«Επί ποδός πολέμου» βρίσκεται η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος στην οποία πραγματοποιούνται αγοραπωλησίες ύψους 5 τρισ. δολαρίων την ημέρα.
Μετά από ένα διάστημα παρατεταμένης ηρεμίας, το τελευταίο διάστημα παρατηρούνται έντονες κινήσεις των ισοτιμιών των νομισμάτων που αλλάζουν το επενδυτικό τοπίο, με πρωταγωνιστή το δολάριο και το γιεν. Η κινητικότητα στις αγορές συναλλάγματος έγινε ακόμα πιο έντονη μετά την απόφαση της κεντρικής τράπεζας της Ιαπωνίας (Bank of Japan) να προχωρήσει στη λήψη, νέων επιθετικών μέτρων για τη στήριξη της οικονομίας της χώρας. «Η απόφαση της Bank of Japan εντείνει τις ανησυχίες για το ξέσπασμα ενός νέου, νομισματικού πολέμου, στη σκιά της ταχείας αποδυνάμωσης του γιεν», προειδοποιούν οι αναλυτές. «Κάθε φορά που σημειώνεται μια αποδιαργανωτική κίνηση από μια κεντρική τράπεζα, δεν γίνεται να μην υπάρξουν επιπτώσεις», σχολίασε χαρακτηριστικά ο Boris Schlossberg, γενικός διευθυντής της BK Asset Management, αρμόδιος για ζητήματα που άπτονται της αγοράς συναλλάγματος. «Ο πιο καυτός νομισματικός πόλεμος που μπορεί να ξεσπάσει, στην τρέχουσα συγκυρία, είναι εκείνος ανάμεσα στην Ιαπωνία και την Κορέα. Πρόκειται για εξελίξεις που χρήζουν αυξημένης προσοχής», προειδοποιεί, από την πλευρά του, ο Sean Callow, στρατηγικός αναλυτής της Westpac. Να σημειωθεί εδώ πως το γιεν, το νόμισμα της Ιαπωνίας, έχει καταγράψει απώλειες περί το -20% από τότε που η Bank of Japan έθεσε σε εφαρμογή επιθετικό πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης (Απρίλιος 2013).
Αντίπαλες BoJ και ΕΚΤ;
Μετά την απόφαση της Κεντρικής Τράπεζας της Ιαπωνίας υπήρξε σημαντική πτώση του γιεν έναντι του δολαρίου αλλά και του ευρώ, με τη δεύτερη εξέλιξη να θεωρείται σημαντικότερη για την Ευρωπαϊκή Ένωση η οποία βρίσκεται σε μία φάση χρηματοοικονομικής υποτίμησης του νομίσματος της, στα πλαίσια της νομισματικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Την ώρα που η Αμερικανική Κεντρική Τράπεζα (FED) αποδέχεται την ανατίμηση του δολαρίου ως μη ζημιογόνα για την αμερικανική οικονομία μια που αυτή έχει δώσει σαφή δείγματα ανάρρωσης, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) επιδιώκει την υποτίμηση του ευρώ ως μέσο ενίσχυσης της οικονομίας της ευρωζώνης που φλερτάρει με την ύφεση. Αυτό κάνει τις FED και ΕΚΤ «μη αντιπάλους» στη συγκεκριμένη φάση.
Όμως, η πολιτική της Κεντρικής Τράπεζας της Ιαπωνίας (BOJ) να επιδιώκει την υποτίμηση του γεν, τη στιγμή που η ΕΚΤ επιδιώκει τον ίδιο, ακριβώς, στόχο για το ευρώ, κάνει τις δύο τράπεζες αντιπάλους, σε ένα νομισματικό πόλεμο που προβλέπεται πως έχει πολύ δρόμο, ακόμη, να διανύσει.
Υψηλότερο ευρώ έναντι του γεν συνεπάγεται ακριβότερα ευρωπαϊκά προϊόντα έναντι των ιαπωνικών και αυτό είναι κάτι που δυσχεραίνει το έργο του διοικητή της ΕΚΤ, Μάριο Ντράγκι.
Πόσο μάλλον όταν, παρά τις μειώσεις των επιτοκίων του ευρώ και την έναρξη ενός προγράμματος νομισματικής χαλάρωσης το οποίο έχει ως στόχο την αύξηση του χαρτοφυλακίου της ΕΚΤ κατά ένα τρισ. ευρώ, το ευρωπαϊκό νόμισμα είναι σήμερα περισσότερο από 40% ακριβότερο απ’ το γεν απ’ ότι πριν δύο έτη.
Χάνουν τη δυναμική τους τα Abenomics
Σε ό,τι αφορά την απόφαση της Τράπεζας της Ιαπωνίας (BoJ) να αυξήσει τον στόχο για τη νομισματική βάση, από τα 60-70 τρισ. γιεν, στα 80 τρισ. γιεν– μια αύξηση της τάξης του 25-35%, οι αναλυτές τη χαρακτηρίζουν σαν μια απεγνωσμένη κίνηση να διατηρηθεί ζωντανό το όραμα των Abenomics.
