Η πολιορκημένη κυβέρνηση της Ελλάδας έχει τρεις εβδομάδες για να σπάσει το αδιέξοδο των ολοένα και πιο δύσκολων συζητήσεων με τους πιστωτές της, ή να διακινδυνέψει την επάνοδο της κρίσης χρέους της χώρας, με νέα ορμή.
Αντιμέτωπος με το δίλημμα της συμφωνίας σε επιπλέον μέτρα λιτότητας ή της προκήρυξης νέων εκλογών, ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας εξέταζε τις επιλογές του αυτό το σαββατοκύριακο. Οι φόβοι περαιτέρω αβεβαιότητας για το πιο αδύναμο μέλος της Ευρώπης αυξήθηκαν όταν το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προέβλεψε πως το χρέος της Ελλάδας μπορεί να γίνει «εκρηκτικό» μέχρι το 2030.
«Είναι κρίσιμο να βρεθεί ένας συμβιβασμός» είπε ο Αριστείδης Χατζής, καθηγητής δικαίου και οικονομικών στο Πανεπιστήμιο των Αθηνών, επισημαίνοντας πως μια έξαρση εκλογών σε όλη την Ευρώπη θα έκανε την κατάσταση της Ελλάδας μόνο χειρότερη.
«Εάν αυτές οι διαπραγματεύσεις δεν ολοκληρωθούν μέχρι τις 20 Φεβρουαρίου (όταν οι υπουργοί Οικονομικών της ευρωζώνης συναντηθούν ξανά) μπορεί να βρεθούμε μπροστά σε μια δυνητικά καταστροφική πολιτική αναταραχή, η οποία μπορεί να επαναφέρει το σενάριο του Grexit με νέα ισχύ.»
Κεντρικό ρόλο στο αδιέξοδο παίζει η συνεχής διαφωνία ανάμεσα στους δανειστές για τη δυνατότητα της Αθήνας να πετύχει τους δημοσιονομικούς στόχους μετά τη λήξη του προγράμματος διάσωσης το 2018. Χωρίς τη νομοθέτηση περαιτέρω περικοπών συντάξεων και φορολογικών αυξήσεων, το ΔΝΤ δεν πιστεύει πως μπορεί να επιτευχθεί πρωτογενές δημοσιονομικό πλεόνασμα 3,5%. Σε συνάντηση των υπουργών Οικονομικών της ευρωζώνης την Πέμπτη, η Αθήνα βρέθηκε απομονωμένη, με ακόμη και τη συνήθως υποστηρικτική Ευρωπαϊκή Κομισιόν να μην καταφέρνει να την υπερασπιστεί.
Η δικομματική κυβερνητική συμμαχία του Τσίπρα έκλεισε δύο χρόνια στην εξουσία την περασμένη εβδομάδα, με τον αριστερό ηγέτη να δηλώνει πως δεν σκοπεύει να δεχτεί «ούτε ευρώ» σε μέτρα πέραν αυτών για τα οποία έχει δεσμευτεί η χώρα υπό το πρόγραμμα διάσωσης των 86 δισεκατομμυρίων ευρώ. Το πέρασμα κάποιων από των πιο σκληρών περικοπών έως σήμερα έχει δει τη δημοτικότητα της κυβέρνησης να βουλιάζει στις δημοσκοπήσεις. Η απαίτηση περισσότερων μέτρων όταν με τη δύναμη της λιτότητας τα κρατικά έσοδα της Ελλάδας ήταν καλύτερα από το αναμενόμενο ήταν όχι μόνο «ακραία», αλλά και «παράλογη», σύμφωνα με το γραφείο του Τσίπρα.
Η διαφωνία έχει καθυστερήσει τη δεύτερη αξιολόγηση της εξέλιξης των μεταρρυθμίσεων και της οικονομικής προόδου, την οποία η κυβέρνηση ήλπιζε να ολοκληρώσει τον Δεκέμβριο. Το κλείσιμο της αξιολόγησης είναι απαραίτητο για την απελευθέρωση νέων δανείων από το πρόγραμμα, το τρίτο από τη στιγμή που η Αθήνα αποκάλυψε τα οικονομικά της προβλήματα στα τέλη του 2009.
