Image default
Πρώτο Θέμα

Οι βάρβαροι της Ευρώπης εντός των πυλών

Οι βάρβαροι της Ευρώπης εντός των πυλών

Ρίχνοντας κανείς μια ματιά στις χώρες της Ευρώπης αυτήν την περίοδο, θα μπορούσε να αισθανθεί είτε πολύ απαισιόδοξος είτε εποικοδομητικά αισιόδοξος για τις προοπτικές της Ευρώπης.

Πρώτα τα κακά νέα: το Παρίσι είναι θλιμμένο, αν όχι καταβεβλημένο, ύστερα από τις τρομερές τρομοκρατικές επιθέσεις νωρίτερα αυτόν τον μήνα. Η οικονομική ανάπτυξη της Γαλλίας παραμένει αναιμική, οι άνεργοι και πολλοί μουσουλμάνοι είναι δυσαρεστημένοι, και το ακροδεξιό Εθνικό Μέτωπο της Μαρίν λε Πεν πιθανώς θα πάει καλά στις επερχόμενες τοπικές εκλογές. Στις Βρυξέλλες, οι οποίες είναι ημι-εγκαταλελειμμένες και σε κλοιό έκτακτων μέτρων, λόγω του κινδύνου τρομοκρατικών επιθέσεων, οι θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν έχουν ακόμη αναπτύξει μια ενιαία στρατηγική για τι διαχείριση της εισροής μεταναστών και προσφύγων, πόσο μάλλον για να αντιμετωπίσουν την αστάθεια και τη βία στην άμεση γειτονιά της ΕΕ.

Έξω από την ευρωζώνη, στο Λονδίνο, υπάρχουν ανησυχίες για αρνητικές χρηματοπιστωτικές και οικονομικές επιδράσεις από τη νομισματική ένωση. Και η μεταναστευτική κρίση και οι πρόσφατες τρομοκρατικές επιθέσεις σημαίνουν πως το δημοψήφισμα για την παραμονή στην ΕΕ – το οποίο πιθανώς θα διεξαχθεί το επόμενο έτος – μπορεί να οδηγήσει το Ηνωμένο Βασίλειο σε αποχώρηση. Αυτό, κατά πάσα πιθανότητα, θα ακολουθούταν από διάσπαση του ίδιου του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς το “Brexit” θα ωθούσε τους σκωτσέζους να κηρύξουν την ανεξαρτησία τους.

Στο Βερολίνο, την ίδια στιγμή, η ηγεσία της γερμανίδας καγκελάριου Άνγκελα Μέρκελ βρίσκεται υπό συνεχώς αυξανόμενη πίεση. Η απόφασή της να κρατήσει την Ελλάδα στην ευρωζώνη, η γενναία αλλά μη δημοφιλής επιλογή της να επιτρέψει την είσοδο σε ένα εκατομμύριο πρόσφυγες, το σκάνδαλο της Volkswagen και η αποδυναμωμένη οικονομική ανάπτυξη (λόγω της επιβράδυνσης στην Κίνα και στις αναδυόμενες αγορές) την έχουν εκθέσει σε κριτική και από το ίδιο της το κόμμα.

Η Φρανκφούρτη είναι μια διχασμένη πόλη, σε όρους πολιτικής: η Bundesbank αντιτίθεται στην ποσοτική χαλάρωση και τα αρνητικά επιτόκια, ενώ η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είναι έτοιμη να κάνει περισσότερα. Ωστόσο, οι οικονόμοι αποταμιευτές της Γερμανίας – νοικοκυριά, τράπεζες και ασφαλιστικές εταιρείες – είναι εξοργισμένοι με τις πολιτικές της ΕΚΤ να τους φορολογεί (και άλλους στον πυρήνα της ευρωζώνης) για να επιδοτήσει τους υποτιθέμενους απερίσκεπτους ξοδευτές και οφειλέτες της περιφέρειας της ευρωζώνης.

