“Το μέλλον των βαλκανικών χωρών βρίσκεται στην ΕΕ” – αυτό υπέγραψαν το 2003 οι ευρωπαίοι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων. Η υπόσχεση αυτή που δόθηκε τότε στη Σύνοδο Κορυφής στη Θεσσαλονίκη, μοιάζει σήμερα να έχει ξεθωριάσει διιότι από τότε, η μόνη χώρα που εντάχθηκε στην ΕΕ είναι η Κροατία. Η απόσχιση του Κοσσυφοπεδίου από την Σερβία δημιούργησε ένα νέο μεγάλο πρόβλημα. Κανείς δεν χρησιμοποιεί πια τη λέξη διεύρυνση. “Η διεύρυνση είναι σαν ένα αποκεφαλισμένο κοτόπουλο” επισημαίνει εύστοχα ένας πρώην σέρβος διπλωμάτης και συμπληρώνει πως “τρέχει ακόμη αλλά βασικά είναι νεκρό”.
Ειδικοί επισημαίνουν πάντως ότι αυτή η υπόσχεση δόθηκε στη Θεσσαλονίκη με στόχο να διατηρήσει η ΕΕ την επιρροή της στα βαλκανικά κράτη. Έκτοτε όμως δεν έχουν γίνει εποικοδομητικά βήματα. Βασική τροχοπέδη στην ένταξη των βαλκανικών χωρών στην ΕΕ αποτελούν ζητήματα που άπτονται των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της μάχης κατά της διαφθοράς και του κράτους δικαίου. Σε αυτά προστίθενται και τα φαινομενικά αξεπέραστα εμπόδια, όπως η διαμάχη ανάμεσα σε Πρίστινα και Βελιγράδι για την ανεξαρτησία του Κοσσυφοπεδίου, το αιώνιο πρόβλημα της ΠΓΔΜ με την Ελλάδα για την ονομασία ή η έλλειψη διάθεσης των τριών λαών στη Βοσνία να συμφωνήσουν σε μια συνταγματική μεταρρύθμιση. Μόνο το Μαυροβούνιο και η Σερβία διαπραγματεύονται με την ΕΕ για την ένταξή τους. Το Κοσσυφοπέδιο και η Βοσνία δεν είναι καν υποψήφιες προς ένταξη.
Η ΕΕ έχει ήδη αρκετά προβλήματα
Η κατάσταση γενικά είναι δύσκολη και οι επιλογές που έχουν τα βαλκανικά κράτη είναι δύο: ή να παραμείνουν αιώνια στην αίθουσα αναμονής της ΕΕ ή να ελπίζουν ότι θα συμβιβαστούν οι Βρυξέλλες και θα ανοίξουν την πόρτα ακόμη και εάν δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις. “Κάτι τέτοιο έχει ξανακάνει η ΕΕ” λέει ο Έρικ Γκόρντι από το University College του Λονδίνου. Η Βουλγαρία και η Ρουμανία για παράδειγμα παραμένουν κέντρα διαφθοράς, ενώ η Κύπρος είναι μέλος της ΕΕ χωρίς να έχει λυθεί το Κυπριακό.
Αυτά τα παραδείγματα όμως λειτουργούν μάλλον προς αποφυγήν για τις Βρυξέλλες. Κανείς δεν φαίνεται να έχει τη διάθεση να εισαγάγει νέα προβλήματα. Η ΕΕ έχει ήδη αρκετά: την οικονομική κρίση, τους πρόσφυγες, το Brexit, τις εντάσεις μεταξύ Τραμπ και Πούτιν. “Αυτή τη στιγμή δεν μου έχει μείνει μυαλό για τη διεύρυνση” είχε δηλώσει ο Πρόεδρος της Κομισιόν Ζαν Κλόντ Γιουνκέρ ήδη το 2012. Από τότε τα πράγματα έχουν δυσκολέψει ακόμη περισσότερο.
Σχέδιο Μάρσαλ για τα Βαλκάνια
Αλλά και στα Βαλκάνια έχει εκλείψει ο ενθουσιασμός για ένταξη στην ΕΕ. “Ο άσσος στο μανίκι της ΕΕ ήταν το μη αναστρέψιμο των δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων” επισημαίνει ο Έρικ Γκόρντι. Αυτό όμως έχει χαθεί, εάν αναλογιστεί κανείς ότι οι Βρυξέλλες δεν λαμβάνουν μέτρα κατά των κυβερνήσεων που δρουν αυταρχικά, όπως συμβαίνει στην Πολωνία και την Ουγγαρια.
Έτσι η ΕΕ ποντάρει σε ένα άλλο μέσο προσέλκυσης των βαλκανικών χωρών που δεν είναι παρά το οικονομικό. Γίνεται λόγος για μια τελωνειακή ένωση και μια κοινή αγορά των έξι βαλκανικών χωρών. Ένα παράδειγμα είναι η εθνική οδός που συνδέει την Σερβία με το Κοσσυφοπέδιο και την Αλβανία. “Εάν μπορούμε να βοηθήσουμε σε τέτοια θέματα, οι άνθρωποι θα καταλάβουν ότι κάτι κινείται” εκτιμά ο Κρίστιαν Χέλμπαχ, ειδικός συντονιστής για τα Δυτικά Βαλκάνια στο γερμανικό υπουργείο Εξωτερικών.
Αυτό το λεγόμενο “Σχέδιο Μάρσαλ για τα Βαλκάνια” θα είναι το σημαντικότερο θέμα στη Σύνοδο για τα Δυτικά Βαλκάνια, την Τετάρτη στη Τεργέστη. Ανοιχτό παραμένει ωστόσο ο τρόπος χρηματοδότησης.