Η εμπιστοσύνη επέστρεψε στις κυβερνήσεις της Ευρώπης μόλις εγκαίρως, με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να αναμένεται στην Ευρώπη σε λίγες μέρες.
Κατά τη διάρκεια του annus horribilis του 2016, πολλοί φοβήθηκαν για την επιβίωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αλλά το 2017, ανανεώνεται η ελπίδα για το ευρωπαϊκό εγχείρημα, λόγω της εκλογής του Εμανουέλ Μακρόν ως προέδρου της Γαλλίας και των εκλογικών αποτυχιών των λαϊκιστών στην Ολλανδία, την Αυστρίας και τη Γερμανία, καθώς και της δημοτικότητας του Τραμπ στο εσωτερικό.
Η πρόσφατα σφυρηλατημένη σύμπραξη «Mercron» μεταξύ του Μακρόν και της γερμανίδας καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ έχει οδηγήσει τους ευρωπαίους πολιτικούς παράγοντες να μιλούν ενθουσιασμένοι για την αναμόρφωση της ευρωζώνης. Υπάρχουν τώρα προτάσεις για έναν κοινό προϋπολογισμό της ευρωζώνης και έναν υπουργό οικονομικών και για μια ένωση ασφαλείας σε επίπεδο ΕΕ για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας και την ενίσχυση των συνοριακών ελέγχων.
Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Κομισιόν ξεκίνησε τον περασμένο μήνα ένα νέο αμυντικό ταμείο για να καλύψει το χάσμα μεταξύ της φιλοδοξίας της Ευρώπης να αμυνθεί και της ικανότητάς της να το κάνει. Η ελπίδα είναι ότι 510 εκατομμύρια ευρωπαίοι δεν θα πρέπει πλέον να εξαρτώνται από 320 εκατομμύρια αμερικανούς για την ασφάλειά τους.
Στο παρελθόν, πολλά κράτη μέλη της ΕΕ κατήγγειλαν ότι η «ψυχρή ειρήνη» μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας εμπόδιζε την αποτελεσματική διακυβέρνηση της Ένωσης. Σήμερα, οι χώρες αυτές έχουν εκφράσει εκ νέου την πίστη τους στη βελτιωμένη γαλλογερμανική σχέση, αν και αν η Γαλλία και η Γερμανία αποτύχουν να δώσουν στους άλλους ένα μερίδιο στην επιτυχία τους, πολλές χώρες μπορεί να καταλήξουν με την ενοχή του αγοραστή.
Στην ετήσια συνάντηση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων στο Βερολίνο τον προηγούμενο μήνα, 250 πρώην και σημερινοί πρωθυπουργοί, υπουργοί Εξωτερικών, πολιτικοί και στοχαστές συγκεντρώθηκαν για να συζητήσουν την κατάσταση των ευρωπαϊκών υποθέσεων. Πολλοί από αυτούς ήταν διχασμένοι ανάμεσα στον ενθουσιασμό για μια ευρωπαϊκή επανεκκίνηση και τον φόβο ότι η νέα ρύθμιση του “Mercron” θα αφήσει πίσω τα υπόλοιπα κράτη μέλη.
Για τη Γαλλία και τη Γερμανία, αξίζει να θυμηθούμε ότι η εποχή “Merkozy” – όταν η Μέρκελ και ο πρώην Γάλλος πρόεδρος Νικολά Σαρκοζί προσπάθησαν να σφυρηλατήσουν μια συμμαχία – προκάλεσαν εχθρότητα σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Άλλα κράτη μέλη της ΕΕ απέρριψαν τον αποκλειστικό ρόλο της Γαλλίας και της Γερμανίας στην ανάπτυξη λύσεων σε επίπεδο ΕΕ ή ευρωζώνης, οι οποίες στη συνέχεια παρουσιάστηκαν ως τετελεσμένα γεγονότα για το υπόλοιπο μπλοκ. Ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα, η Μέρκελ και ο Σαρκοζί διεξήγαγαν μια σύνοδο κορυφής για να δημιουργήσουν στενότερους δεσμούς με τη Ρωσία χωρίς να μπουν στον κόπο να συμβουλευτούν ή να συμπεριλάβουν τα κράτη μέλη της ΕΕ στην άμεση εγγύτητα της Ρωσίας.
Η πρόκληση για τη Γαλλία και τη Γερμανία τώρα είναι να αξιοποιήσει τις πρόσφατες νίκες για τις φιλοευρωπαϊκές κυβερνήσεις χωρίς να προκαλέσει αντιδράσεις στα άλλα κράτη μέλη της ΕΕ. Αλλά αυτό δεν θα είναι εύκολο, μεταξύ άλλων επειδή οι γάλλοι και οι γερμανοί ηγέτες διχάζονται μεταξύ δύο ανταγωνιστικών οραμάτων για το μέλλον της Ευρώπης.
Ένα όραμα ευνοεί μια ένωση ομόκεντρων κύκλων, με πυρήνα τη γαλλογερμανική ευρωζώνη. Αυτή η ιδέα είναι ελκυστική, τουλάχιστον στην επιφάνεια, επειδή θα επέτρεπε στις πυρηνικές χώρες να συνεχίσουν να ενοποιούνται, αφήνοντας πίσω τους υποθετικούς ταραχοποιούς όπως η Πολωνία και η Ουγγαρία.
Ωστόσο, η στρατηγική αυτή, αν και ανταποκρίνεται στην ανάγκη βαθύτερης ενοποίησης της ευρωζώνης, δεν θα αντιμετωπίσει τις μακροχρόνιες διαιρέσεις της Ευρώπης μεταξύ Ανατολής και Δύσης, Βορρά και Νότου ή του κέντρου και της περιφέρειας. Θέματα όπως η Ρωσία, οι πρόσφυγες, η λιτότητα, η στρατιωτική δράση και το Brexit θα συνεχίσουν να δημιουργούν αμφιβολίες για την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη.
