Νωρίτερα φέτος, η κοινή άποψη των οικονομολόγων ήταν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα ξεπερνούσαν τις ανταγωνιστικές τους προηγμένες οικονομίες.
Η αναμενόμενη άνοδος της ανάπτυξης των ΗΠΑ θα οδηγούταν από τη σειρά οικονομικών κινήτρων που περιγράφηκε στην προεκλογική εκστρατεία του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Αλλά οι πιο αξιοσημείωτες θετικές οικονομικές ειδήσεις του 2017 μεταξύ των ανεπτυγμένων χωρών προέρχονται από την Ευρώπη.
Την περασμένη εβδομάδα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αναθεώρησε ανοδικά τις προβλέψεις ανάπτυξης για την ευρωζώνη, με τις ευνοϊκότερες προοπτικές να επεκτείνονται ευρέως σε όλες τις χώρες μέλη, συμπεριλαμβανομένων των Τεσσάρων Μεγάλων: Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία και Ισπανία. Ο επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ, Μορίς Όμπστφελντ, χαρακτήρισε τις πρόσφατες εξελίξεις στην παγκόσμια οικονομία ως μια «σταθερή ανάκαμψη». Η ανάπτυξη αναμένεται επίσης να ανακάμψει στις προηγμένες οικονομίες της Ασίας, συμπεριλαμβανομένης της Ιαπωνίας.
Όπως έχει επισημανθεί νωρίτερα, η Ισλανδία, όπου η χρηματοπιστωτική κρίση χρονολογείται στο 2007, ήδη αντιμετωπίζει εδώ και καιρό ένα νέο κύμα εισροών κεφαλαίων, οδηγώντας σε ανησυχία για πιθανή υπερθέρμανση. Πριν από μερικές ημέρες, η Ελλάδα, η πιο ταλαιπωρημένη από τις χώρες της κρίσης της Ευρώπης, κατάφερε να εκμεταλλευτεί τις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές για πρώτη φορά εδώ και χρόνια. Με απόδοση μεγαλύτερη του 4,6%, τα ομόλογα της Ελλάδας αποκτήθηκαν με ενθουσιασμό από θεσμικούς επενδυτές.
Έλληνες και ευρωπαίοι αξιωματούχοι χαιρέτισαν την πώληση ομολόγων ως ορόσημο για μια χώρα που είχε χάσει την πρόσβαση στις παγκόσμιες κεφαλαιαγορές από το 2010. Ο πρωθυπουργός της Ελλάδος, Αλέξης Τσίπρας, δήλωσε ότι το χρέος είναι ένα σημάδι ότι η χώρα του βρίσκεται στο δρόμο για οριστικό τέλος της παρατεταμένης κρίσης.
Στις ΗΠΑ, η συνεχιζόμενη έξοδος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας από την εξαιρετικά χαλαρή νομισματική πολιτική μετά την κρίση αυξάνει την αίσθηση μεταξύ των συμμετεχόντων στην αγορά και των πολιτικών των άλλων χωρών ότι οι κανονικές περίοδοι επιστρέφουν.
Αλλά είναι έτσι; Οι πρόσφατες θετικές εξελίξεις στις προηγμένες χώρες, οι οποίες ήταν στο επίκεντρο της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008, σημαίνουν ότι η βίαιη συνέπεια αυτής της κρίσης τελείωσε τελικά;
Παρά τα καλά νέα, η νίκη που δηλώνεται σε αυτό το στάδιο (ακόμη και μια δεκαετία αργότερα) φαίνεται πρόωρη. Η ανάκαμψη δεν είναι το ίδιο με την εξυγίανση. Μπορεί να είναι χρήσιμο να υπενθυμίσουμε ότι σε άλλα παρατεταμένα επεισόδια μετά από κρίση, συμπεριλαμβανομένης της Μεγάλης Ύφεσης της δεκαετίας του 1930, η οικονομική ανάκαμψη χωρίς την επίλυση των θεμελιωδών προβλημάτων της υπερβολικής μόχλευσης και των αδύναμων τραπεζών αποδείχθηκε συνήθως ρηχή και δύσκολο να διατηρηθεί.
Κατά τη διάρκεια της «χαμένης δεκαετίας» της κρίσης χρέους στη Λατινική Αμερική τη δεκαετία του 1980, η Βραζιλία και το Μεξικό είχαν μια σημαντική και ελπιδοφόρα ανάκαμψη της ανάπτυξης το 1984-1985 – προτού σοβαρά προβλήματα στον τραπεζικό τομέα, ένα ανεπίλυτο εξωτερικό χρέος, και κάποιες κακές πρωτοβουλίες εσωτερικής πολιτικής περιορίσουν αυτές τις ανακτήσεις. Η κληρονομιά μετά την κρίση τελικά ανατράπηκε μόνο μερικά χρόνια αργότερα, με την αποκατάσταση της βιωσιμότητας των δημόσιων οικονομικών, με διαγραφές χρεών στο πλαίσιο του λεγόμενου σχεδίου Brady και μιας ποικιλίας εγχώριων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.
