδιαπραγμάτευση της συμμετοχής του στην ΕΕ. Το δημοψήφισμα αυτό θα είναι πολύ δύσκολο να αποφευχθεί, ακόμη και αν το Εργατικό Κόμμα της αντιπολίτευσης κερδίσει τις βουλευτικές εκλογές του 2015. Την ίδια στιγμή, η Γερμανία και η Γαλλία θα πάνε στις κάλπες. Θα είναι η χρονιά που θα ευθυγραμμιστούν τα άστρα για τις μεγάλες αλλαγές στην Ευρώπη.