Η νίκη του Ντόναλντ Τραμπ σηματοδοτεί μια βροντερή αποκήρυξη του status quo. Το ισχυρότερο έθνος του κόσμου έχει εκλέξει έναν μεγιστάνα ακινήτων χωρίς καμία εμπειρία στην κυβέρνηση, έναν αυτοαποκαλούμενο ισχυρό άντρα που αψηφά συμμάχους, τον πολιτικό διάλογο και τη δημοκρατική σύμβαση. Εκτός αν δούμε μια δραματική αλλαγή χαρακτήρα, η νίκη του κ. Τραμπ μοιάζει να αποτελεί πρόκληση για το δυτικό δημοκρατικό μοντέλο.
Ο κ. Τραμπ έχει πετύχει εκεί που ο Χιούι Λονγκ και ο Τζορτζ Γουάλας, αμερικανοί λαϊκιστές του 20ου αιώνα, δεν τα κατάφεραν. Κατακτώντας τον Λευκό Οίκο, έχει ανατρέψει τους κανόνες της προεκλογικής εκστρατείας. Αντιστάθηκε στο κατεστημένο του Ρεπουμπλικανικού κόμματος και ξεπέρασε όλους τους αντιπάλους τους, κάποιοι από τους οποίους είχαν αποδεδειγμένες πορείες σε θέσεις εξουσίας. Τέλος, ύστερα από μια εκστρατεία γεμάτη πρωτοβουλίες αλλά ελλιπής σε πολιτική, πέτυχε μια αναπάντεχη νίκη κατά της Χίλαρη Κλίντον, της υπέρτατης κατεστημένης υποψηφίου.
Το 2016, οι αμερικανοί προτίμησαν έναν νεοφώτιστο της πολιτικής με ένα απλοϊκό σλόγκαν, «Make America Great Again», από μια υποψήφια που έχει τελέσει ως πρώτη κυρία, γερουσιαστής της Νέας Υόρκης και υπουργός Εξωτερικών. Οι δημοκράτες θα μπουν στον πειρασμό να αποδώσουν την ήττα τους στην άψυχη εκστρατεία της Κλίντον, με το θανάσιμο χτύπημα να δίνεται από την τελευταία παρέμβαση του FBI στο δράμα της χρήσης από την Κλίντον ιδιωτικού - server.
Αυτή η προσέγγιση αγνοεί βολικά την ξεκάθαρη επικράτηση των Ρεπουμπλικάνων στη Βουλή, τη Γερουσία και τον Λευκό Οίκο – μια απάντηση όχι μόνο για την Κλίντον αλλά και για τον πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα, ο οποίος διακινδύνεψε τη φήμη και την κληρονομιά του στις τελευταίες ημέρες της εκστρατείας. Οι δικαιολογίες αγνοούν επίσης τα βαθιά χάσματα στην αμερικανική κοινωνία που αποκάλυψε η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση.
Η εκστρατεία του κ. Τραμπ επικαλέστηκε τον εθνικισμό, τον απομονωτισμό και τον προστατευτισμό. Τα έβαλε με τους μετανάστες και υποσχέθηκε να χτίσει τείχος για να τους κρατήσει μακριά, με δαπάνες από το Μεξικό. Στηλίτευσε συμμάχους στην Ευρώπη και την Ασία, αποκηρύσσοντας δεκαετίες δόγματος εξωτερικής πολιτικής, λέγοντας πως η Ιαπωνία και η Νότιος Κορέα θα πρέπει να αναπτύξουν πυρηνική δύναμη για να αντιμετωπίσουν τις απειλές από την Κίνα. Υπήρξε φιλικός προς τον Βλαντίμιρ Πούτιν, φτάνοντας σχεδόν να γίνει απολογητής του Κρεμλίνου. Και υποσχέθηκε να καταργήσει εμπορικές συμφωνίες όπως η Βορειαμερικανική Συμφωνία Ελεύθερων Συναλλαγών και η Δια-Ειρηνική Συνεργασία, για να προστατέψει και να ανακτήσει αμερικανικές θέσεις εργασίας στην παραγωγή.