Το δεύτερο όραμα για το μέλλον της Ευρώπης δίνει έμφαση στους συνασπισμούς μεταξύ χωρών που είναι πρόθυμες και ικανές να συνεργαστούν. Σε μια διακυβερνητική σε μεγάλο βαθμό ΕΕ, οι μικρότεροι συνασπισμοί θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα αποτελεσματικό εργαλείο διακυβέρνησης και να μετριάσουν τη δύναμη του βέτο που υπάρχει αυτή τη στιγμή στις επίσημες συναντήσεις της ΕΕ. Θα μπορούσαν ακόμη να υπογράψουν συμφωνίες για να επισημοποιήσουν τις ρυθμίσεις τους – όπως η συμφωνία του Σένγκεν για τις μετακινήσεις χωρίς σύνορα.
Στο πλαίσιο ενός μοντέλου συνασπισμού, οι ομάδες χωρών ενδέχεται να αλλάζουν, ανάλογα με το ζήτημα, και έτσι επιτρέπουν μεγαλύτερη ευελιξία. Και αν και η Γερμανία και η Γαλλία θα ήταν πιθανώς στο επίκεντρο πολλών από αυτές τις ομάδες, άλλες χώρες θα μπορούσαν να πάρουν το προβάδισμα και να μοιραστούν το προσκήνιο, καθιστώντας την αναδιαμόρφωση της ΕΕ λιγότερο διχαστική. Για παράδειγμα, σε μια προγενέστερη εποχή, η Πολωνία και η Σουηδία πρωτοστάτησαν στη στρατηγική της ΕΕ για την “Ανατολική Εταιρική Σχέση” σε χώρες όπως η Ουκρανία.
Η συνεργασία Mercron έχει περισσότερες πιθανότητες να δημιουργήσει καλή θέληση στην Ευρώπη από ό, τι έκανε ποτέ η σύμπραξη Merkozy. Για πρώτη φορά, η ισορροπία δυνάμεων μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας πιθανότατα θα μετατοπιστεί λίγο προς την πρώτη, δεδομένου ότι η γαλλική οικονομία ενισχύεται και θα μπει σε πορεία νέας ανάπτυξης μετά τις υποσχεθείσες μεταρρυθμίσεις του Μακρόν.
Επιπλέον, λόγω της ικανότητάς του να υπερβεί τις παραδοσιακές διαιρέσεις, ο Μακρόν θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες, καλύτερες σχέσεις με τα κράτη μέλη που δεν είχαν προηγουμένως στενούς δεσμούς με τη Γαλλία. Και, τέλος, ο Μακρόν έχει ένα τεράστιο απόθεμα μαλακής εξουσίας και πολιτικού κεφαλαίου, όπως και ο Μπαράκ Ομπάμα, μετά από τον ενθουσιασμό του λαού που τον έφερε στην εξουσία στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2008.
Την ίδια στιγμή, η Γερμανία βρίσκεται σε μια ασθενέστερη θέση από ό, τι κατά την εποχή των Merkozy, η οποία είναι καλή είδηση για τη γαλλογερμανική σχέση. Η κρίση των προσφύγων έχει καταστήσει τη Γερμανία αποδέκτη και όχι προμηθευτή ευρωπαϊκών πόρων. Και παρότι η Μέρκελ φαίνεται απαραίτητη στη διεθνή σκηνή, πολλοί άνθρωποι στη Γερμανία αρχίζουν να ετοιμάζονται για το τέλος της θητείας της, η οποία ξεκίνησε πριν από 12 χρόνια.
Το πιο σημαντικό, η Μέρκελ και ο Μακρόν χρειάζονται και οι δύο τη συνεργασία Mercron προκειμένου να επιτύχουν την οικοδόμηση μιας ισχυρότερης Ευρώπης. Η Ευρώπη του μέλλοντος πρέπει να είναι σε θέση να προστατεύει τους πολίτες της από τις παγκόσμιες απειλές. Αλλά για να καθορίσει τις απειλές αυτές, θα πρέπει να εξετάσει τις προοπτικές όλων των κρατών μελών της ΕΕ, όχι μόνο της Γαλλίας και της Γερμανίας.
Ευτυχώς, η Μέρκελ και ο Μακρόν γνωρίζουν καλά τους περιορισμούς του συνδυασμού Merkozy και την ανάγκη να βελτιώσουν τη σχέση που είχε η Μέρκελ με τον προκάτοχο του Μακρόν Φρανσουά Ολλάντ. Πάνω απ ‘όλα, ο ρεαλισμός τους σχετικά με τη διμερή σχέση και τις δυνατότητές της θα είναι ουσιαστικός, διότι το πιο ισχυρό πλεονέκτημα της Ευρώπης δεν ήταν ποτέ ένα λεπτομερές όραμα για το μέλλον, αλλά μάλλον η συλλογική της βούληση να βελτιώσει τις αποτυχίες του παρελθόντος.
Εάν ο Μακρόν και η Μέρκελ κρατήσουν στο μυαλό τους αυτήν την ιστορική προοπτική, μπορούν να μετατρέψουν τη σχέση τους σε έναν ανοιχτό πολιτικό γάμο από τον οποίο θα ωφεληθεί ολόκληρη η Ευρώπη. Μια αποκλειστική συνεργασία θα δημιουργήσει περισσότερη δυσαρέσκεια παρά καλή θέληση και πιθανότατα δεν θα επιβιώσει για πολύ.