Με 10,5 δισεκατομμύρια ευρώ σε αποπληρωμές χρέους να την περιμένουν αυτό το καλοκαίρι, παραμονεύει μια επανάληψη της κρίσης χρέους εάν δε γίνουν οι αποταμιεύσεις.
Σε κάθε περίπτωση, το οικονομικό μέλλον της Ελλάδας φαίνεται δυσοίωνο. Σε μια απογοητευτική αξιολόγηση που μπορεί να καθορίσει την εξέλιξη των γεγονότων, το ΔΝΤ προειδοποίησε πως ακόμη κι αν οι μεταρρυθμίσεις εκπληρωθούν ευλαβικά – και επιβληθεί η συμφωνημένη βραχυπρόθεσμη ελάφρυνση χρέους – το χρέος της Αθήνας είναι καταδικασμένο να γίνει «εκρηκτικό».
«Η Ελλάδα δεν μπορεί να αναπτυχθεί αρκετά για να ξεπεράσει το πρόβλημα χρέους της» έγραψε το ίδρυμα με έδρα στην Ουάσινγκτον, σε εμπιστευτική έκθεση η οποία διέρρευσε στα μέσα την περασμένη εβδομάδα. «Η Ελλάδα χρειάζεται ουσιαστική ελάφρυνση χρέους από τους ευρωπαίους εταίρους της για να αποκαταστήσει τη βιωσιμότητα του χρέους.»
Η έκθεση, η οποία συντάχθηκε από το προσωπικό του ΔΝΤ ως μέρους μιας συνεχούς συζήτησης για το εάν το ταμείο θα πρέπει να συμμετέχει στο τελευταίο πρόγραμμα διάσωσης της χώρας, αναμένεται να πυροδοτήσει νέες διαφωνίες όταν παρουσιαστεί επίσημα στο διοικητικό συμβούλιο του θεσμού στις 6 Φεβρουαρίου. Απουσία μιας αναδιάρθρωσης του χρέους από τα μέλη της ΕΕ, το διοικητικό συμβούλιο μπορεί να αποφασίσει πως το ΔΝΤ δεν μπορεί να συμμετέχει στο τελευταίο πρόγραμμα διάσωσης που συμφωνήθηκε με τους εταίρους στην ευρωζώνη το 2015. Εάν συμβεί αυτό, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δε θα μπορεί να συμπεριλάβει τα ελληνικά ομόλογα στο πρόγραμμα αγορών ομολόγων της, το οποίο επίσης θεωρείται κεντρικό για την οικονομική ανάκαμψη της χώρας, καθώς θα της επέτρεπε να δοκιμάσει τις δανειοληπτικές της δυνατότητες στις διεθνείς αγορές.
Η προοπτική νέας λιτότητας – μεταξύ άλλων με τη μείωση του ελάχιστου αφορολόγητου και με νέες περικοπές στις συντάξεις – έρχεται σε μια περίοδο επιδεινώμενων κοινωνικών συνθηκών για πολλούς έλληνες. Για πρώτη φορά μετά το ξέσπασμα της κρίσης χρέους, το 53% των ερωτηθέντων σε πρόσφατη δημοσκόπηση της Alco είπαν πως πιστεύουν πως το ευρώ είναι «λάθος» για τη χώρα, με ένα τρίτο να ζητά την επιστροφή στη δραχμή.
«Οι κίνδυνοι είναι αρκετά μεγάλοι» είπε ο Γεώργιος Παγουλάτος, καθηγητής ευρωπαϊκής πολιτικής και οικονομίας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
«Εάν δεν υπάρξει συμφωνία μέχρι το τέλος του Φεβρουαρίου, θα ξεκινήσει το εκλογικό ημερολόγιο της Ευρώπης και μπορεί να παγώσει τις συζητήσεις μέχρι τον Μάιο, οπότε θα είναι ήδη πολύ αργά.»