Αυτή θα είναι η δεύτερη συνεχόμενη χρονιά που η Ελλάδα θα έχει ξεπεράσει τους στόχους πρωτογενούς πλεονάσματός της. Σε αντίθεση με τις απαισιόδοξες προβλέψεις των πιστωτών της, οι αρχές της Ελλάδας έχουν αποδείξει ότι μπορούν να εκπληρώσουν τις υποσχέσεις της χώρας.
Μια σειρά παραγόντων συνέβαλε σε αυτό το αποτέλεσμα. Οι στόχοι ήταν χαμηλότεροι στη συμφωνία του 2015 με τους πιστωτές σε σύγκριση με προηγούμενα προγράμματα. Η συλλογή εσόδων έχει βελτιωθεί. Η πειθαρχία στις δαπάνες έχει ενισχυθεί. Η οικονομική επίδραση ήταν αναμενόμενη απ’ ότι αναμενόταν. Όμως αυτά δεν είναι λόγος εορτασμών. Οι δημοσιονομικοί στόχοι σύντομα θα αυξηθούν, και παραμένουν πολλές αβεβαιότητες μπροστά μας. Παρ’ όλα αυτά, η όχι και τόσο κατεστημένη δημοσιονομική στρατηγική της παρούσας κυβέρνησης, που βασίζεται περισσότερο στην αύξηση των εσόδων παρά στις περικοπές δαπανών, έχει αποδειχθεί επιτυχής – τουλάχιστον προς το παρόν.
Όμως είναι πραγματικά η δημοσιονομική επίδοση επιτυχία; Ένας δημοσιονομικός στόχος εκφράζει μια συλλογική απόφαση που αφορά την κατανομή ανάμεσα στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα. Όταν υπάρχει πλεόνασμα, σημαίνει πως ο δημόσιος τομέας έχει απορροφήσει περισσότερους πόρους από τον ιδιωτικό τομέα απ’ ότι έχει μεταφέρει σε αυτόν.
Μια τέτοια δημοσιονομική υπερ-επίδοση σημαίνει υπερβολική λιτότητα. Η κυβέρνηση πήρε περισσότερα δημοσιονομικά μέτρα απ’ ότι ήταν απαραίτητο και δημιούργησε περίσσειες αρνητικές επιδράσεις στην πραγματική οικονομική δραστηριότητα. Λιγότερα χρήματα σε ιδιωτικές τσέπες σημαίνει λιγότερες ιδιωτικές δαπάνες, χαμηλότερη οικονομική δραστηριότητα και μειωμένα ποσοστά ανάπτυξης. Τόσο από πολιτική όσο και οικονομική άποψη, η δημοσιονομική υπερ-επίδοση είναι περισσότερο πρόβλημα παρά επιτυχία.
Ύστερα από ένα τέτοιο ατυχές γεγονός, οποιαδήποτε σοφή και ειλικρινής κυβέρνηση θα έπρεπε να αντιστρέψει τη δημοσιονομική πολιτική και να επιστρέψει αυτό το υπερβολικό πλεόνασμα στην κοινωνία. Το ερώτημα τότε είναι πού θα πρέπει να μεταφερθούν αυτά τα χρήματα.
Μία επιλογή θα ήταν να καλυφθούν εκπρόθεσμες οφειλές. Ωστόσο, ο δημοσιονομικός ισολογισμός μετράται σε δεδουλευμένους όρους, σύμφωνα με τους οποίους οι δαπάνες σε εκπρόθεσμες οφειλές πάντα αντισταθμίζονται από ανάλογη μείωση των υποχρεώσεων, κάνοντας την άσκηση δημοσιονομικά ουδέτερη. Μια κυβέρνηση δε χρειάζεται δημοσιονομικό περιθώριο για να καλύψει τις εκπρόθεσμες οφειλές, το μόνο που χρειάζεται είναι ρευστότητα.
Άλλη μία επιλογή είναι οι δημόσιες επενδύσεις και οι υποδομές. Αυτή έχει το επιπλέον πλεονέκτημα ότι στηρίζει τη συσσώρευση δημόσιου κεφαλαίου και την αύξηση της παραγωγικότητας. Αυτό είναι ένα πιο φιλικό για την πλευρά της προσφοράς επιχείρημα και ακούγεται καλύτερο στα αυτιά των διεθνών επενδυτών. Ωστόσο, οι δημόσιες επενδύσεις απαιτούν σχεδιασμό, διαδικασίες και μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση πέραν της δημοσιονομικής επίδοσης μίας οποιασδήποτε χρονιάς. Αυτό αφήνει αυτού του είδους τα σχέδια επιρρεπή σε μεταφερόμενες επιδράσεις σε μελλοντικούς ισολογισμούς. Παρ’ όλα αυτά, μια κυβέρνηση μπορεί να χρησιμοποιήσει το διαθέσιμο περιθώριο για να εγγυηθεί την πλήρη εφαρμογή του προϋπολογισμού των δημόσιων επενδύσεων.
Μια καλύτερη επιλογή θα ήταν να δαπανηθεί σε μεταφορές σε άτομα με χαμηλό εισόδημα, αυτούς που υπέφεραν περισσότερο κατά τη διάρκεια της κρίσης. Αυτός είναι ένας δίκαιος στόχος που μπορεί να δικαιολογηθεί και σε όρους αποδοτικότητας: τα άτομα με χαμηλό εισόδημα έχουν πολύ μεγαλύτερη τάση υπέρ της κατανάλωσης. Η ενίσχυση της ιδιωτικής οικονομικής δραστηριότητας θα ήταν σημαντική.
Η μεταφορά θα πρέπει να σχεδιαστεί προσεκτικά και να πραγματοποιηθεί ως αυστηρά μίας φοράς παρέμβαση, χωρίς αρνητικές συνέπειες σε μελλοντικούς δημοσιονομικούς ισολογισμούς. Διαφορετικά, θα μπορούσε να διαστρεβλώσει τη συμφωνηθείσα δημοσιονομική πορεία και να δημιουργήσει ανησυχίες στους πιστωτές.
Η επιτυχής εκπλήρωση μιας τόσο ευαίσθητης άσκησης θα μπορούσε να ενισχύσει την αξιοπιστία των ελληνικών δημοσιονομικών αρχών περισσότερο από μια μια λογιστική υπερ-επίδοση. Η κυβέρνηση έχει τιμήσει πλήρως τη συμφωνία της με τους πιστωτές της και συνεχίζει να το κάνει. Είναι εξίσου σημαντικό να τιμήσει την έμμεση συμφωνία της με τον ιδιωτικό τομέα και να βοηθήσει να αποκατασταθεί η αξιοπιστία του ελληνικού κράτους στα μάτια των πολιτών του. Η επαναπροώθηση του περίσσιου πλεονάσματος ξανά στην κοινωνία θα ήταν ένα εξαιρετικό βήμα σε αυτήν την κατεύθυνση.