Ένα συνηθισμένο πρωινό στη Στουρνάρη στην Αθήνα, λίγα μόνο τετράγωνα μακριά από το επίκεντρο κάθε διαδήλωσης που έχει δει η πόλη τα τελευταία χρόνια της κρίσης, δύο άντρες ασιατικής καταγωγής, ευγενικά και ανοιχτά πουλούν τσιγάρα στους περαστικούς.
Τα παράνομα πακέτα R.G.D. κοστίζουν 1,5 ευρώ το καθ’ ένα. Λιγότερο από το μισό της τιμής των 20 Marlboro ή Prince στα περίπτερα της Ελλάδας.
Καθώς ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας περπατά σε τεντωμένο σκοινί μεταξύ των απαιτήσεων των πιστωτών για επιπλέον λιτότητα και τις κοινωνικές αντιδράσεις, η σκηνή εκθέτει μια ανθυγιεινή αλήθεια: οι έλληνες θα μπορούσαν να βγουν από την επόμενη οικονομική τους τρύπα καπνίζοντας, πίνοντας και τζογάροντας, αρκεί να φορολογούνταν για αυτά.
«Το εμπόριο παράνομων τσιγάρων και χύμα καπνού στερεί από το ελληνικό κράτος σημαντικά έσοδα κάθε χρόνο, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την πληρωμή συντάξεων, μισθών και κοινωνικών παροχών» είπε ο Ιάκωβος Καργαρώτος, αντιπρόεδρος της θυγατρικής της Philip Morris International στην Ελλάδα, της Παπαστράτος ΑΒΕΣ. «Δημιουργεί μια μεγάλη τρύπα στα δημόσια έσοδα που καλούνται να καλύψουν οι φορολογούμενοι.»
Περισσότερα από 4 δισεκατομμύρια παράνομα τσιγάρα πωλούνται στην Ελλάδα κάθε χρόνο, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Παπαστράτος. Με βάση τον φόρο σχεδόν 85% για κάθε πακέτο των 20, μόνο αυτός ο δασμός θα μπορούσε να αποφέρει 670 εκατομμύρια ευρώ ετήσιου εισοδήματος. Περισσότερα, δηλαδή, από την αύξηση των εργοδοτικών εισφορών στα ασφαλιστικά ταμεία που πυροδότησε το τελευταίο κύμα διαδηλώσεων και δακρυγόνων στην Αθήνα την προηγούμενη εβδομάδα.
Η πάταξη της φοροδιαφυγής υπήρξε πηγή τριβής μεταξύ Ελλάδας και πιστωτών από το 2010, όταν το πιο χρεωμένο κράτος της Ευρώπης υπέγραψε το πρώτο πακέτο διάσωσης με τη στήριξη δανείων από την ευρωζώνη και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
15 λεπτά από το κτίριο της Βουλής, τα λαθραία τσιγάρα σε κόκκινα πακέτα με την ονομασία «παράνομα λευκά» πωλούνται για 12 ευρώ την κούτα, σε δρόμους όπως η Στουρνάρη κοντά στην πλατεία Ομόνοιας, σημείο συνάντησης για μετανάστες που αναζητούν δουλειά.
Τα τσιγάρα R.G.D φαίνονται να προέρχονται από την Κίνα, όμως άλλα έρχονται από την Αίγυπτο και το Πακιστάν, φτάνοντας στην Ελλάδα μέσω θαλάσσης σε «πλοία-φαντάσματα» και μετατρέποντας τη χώρα σε κόμβο για το παράνομο εμπόριο τη στιγμή που οι συνοριακοί έλεγχοι είναι καταβεβλημένοι από τη ροή των προσφύγων από τη Συρία.
Κάποιοι ντόπιοι παραγωγοί καπνού επίσης πωλούν χύμα φύλλα, αφορολόγητα, απευθείας στους καταναλωτές, ακόμη και ανοιχτά μέσω διαδικτύου. Σύμφωνα με μία διαφήμιση, κοστολογείται στα 25 ευρώ το κιλό.
Η Ελλάδα έχει ένα από τα πιο υψηλά ποσοστά καπνίσματος στον κόσμο. Κοστίζει περισσότερα από 3 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως σε νοσοκομειακή περίθαλψη μέχρι και σε χαμένες ώρες εργασίας, υπολογίζει ο Κώστας Αθανασάκης, ερευνητής για την Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας της Ελλάδας.
