Η σχέση μεταξύ της κυβέρνησης της Ελλάδας και της υπόλοιπης ευρωζώνης μοιάζει όλο και περισσότερο με έναν κακό γάμο. Οι δύο πλευρές έχουν σιχαθεί τη θέα η μία της άλλης. Η αμοιβαία εμπιστοσύνη έχει καταρρεύσει. Οι προσπάθειες να επανορθωθούν τα πράγματα συνεχίζονται, αλλά τίποτα δε φαίνεται να δουλεύει.
Η ενδεδειγμένη λύση σε ένα τέτοιο δίλημμα σε έναν αληθινό γάμο είναι γνωστή: διαζύγιο. Ο διακανονισμός του διαζυγίου συνήθως σημαίνει πως και οι δύο πλευρές υποφέρουν οικονομικά. Τα δύο μέρη ωστόσο προχωρούν, καθώς είναι προετοιμασμένα να πληρώσουν ένα βαρύ τίμημα για να βγουν από μια κακή σχέση. Έχουμε πλέον φτάσει σε αυτό το σημείο με την Ελλάδα και την ευρωζώνη. Η σχέση έχει σπάσει. Είναι καιρός και για τις δύο πλευρές να κάνουν ένα νέο ξεκίνημα.
Όσοι φοβούνται τις συνέπειες μιας ελληνικής εξόδου από το ευρώ θα σημείωναν πως η αναλογία του γάμου θα μπορούσε να είναι επικίνδυνα παραπλανητική. Υπάρχουν ξεκάθαρα θεσμοθετημένες διαδικασίες για τη διάσπαση της ένωσης δυο ανθρώπων. Υπάρχουν πολύ λιγότερα προηγούμενα για τη διάσπαση μιας νομισματικής ένωσης. Οι κίνδυνοι που θα μπορούσαν να προκύψουν περιγράφονται ενδελεχώς σε μία πρόσφατη στήλη του Gillian Tett, ο οποίος υπογραμμίζει τον κίνδυνο το Grexit να οδηγήσει σε μια παγκόσμια οικονομική κατάρρευση, παρόμοια με αυτήν που προκλήθηκε από τη διάλυση της Lehman Brothers το 2008, λόγω των ανυπολόγιστων νομικών και χρηματοπιστωτικών κινδύνων που εμπλέκονται.
Ωστόσο, οι γερμανοί διαπραγματευτές και κάποια στοιχεία της ελληνικής κυβέρνησης δίνουν την εντύπωση πως θεωρούν πως οι κίνδυνοι ενός Grexit μπορούν να αντιμετωπιστούν. Πιστεύουν πως θα πρέπει να πάρουν μια βαθιά ανάσα και να προχωρήσουν. Σε αυτό το στάδιο, ίσως θα ήταν καλύτερο και για τις δύο πλευρές.
Για την Ελλάδα, η αποχώρηση από το ευρώ θα άνοιγε νέες οικονομικές και πολιτικές προοπτικές. Θα επέτρεπε στη χώρα να χρεοκοπήσει, μη πληρώνοντας κάποια από τα τεράστια χρέη της (ή να τα αναδιαρθρώσει περαιτέρω, εάν θέλουμε να είμαστε ευγενικοί). Θα επέτρεπε επίσης στην Ελλάδα να υποτιμήσει το νόμισμά της και να ξεφύγει από το σύστημα της πάγιας συναλλαγματικής αξίας, το οποίο συνέβαλε στην απαξίωση της ελληνικής ανταγωνιστικότητας.
Φυσικά, θα υπήρχαν και οι αρνητικές, μεσοπρόθεσμες συνέπειες. Η ιστορία χωρών όπως η Αργεντινή υποδεικνύει πως θα υπάρξουν bank-runs, και η θέσπιση ελέγχων διακίνησης κεφαλαίων για κάποιο διάστημα. Οι τιμές των βασικών εισαγωγών, όπως τα τρόφιμα και η ενέργεια, θα αυξηθούν επίσης. Αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα μεγαλύτερο ρεύμα προς τα πολιτικά άκρα.
Πιο μακροπρόθεσμα, ωστόσο, θα μπορούσαν να υπάρξουν πολιτικά πλεονεκτήματα για την Ελλάδα, αφήνοντας το ευρώ. Είναι ξεκάθαρο πως πολλοί έλληνες αισθάνονται ταπεινωμένοι και καταπιεσμένοι από την ευρωζώνη. Η αποχώρηση θα μπορούσε να αποτελέσει την ψυχολογική απελευθέρωση που θα επιτρέψει στη χώρα να αισθανθεί πως μπορεί να λάβει τις δικές της αποφάσεις – όσο δύσκολες κι αν είναι οι συνθήκες.