Σε αυτό το περιβάλλον, η πλήρης οικονομική, τραπεζική, δημοσιονομική, και πολιτική ένωση που τελικά χρειάζεται μια νομισματική ένωση, δεν είναι βιώσιμη: ο πυρήνας της ευρωζώνης αντιτίθεται σε περαιτέρω επιμερισμό κινδύνου, την αλληλεγγύη και την ταχύτερη ενοποίηση. Τα λαϊκιστικά κόμματα της δεξιάς και της αριστεράς – κατά της ΕΕ, κατά του ευρώ, κατά των μεταναστών, κατά του ελεύθερου εμπορίου, κατά των αγορών – γίνονται ολοένα ισχυρότερα σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Από όλα, όμως, τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη, είναι η μεταναστευτική κρίση αυτή που θα μπορούσε να γίνει υπαρξιακή. Στη Μέση Ανατολή, το Βόρειο Αφρική και στην περιοχή που εκτείνεται από τη Σαχέλ έως το Κέρας της Αφρικής, υπάρχουν περίπου 20 εκατομμύρια εκτοπισμένων ανθρώπων. Οι εμφύλιοι πόλεμοι, η διευρυμένη βία και τα αποτυχημένα κράτη γίνονται ο κανόνας. Εάν η Ευρώπη δυσκολεύεται να απορροφήσει ένα εκατομμύριο προσφύγων, πώς τελικά θα διαχειριστεί 20 εκατομμύρια. Εκτός και αν η Ευρώπη μπορέσει να διαφυλάξει τα εξωτερικά της σύνορα, η συμφωνία του Σένγκεν θα καταρρεύσει και τα εσωτερικά σύνορα θα επιστρέψουν, δίνοντας τέλος στην ελευθερία μετακίνησης – μια κύρια αρχή της ευρωπαϊκής ενοποίησης – στο μεγαλύτερο μέρος της ΕΕ. Ωστόσο, η λύση που προτείνουν κάποιοι – να κλείσουν οι πόρτες στους πρόσφυγες – απλά θα επιδείνωνε το πρόβλημα, αποσταθεροποιώντας χώρες όπως η Τουρκία, το Λίβανο και η Ιορδανία, οι οποίες έχουν ήδη απορροφήσει εκατομμύρια. Και η πληρωμή της Τουρκίας και άλλων για να κρατήσουν τους πρόσφυγες θα ήταν εξίσου δαπανηρό και μη βιώσιμο.

Και τα προβλήματα της ευρύτερης Μέσης Ανατολής (συμπεριλαμβανομένων Αφγανιστάν και Πακιστάν) και της Αφρικής δεν μπορούν να επιλυθούν αποκλειστικά με στρατιωτικά και διπλωματικά μέσα. Οι οικονομικοί παράγοντες που οδηγούν αυτές (και άλλες) τις συγκρούσεις θα επιδεινωθούν: η παγκόσμια κλιματική αλλαγή επιταχύνει την ερημοποίηση και εξαφανίζει τις υδάτινες πηγές, με καταστροφικές συνέπειες για τη γεωργία και άλλες οικονομικές δραστηριότητες, κάτι που στη συνέχεια πυροδοτεί βία μεταξύ εθνικών, θρησκευτικών, κοινωνικών και άλλων ομάδων. Τίποτα λιγότερο από μια μαζική προσφορά χρηματοπιστωτικών πόρων, παρόμοιας με το σχέδιο Μάρσαλ, ιδιαίτερα για να ξαναχτιστεί η Μέση Ανατολή, δε θα εξασφαλίσει την μακροπρόθεσμη σταθερότητα. Θα έχει η Ευρώπη τη δυνατότητα και την προθυμία να πληρώσει το δικό της μερίδιο;

Εάν δε βρεθούν οικονομικές λύσεις, οι συγκρούσεις αυτών των περιοχών θα αποσταθεροποιήσουν τελικά την Ευρώπη, καθώς εκατομμύρια απελπισμένων, απογοητευμένων ανθρώπων τελικώς ριζοσπαστικοποιούνται και κατηγορούν τη Δύση για τη δυστυχία τους. Ακόμη και με έναν απίθανο τοίχο γύρω από την Ευρώπη, πολλοί θα βρουν τον τρόπο να μπουν – και κάποιοι από αυτούς θα τρομοκρατήσουν την Ευρώπη για δεκαετίες στο μέλλον. Για αυτόν τον λόγο κάποιοι σχολιαστές, τροφοδοτώντας τις εντάσεις, μιλούν για βάρβαρους προ των πυλών και συγκρίνουν την κατάσταση της Ευρώπης με το ξεκίνημα της πτώσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Ωστόσο, η Ευρώπη δεν είναι καταδικασμένη να καταρρεύσει. Η κρίση που αντιμετωπίζει αυτή τη στιγμή μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη αλληλεγγύη, σε περισσότερη κατανομή κινδύνου και περαιτέρω θεσμική ενοποίηση. Η Γερμανία θα μπορούσε να απορροφήσει περισσότερους πρόσφυγες (αν και όχι με ρυθμό ενός εκατομμυρίου ετησίως). Η Γαλλία και η Γερμανία θα μπορούσαν να παρέχουν και να πληρώσουν στρατιωτικές επεμβάσεις κατά του Ισλαμικού Κράτους. Ολόκληρη η Ευρώπη και ο υπόλοιπος κόσμος – οι ΗΠΑ, οι πλούσιες χώρες του Κόλπου – θα μπορούσαν να προσφέρουν τεράστια ποσά χρημάτων για τη στήριξη των προσφύγων και τελικών πόρους για να χτιστούν τα αποτυχημένα κράτη και να δοθεί οικονομική ευκαιρία σε εκατοντάδες εκατομμύρια μουσουλμάνων και αφρικανών.