Ένα πακέτο τσιγάρα στην Ελλάδα είναι μεταξύ των πιο φτηνών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παρ’ όλα αυτά, περισσότερο από 20% όσων καπνίζονται είναι πλαστά, λαθραία ή αφορολόγητα, σύμφωνα με έρευνα που ξεκίνησε με πρωτοβουλία ντόπιας καπνοβιομηχανίας ενάντια στα παράνομα προϊόντα.
Ο υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Γιώργος Κατρούγκαλος είπε πως η κυβέρνηση επιθυμεί να αποκομίσει 600 εκατομμύρια ευρώ επιπλέον, μέσω αυξημένων ασφαλιστικών εισφορών φέτος.
Οι προτάσεις πυροδότησαν μια σειρά απεργιών, τη στιγμή που τουλάχιστον το διπλάσιο αυτού του ποσού θα μπορούσε να βρεθεί από τη φορολόγηση του αφορολόγητου καπνού, αλκοόλ, ντίζελ και τζόγου, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των βιομηχανιών.
Ας δούμε για παράδειγμα το ντόπιο λαθραίο αλκοόλ: περίπου 24 εκατομμύρια λαθραίου τσίπουρου καταναλώνονται κάθε χρόνο στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον ντόπιο ποτοποιό Κώστα Τσιλιλή. Αποτέλεσμα είναι μια ετήσια απώλεια φόρων ύψους τουλάχιστον 200 εκατομμυρίων ευρώ.
Ο ελληνικός νόμος επιτρέπει την παραγωγή του τοπικά σε ανεξέλεγκτες δεξαμενές χάλυβα υπό 48ωρη αδειοδότηση, και τη χονδρική πώληση του δημοφιλούς ποτού με ευνοϊκή φορολόγηση. Το γεγονός πως δεν απαιτείται καμία εμφιάλωση σημαίνει πως δεν υπάρχει τρόπος να επιβλέπεται, είπε ο Τσιλιλής.
«Είναι το μοναδικό εδώδιμο προϊόν που πωλείται νόμιμα χωρίς κανέναν έλεγχο» προσέθεσε. «Προτιμούν να κόψουν τη σύνταξη της γιαγιάς παρά να αγγίξουν τους λαθρεμπόρους.»
Παρόμοια είναι και η ιστορία με τα καύσιμα, με περισσότερα από 200 εκατομμύρια ευρώ να χάνονται ετησίως από το λαθρεμπόριο, σύμφωνα τον Σύνδεσμο Εταιριών Εμπορίας Πετρελαιοειδών Ελλάδος, ή ΣΕΕΠΕ. Η βιομηχανική ομάδα αναφέρει πως οι μέθοδοι συμπεριλαμβάνουν τη μίξη αφορολόγητου ναυτιλιακού πετρελαίου με πετρέλαιο θέρμανσης, καθώς και ψεύτικες δηλώσεις εξαγωγών καυσίμων για την αποφυγή της φορολόγησης.
Τέλος, υπάρχει και ο τζόγος. Εκατοντάδες χιλιάδες ελλήνων στοιχηματίζουν χρησιμοποιώντας εταιρείες χωρίς άδεια και επιτήρηση, κυρίως μέσω διαδικτύου. Το φαινόμενο είναι τόσο διαδεδομένο που η Ελληνική Επιτροπή Τυχερών Παιχνιδιών δεν μπορεί να υπολογίσει με βεβαιότητα το μέγεθος της παράνομης αγοράς, σύμφωνα με τον Αντώνη Στεργιώτη, τον πρόεδρό της.
Η πάταξη του παράνομου εμπορίου σε προϊόντα καθημερινής χρήσης όπως τα τσιγάρα και τα καύσιμα θα πρέπει να είναι απλή υπόθεση σε σύγκριση με τις φορολογικές απάτες μέσω offshore τραπεζικών λογαριασμών, όμως η πολιτική είναι πιο περίπλοκη, ανέφερε ο Ηλίας Λεκκός, επικεφαλής οικονομολόγος της Τράπεζας Πειραιώς στην Αθήνα.
«Το γεγονός πως μεγάλο μερίδιο της ελληνικής κοινωνίας επωφελείται από τη φοροδιαφυγή κάνει την πάταξη εξαιρετικά δύσκολη» εξήγησε.