Αυτό το νέο αίσθημα ευθύνης, με τη σειρά του, μπορεί να βοηθήσει να διορθωθούν κάποιες ατέλειες στο ελληνικό κράτος που έχουν ενοχλήσει το υπόλοιπο της ευρωζώνης. Την έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών και κυβέρνησης, η οποία έχει επιτρέψει στη διαφθορά και τη φοροδιαφυγή να ανθίσουν, συγκεκριμένα.
Κάποιοι ιστορικοί αποδίδουν αυτή τη στάση στο γεγονός πως οι έλληνες έζησαν υπό την κατοχή των οθωμανών επί αιώνες, κάτι που δημιούργησε απόσταση και δυσπιστία μεταξύ κυβέρνησης και πολιτών. Μπορεί να ισχυριστεί κανείς πως, κατά κάποιον τρόπο, η ΕΕ αναπαρήγαγε αυτό το αίσθημα, πως οι ξένοι καθορίζουν τους κανόνες, σε μια απόμακρη πρωτεύουσα, και έτσι αυτοί μπορούν να αθετηθούν. Ανακτώντας μέρος της κυριαρχίας της, η Ελλάδα θα μπορούσε επίσης να κινηθεί προς μια πιο υγιή μορφή πολιτικής.
Οι επιπτώσεις ενός Grexit θα μπορούσαν επίσης να είναι θετικές για την υπόλοιπη ευρωζώνη. Οι διαδοχικές διασώσεις της Ελλάδας έχουν δημιουργήσει κυνισμό και θυμό στην ευρωζώνη και ενθαρρύνει την άνοδο των ευρωσκεπτικιστικών κομμάτων. Ένα Grexit θα επανέφερε την ιδέα πως οι κανονισμοί της ευρωζώνης έχουν σημασία. Θα μπορούσε επίσης να ενθαρρύνει χώρες όπως η Ιταλία και η Γαλλία να προχωρήσουν με κάποιες από τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που απέτυχε να κάνει η Ελλάδα.
Από την άλλη, κάποιοι από όσους αντιτίθενται στο Grexit, το κάνουν επειδή φοβούνται ότι θα πετύχει και όχι επειδή φοβούνται πως θα αποτύχει. Ανησυχούν πως εάν η Ελλάδα προχωρήσει πετυχημένα μόνη της, άλλοι μπορούν να μπουν στον πειρασμό να ακολουθήσουν το παράδειγμά της – συγκεκριμένα η Ιταλία, όπου τα περισσότερα μεγάλα κόμματα της αντιπολίτευσης πλέον αντιτίθενται στη νομισματική ένωση. Αυτή η ένσταση έχει ισχύ, ωστόσο, μόνο εάν έχετε θεολογική πίστη στο ενιαίο νόμισμα ως αυτοσκοπό.
Στην πραγματικότητα, το ευρώ θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως εργαλείο για την επίτευξη μεγαλύτερων στόχων – μια περισσότερο ευημερούσα και ειρηνική Ευρώπη. Στην περίπτωση της Ελλάδας, το ευρώ έχει ξεκάθαρα αποτύχει να δημιουργήσει ευημερία – και αυτός είναι ένας πολύ ήπιος τρόπος για να περιγράψουμε την κατάσταση μιας χώρας που έχει χάσει το 25% της παραγωγής της από το 2008.
Το ευρώ έχει επίσης αποτύχει στην επίτευξη του ευρύτερου πολιτικού στόχου για τον οποίο δημιουργήθηκε – να προωθήσει την ευρωπαϊκή ενότητα. Αντίθετα, χώρες που παλαιότερα είχαν καλές σχέσεις, όπως η Ελλάδα και η Γερμανία, τώρα αντιπαθούν η μία την άλλη. Παλιά στερεότυπα των τυραννικών γερμανών και των τεμπέληδων νοτίων έχουν και πάλι εξαπλωθεί και δηλητηριάζουν την ευρωπαϊκή πολιτική.
Απλά μπαλώνοντας τον γάμο μεταξύ της Ελλάδας και της ευρωζώνης για λίγους μήνες ακόμη, δε θα διορθώσει αυτά τα προβλήματα. Αν, όμως, η Ελλάδα μπορεί να δείξει πως υπάρχει βιώσιμος δρόμος έξω από το ευρώ, θα δημιουργούσε ένα μοντέλο για τη διάσπαση μιας ελλιπώς σχεδιασμένης νομισματικής ένωσης ή τον περιορισμό της σε ένα πιο διαχειρίσιμο μέγεθος. Αυτό είναι ένα προηγούμενο που η ΕΕ θα πρέπει να καλωσορίσει, όχι να φοβάται.