Αυτό θα ήταν δημοσιονομικά ακριβό για την Ευρώπη και τον κόσμο – και οι υπάρχοντες δημοσιονομικοί στόχοι θα έπρεπε να προσαρμοστούν ανάλογα στην ευρωζώνη και παγκοσμίως. Ωστόσο, η εναλλακτική είναι το παγκόσμιο χάος, αν όχι, όπως προειδοποίησε ο Πάπας Φραγκίσκος, το ξεκίνημα του τρίτου παγκοσμίου πολέμου.

Και υπάρχει φως στην άκρη του τούνελ για την ευρωζώνη. Μια κυκλική ανάκαμψη βρίσκεται στον δρόμο, με τη στήριξη της νομισματικής χαλάρωσης για χρόνια στο μέλλον και των όλο και πιο ευέλικτων δημοσιονομικών κανόνων. Περισσότερη κατανομή ρίσκου θα ξεκινήσει στον τραπεζικό τομέα (με την εγγύηση των καταθέσεων σε όλη την ΕΕ στη συνέχεια), και εν τέλει θα υιοθετηθούν πιο φιλόδοξες προτάσεις για μια δημοσιονομική ένωση. Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις – αν και αργά – θα συνεχιστούν και σταδιακά θα αυξήσουν την εν δυνάμει και πραγματική ανάπτυξη.

Το μοτίβο στην Ευρώπη είναι πως οι κρίσεις οδηγούν – αν και αργά – σε περισσότερη ενοποίηση και κατανομή κινδύνων. Σήμερα, με τους κινδύνους για την επιβίωση τόσο της ευρωζώνης (ξεκινώντας με την Ελλάδα) όσο και της ίδιας της ΕΕ (ξεκινώντας με το Brexit), θα χρειαστούν φωτισμένοι ευρωπαίοι ηγέτες για να διατηρήσουν την τάση της βαθύτερης ενοποίησης. Σε έναν κόσμο υπαρχόντων και αναδυόμενων μεγάλων δυνάμεων (οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ινδία) και των πιο αδύναμων ρεβιζιονιστικών δυνάμεων (όπως η Ρωσία και το Ιράν), μια διχασμένη Ευρώπη θα ήταν ένας γεωπολιτικός νάνος.

Ευτυχώς, φωτισμένοι ηγέτες στο Βερολίνο – και δεν είναι λίγοι, παρά την εντύπωση για το αντίθετο – γνωρίζουν πως το μέλλον της Γερμανίας εξαρτάται από μια ισχυρή και πιο ενωμένη Ευρώπη. Αυτοί, μαζί με τους σοφότερους ευρωπαίους ηγέτες άλλων χωρών, καταλαβαίνουν πως αυτό θα χρειαστεί τις κατάλληλες μορφές αλληλεγγύης, συμπεριλαμβανομένης μιας ενιαίας εξωτερικής πολιτικής που θα μπορέσει να αντιμετωπίσει τα προβλήματα στη γειτονιά της Ευρώπης.

Όμως η αλληλεγγύη ξεκινά από το σπίτι. Και αυτό σημαίνει την κατατρόπωση των λαϊκιστικών και εθνικιστικών βαρβάρων στο εσωτερικό, στηρίζοντας μεταρρυθμίσεις υπέρ της συνολικής ζήτησης και της ανάπτυξης που θα εξασφαλίσουν μιαν ανθεκτική ανάκαμψη της απασχόλησης και των εισοδημάτων.

Σχετικα αρθρα

Eurogroup:Συγχαρητήρια και…767 εκ.€

admin

Αναπτυξη 13.4% το τρίτο τρίμηνο!

admin

Παγκόσμια Οικονομία: Στα “δίχτυα” της Όμικρον

admin

ΤτΕ:Η επίδραση της πανδημίας δεν έχει ακόμη πλήρως καταγραφεί στα μεγέθη των τραπεζών

admin

Αναλυτες: Το ευρωπαϊκο ράλι θα συνεχιστεί και το 2022

admin

Δημοσιονομικό Συμβούλιο: Οι κίνδυνοι που μπορεί να προκύψουν στην οικονομία

admin

Πως στήνεται το σκηνικό μιας bear market…

admin

Alpha Bank: 297 εκατ. ευρώ κέρδη μετά φόρων στο εννεάμηνο + 254%!

admin

Βαθαίνει η νομισματική κρίση στην Τουρκία

admin

Alpha Bank:Δημοσιονομικός χώρος, δημόσιες επενδύσεις και οικονομική μεγέθυνση

admin

Ο “μαύρος” χειμώνας της Ο

admin

Οι αιρετικές απόψεις του JOHN MAYNARD KEYNES (II)

admin