Η σαρωτική ρητορική του Τραμπ και η συνεχής παρουσία του στο Twitter είχε απήχηση σε εκατομμύρια αμερικανούς που αισθάνονταν περιθωριοποιημένοι από την παγκοσμιοποίηση. Η ελεύθερη μετακίνηση κεφαλαίου, αγαθών, εργατικού δυναμικού και υπηρεσιών, είναι ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της μεταπολεμικής περιόδου. Η παγκοσμιοποίηση έχει βγάλει εκατομμύρια από τη φτώχεια, ιδιαίτερα στην Ασία. Στις ΗΠΑ, όπως λέει ο Τραμπ, η παγκοσμιοποίηση και το ελεύθερο εμπόριο έχει ανταμοίξει λίγους προνομιούχους. Η ανισότητα έχει αυξηθεί, τα μέσα εισοδήματα έχουν παγώσει ή πέσει σε πραγματικούς όρους τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα ανάμεσα στους ανειδίκευτους ή υπο-εξειδικευμένους χωρίς πτύχιο.
Υπάρχει, φυσικά, μια εναλλακτική αφήγηση που υπογραμμίζει την εγγενή ανθεκτικότητα της αμερικανικής οικονομίας, τη δυνατότητά της να καινοτομεί και να παράγει παγκόσμιας κλάσης νικητές, ιδιαίτερα στην τεχνολογία, με επίκεντρο τη Silicon Valley. Όμως η Κλίντον, απόμακρη και συχνά μηχανική, δεν κατάφερε να απαντήσει με ένα πειστικό όραμα αλλαγής.
Ποιες είναι, λοιπόν, οι προοπτικές μιας προεδρίας του Τραμπ; Η αισιόδοξη άποψη είναι πως ο κακόψυχος, κυνηγός των μουσουλμάνων, υποψήφιος θα μεταμορφωθεί μόλις μπει στον Λευκό Οίκο. Μια τέτοια λογική φαίνεται απίθανη σε αυτό το σημείο. Το ταμπεραμέντο του μπορεί να μην το επιτρέψει. Μπορεί επίσης να υποστηρίξει, δικαιολογημένα, πως η τακτική του, όσο προκλητική κι αν ήταν, του εξασφάλισε την προεδρία. Είχε την ευκαιρία να στραφεί προς μια πιο υπεύθυνη μέση λύση μετά τη συνέλευση των Ρεπουμπλικώνων, αλλά επέλεξε να μην το κάνει.
Ο κ. Τραμπ μπορεί ωστόσο να αποδείξει πως η νίκη του τού προσφέρει μια δεύτερη ευκαιρία. Θα πρέπει να επιλέξει ομάδα για να υλοποιήσει την ατζέντα του. Πρέπει να συνεργαστεί με το Κογκρέσο και κυρίως τον Πολ Ράιαν, τον εκπρόσωπο της Βουλής, τον οποίο έχει επανειλημμένα υποτιμήσει. Ο Τραμπ περηφανεύεται πως αντιλαμβάνεται την «τέχνη των συμφωνιών». Θα πρέπει να κατανοήσει πως η επιχείρηση της κυβέρνησης δεν μπορεί να καθοδηγηθεί από προσωπικές διαφωνίες. Η πολιτική σε μια δημοκρατία είναι η τέχνη του συμβιβασμού.
Ο κόσμος θα είναι ανήσυχος παρακολουθώντας τις πρώτες κινήσεις του κ. Τραμπ. Το ίδιο και οι χρηματοπιστωτικές αγορές, των οποίων η πρώτη αντίδραση ήταν ο τρόμος. Αυτή είναι μια στιγμή μεγάλου κινδύνου. Η νίκη του κ. Τραμπ, η οποία έρχεται μετά το δημοψήφισμα του Brexit στη Βρετανία, μοιάζει με ένα ακόμη τρομερό χτύπημα στη φιλελεύθερη διεθνή τάξη. Ο κ. Τραμπ θα πρέπει να αποφασίσει, με τις πράξεις και τα λεγόμενά του, εάν σκοπεύει να συμβάλλει στη μεγάλη αποσύνθεση, με ανυπολόγιστο κόστος για τη δύση.