Μετά την τραπεζική κρίση του 1992, η Ιαπωνία έχει υποστεί πολλές λανθασμένες εκκινήσεις. Υπήρξαν ανακάμψεις το 1995-1996 και πάλι το 2000 και το 2010. Αλλά έτειναν να σταματούν πρόωρα λόγω της μη διαγραφής κακού χρέους (τα λεγόμενα δάνεια ζόμπι), αρκετών πρόωρων ανατροπών πολιτικής και μιας όλο και λιγότερο βιώσιμης συσσώρευσης δημόσιου χρέους.
Η ευρωζώνη αναδύθηκε από την οικονομική κρίση το 2008-2009 με κάποια οικονομική δυναμική. Σε αντίθεση με την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ, ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αύξησε τα επιτόκια στις αρχές του 2011, γεγονός που συνέβαλε στην κατάβαση της περιοχής σε μια βαθύτερη κρίση.
Ως εκ τούτου, η ιστορία συστήνει προσοχή προτού καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι η τρέχουσα ανάκαμψη έχει τα στοιχεία μιας πιο βιώσιμης και ευρείας βάσης ποικιλίας. Πολλά από τα οικονομικά προβλήματα που δημιουργήθηκαν ή επιδεινώθηκαν από την κρίση παραμένουν ανεπίλυτα.
Όλες οι προηγμένες οικονομίες (σε διαφορετικό βαθμό) έχουν σημαντικά παλαιά χρέη (δημόσια και ιδιωτικά) από τις υπερβολές που έθεσαν τη βάση για τη χρηματοπιστωτική κρίση, καθώς και από την παρατεταμένη επίδραση της κρίσης στην πραγματική οικονομία. Τα χαμηλά επιτόκια έχουν μειώσει το βάρος αυτών των χρεών (στην πραγματικότητα τα αρνητικά πραγματικά επιτόκια είναι φόρος στους κατόχους ομολόγων), αλλά τα επιτόκια αυξάνονται.
Η πολιτική πόλωση στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο είναι κοντά στα ιστορικά υψηλά επίπεδα, ανάλογα με το χρησιμοποιούμενο μέτρο. Ως αποτέλεσμα, πολλές κρίσιμες αλλά πολιτικά ευαίσθητες πολιτικές για τη διασφάλιση της μελλοντικής δημοσιονομικής βιωσιμότητας παραμένουν ανεφάρμοστες και στις δύο χώρες.
Η απόσυρση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση – και η μεσοπρόθεσμη επίπτωση του Brexit στη βρετανική οικονομία – είναι μια άλλη πηγή κινδύνου που δεν έχει ακόμη αντιμετωπιστεί. Ο τρόπος με τον οποίο η Ιαπωνία θα εκκαθαρίσει το δημόσιο και ιδιωτικό χρέος της δεν έχει ακόμη καθοριστεί. Ο πληθωρισμός θα είναι πιθανότατα μέρος αυτής της εκκαθάρισης, καθώς είναι απίθανο ο γηράσκων πληθυσμός να ψηφίσει για να αυξήσει τη φορολογική επιβάρυνσή του και να μειώσει τα οφέλη του αρκετά για να βάλει το χρέος της Ιαπωνίας σε βιώσιμη πορεία.
Στην Ευρώπη, το υψηλό επίπεδο των μη εξυπηρετούμενων δανείων εξακολουθεί να λειτουργεί ως εμπόδιο στην οικονομική ανάπτυξη, παρεμποδίζοντας τη δημιουργία νέων πιστώσεων. Επιπλέον, τα κακά αυτά περιουσιακά στοιχεία αποτελούν σημαντική επιβάρνυση για ορισμένες κυβερνήσεις. Το Target2, το σύστημα ακαθάριστου διακανονισμού σε πραγματικό χρόνο του ευρώ, αναδείχθηκε ως ο μηχανισμός της ευρωζώνης για τη χρηματοδότηση της εμφάνισης διαφορών διαρθρωτικού ισοζυγίου πληρωμών, με αποτέλεσμα τη ροή κεφαλαίων από τη νότια Ευρώπη προς τη Γερμανία. Για την Ελλάδα, την Ιταλία, την Πορτογαλία και την Ισπανία, το δημόσιο χρέος πρέπει τώρα να περιλαμβάνει και τα έντονα αυξανόμενα χρέη της κεντρικής τράπεζας.
Ίσως το βασικό μάθημα είναι ότι χρειάζεται ακόμα μεγαλύτερη προσοχή για να αποφασιστεί εάν είναι κατάλληλος ο χρόνος για «κανονικοποίηση» της νομισματικής πολιτικής. Ακόμα και στα καλύτερα σενάρια ανάκαμψης, οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής θα έκαναν λάθος να αναβάλουν τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και τα δημοσιονομικά μέτρα που απαιτούνται για τον μετριασμό των ασφαλίστρων κινδύνου.