Ο Steen Jakobsen, επικεφαλής οικονομολόγος της Saxo Bank παρατηρεί πως η επίμαχη απόφαση λήφθηκε με διαφορά ψήφων μόλις 5/4. Το γεγονός αυτό είναι εξαιρετικά ασυνήθιστο, καθώς τέτοιου είδους σημαντικές αποφάσεις συνήθως προχωρούν με πλήρη ομοφωνία. Ωστόσο, η κίνηση αυτή καταδεικνύει ολοκάθαρα ότι τα Abenomics έχουν εξαντλήσει τα διαθέσιμα περιθώρια, με τον βασικό πληθωρισμό -εξαιρώντας τους φόρους- να βρίσκεται στο 1,1%, έναντι του στόχου του 2,0%. Πρόσφατα, το ΔΝΤ άσκησε κριτική στα Abenomics, δηλώνοντας στην Ιαπωνία ότι η συγκεκριμένη πολιτική δεν ενισχύει αποτελεσματικά την οικονομία. Από την πλευρά της αγοράς, η χρονική στιγμή που επέλεξε η BoJ να επεκτείνει τη νομισματική της πολιτική είναι σχεδόν ιδανική, καθώς πραγματοποιήθηκε αμέσως μετά την απόφαση της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Ανοιχτής Αγοράς (FOMC) να τερματίσει τη χαλάρωση και τονίζει τη μεγάλη διαφορά στην πορεία νομισματικής πολιτικής που ακολουθούν η BoJ και η Fed.
Ωστόσο, στη συγκεκριμένη απόφαση εξακολουθούν να υπάρχουν μελανά σημεία. Ο πρωθυπουργός Abe θα πρέπει να αποφασίσει άμεσα αν θα αυξήσει ξανά τη φορολογία στις πωλήσεις, τον ΦΠΑ, ή αν θα απογοητεύσει. Τα Abenomics δεν αποτέλεσαν μια νέα οικονομική προσέγγιση, όπως υπόσχονταν. Περιορίστηκαν στην εκτύπωση νέου χρήματος και στη διαρκή ισχυροποίηση του ρόλου του κράτους. Ουσιαστικά δεν πρόκειται για μια νέα πολιτική – τα Abenomics μάλλον αντικατοπτρίζουν την αδυναμία μιας συντηρητικής κοινωνίας με δυσμενή δημογραφικά στοιχεία, να αλλάξει.
Τι θα κάνει η Κίνα;
Από πλευράς τακτικής και συναλλαγών, το ζεύγος δολαρίου – γιεν κατέγραψε νέο υψηλό ρεκόρ και είναι πολύ πιθανό το USD να παραμένει ενισχυμένο μέχρι και τα μέσα Νοεμβρίου. Η πιο χαλαρή νομισματική πολιτική θα ωθήσει οπωσδήποτε την ισοτιμία δολαρίου – γιεν και τον δείκτη NIKKEI υψηλότερα. Ωστόσο, το σημαντικότερο είναι ότι θα υποχρεώσει τις ιαπωνικές τράπεζες να προχωρήσουν σε πιστωτική επέκταση, εντός και εκτός χώρας. Διακρίνω ήδη τους απελπισμένους Ιάπωνες τραπεζίτες να ψάχνουν εναγωνίως ευκαιρίες χρηματοδότησης σε όλον τον κόσμο, και μοιάζουν να χρειάζονται απεγνωσμένα USD (με λίγα λόγια, δεν έχουν αντισταθμίσει τον κίνδυνο αναλογικά). Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει την ισοτιμία δολαρίου – γιεν να δοκιμάσει τους επόμενους μήνες το όριο του 125-135. Ωστόσο, ο μεγάλος κίνδυνος παραμένει η Κίνα, η οποία ακόμα και πριν από την πρόσφατη εξέλιξη, ήταν ιδιαίτερα ενοχλημένη με την –επιβαρυντική για την ίδια– πολιτική που ακολουθεί η γειτονική Ιαπωνία.
Επιπλέον, αυτή η κίνηση της Κεντρικής Τράπεζας της Ιαπωνίας επιβεβαιώνει για άλλη μια φορά το γεγονός ότι οι κεντρικές τράπεζες, ακόμα και όταν βρίσκονται σε μια τόσο δυσχερή θέση όπως αυτή της BoJ, εξακολουθούν να ακολουθούν την πεπατημένη.
Τελευταίος γύρος;
Υπό αυτές τις συνθήκες ο Steen Jakobsen, επικεφαλής οικονομολόγος της Saxo Bank πιστεύει ότι παρακολουθούμε τον τελευταίο γύρο του παιχνιδιού. Η Ιαπωνία έκανε πάντα μία τελευταία, υποτίθεται, προσπάθεια. Όντως τα μέτρα που ανακοίνωσε την προηγούμενη εβδομάδα είναι τα τελευταία. Αντίστοιχα, η ΕΚΤ θα κάνει την τελευταία της προσπάθεια το επόμενο έτος, ενώ η Fed θα σταματήσει να αποφεύγει την αύξηση των επιτοκίων το αργότερο ως τον Δεκέμβριο του 2015 (σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της αγοράς, αναμένεται τον Ιούνιο του 2015). Ναι, όντως, η τρέχουσα κατάσταση έχει ολοκληρώσει τον κύκλο της επισημαίνει ο κ. Jakobsen και καταλήγει: «ενώ ξεκινήσαμε τη χρονιά θεωρώντας ότι τα χειρότερα πέρασαν, τώρα ανακαλύπτουμε ότι έχουμε επιστρέψει στο ‘επιμηκύνω και προσποιούμαι’, επεισόδιο Νο6».