Είναι πιθανό ότι το Brexit – αυστηρά ως πνευματική έννοια – είναι μια λαμπρή ιδέα. Ωστόσο, προωθήθηκε με ψέματα και τώρα διαχειρίζεται λάθος.
Όπως λένε κάποιοι πολιτική του Brexit: ο Ντέιβιντ Ντέιβις παρουσίασε τη συμφωνία με την ΕΕ ως υπόθεση μιας γρήγορης επίσκεψης στο Βερολίνο. Ο Ντάνιελ Χάνα δήλωσε ότι προφανώς και το ΗΒ δεν θα εγκαταλείψει την ευρωπαϊκή ενιαία αγορά. Και ο Νάιτζελ Φάρατζ προέβλεψε ότι άλλες χώρες θα ακολουθούσαν τη Βρετανία στην έξοδο από την Ευρώπη. Δεν έχει γίνει έτσι. Πάνω από ένα χρόνο μετά το δημοψήφισμα, το υπουργικό συμβούλιο εξακολουθεί να μην μπορεί να συμφωνήσει σε τι είδους Brexit θέλει ή πότε. Το βρετανικό κράτος βαδίζει προς την τρίτη καταστροφή του μέσα σε 15 χρόνια, μετά τον πόλεμο στο Ιράκ και την οικονομική κρίση. Όπως και οι δύο προηγούμενες καταστροφές, το Brexit αποκαλύπτει τρεις διαρκείς αδυναμίες στις λειτουργίες του Ηνωμένου Βασιλείου.
Το πρώτο ελάττωμα είναι η διοίκηση της χώρας με ρητορική. Το Brexit δημιουργήθηκε πριν από 30 χρόνια περίπου στο Oxford Union – την εκδοχή βουλής νέων του πανεπιστημίου της Οξφόρδης – το οποίο διοργανώνει πνευματικές συζητήσεις και όπου οι μελλοντικοί Brexiters όπως ο Μπόρις Τζόνσον και ο Μάικλ Γκοβ ήταν πρόεδροι τη δεκαετία του 1980. Το 1990, ο Χάνα ίδρυσε την Εκστρατεία της Οξφόρδης για μια Ανεξάρτητη Βρετανία. Αυτή η γενιά, ως επί το πλείστον πρώην μαθητές δημόσιων σχολείων, δεν θέλησαν τις Βρυξέλλες να διοικούν τη Βρετανία, αυτό ήταν το προνόμιο της δικής τους κάστας.
Το δημοψήφισμα κερδήθηκε σαν μια συζήτηση του Union: με αστείο, σχεδόν χωρίς ουσία ζεστό αέρα. Θυμηθείτε την πολιτική του Τζόνσον για την πίτα: ήταν υπέρ του να είναι ολόκληρη και υπέρ του να τρώγεται. Στη Βρετανία, το χιούμορ χρησιμοποιείται για να διακόψει τις συνομιλίες πριν μπορέσουν να γίνουν συναισθηματικές, βαρετές ή τεχνικές.
Οι Συντηρητικοί της Οξφόρδης δημιούργησαν μια διασταυρούμενη συμμαχία με τις ταμπλόιντ, μια μοναδική δύναμη εκφοβισμού στη Δυτική Ευρώπη. Το 2002, η πρόβλεψή τους ήταν ο Σαντάμ Χουσεΐν να βομβαρδίζει τη Βρετανία. Το 2016, η Τουρκία θα προσχωρούσε στην ΕΕ.
Οι ψηφοφόροι παραπλανήθηκαν. Κάθε φορά που το λένε οι Remainers, οι Brexiters τους κατηγορούν ότι αποκαλούν τους ψηφοφόρους ανόητους. Δεν είναι αυτό. Αντίθετα, οι περισσότεροι ψηφοφόροι δεν ενδιαφέρονται πολύ για την πολιτική. Έχουν πολυάσχολες ζωές. Έτσι, όταν τους λένε ότι το Brexit θα ελευθερώσει 350 εκατομμύρια λίρες την εβδομάδα για την Εθνική Υπηρεσία Υγείας, τείνουν να το πιστεύουν.
Όσο οι πολιτικοί περιόριζαν τα ανόητα λόγια τους στην ώρα των ερωτήσεων του πρωθυπουργού, αφήνοντας τους δημόσιους υπαλλήλους να διαχειριστούν τη χώρα, ήταν σχετικά αβλαβείς. Αλλά μετά το δημοψήφισμα, οι Brexiters ήταν επιφορτισμένοι με τη διαχείριση του Brexit. Αυτό ήταν σαν να ζητούσατε από τους νικητές ενός διαγωνισμού συζητήσεων να σχεδιάσουν ένα διαστημόπλοιο. Τα αποτελέσματα ήταν προβλέψιμα. Οι Brexiters δεν μπορούν να πείσουν τις Βρυξέλλες με ρητορική, επειδή οι διαπραγματευτές της ΕΕ προτιμούν κανόνες. «Αυτή είναι μια πολιτισμική διαφορά», σημειώνει η Κάθριν ντε Βρις, καθηγήτρια πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Έσσεξ.
Οι πραγματικές πληροφορίες από το εξωτερικό συνεχίζουν να προκαλούν έκπληξη τους Brexiters. Επειδή το δημοψήφισμα κινήθηκε πάνω σε ένα βουνό βαρετής πολιτικής, ακόμα και οι υπουργοί του συμβουλίου ανακαλύπτουν μόνο τώρα ότι η Βρετανία θα πληρώσει στην ΕΕ έναν μεγάλο λογαριασμό διαζυγίου. Ποιος ήξερε ότι όλες οι πραγματικές επιλογές δεν είναι βέλτιστες; Οι εφημερίδες επίσης δεν ήταν πλήρως ενημερωμένος. Αν και πάντοτε διαμαρτύρονταν ότι η Βρετανία κυβερνάται από τις Βρυξέλλες, λίγοι από αυτούς μπήκαν στον κόπο να διατηρήσουν ανταποκριτή πλήρους απασχόλησης εκεί.
Ο απομονωτικός χαρακτήρας της άρχουσας τάξης, το δεύτερο ελάττωμα του Ηνωμένου Βασιλείου, συνδέεται με το τρίτο: αυταπάτες μεγαλοπρέπειας. Η Βρετανία έγινε μεγάλη δύναμη επειδή πρωτοστάτησε στην οικονομία των ορυκτών καυσίμων τον 18ο αιώνα και επειδή το ότι ήταν νησί ήταν εξαιρετική προστασία όταν τα κράτη εξακολουθούσαν να εισβάλλουν το ένα στο άλλο. Κανένα πλεονέκτημα δεν υπάρχει πια. Η Βρετανία σήμερα είναι σαν ένας μικρός χαριτωμένος χιμπατζής μπονόμπο που νομίζει ότι είναι γορίλας.
Η άρχουσα τάξη δεν πιστεύει πραγματικά ότι μπορεί να κάνει τη Βρετανία μεγάλη ξανά. Αντίθετα, η ανανεωμένη στρατηγική είναι λίγο πολή, «πρώτα η Αμερική, δεύτερη η Βρετανία». Αυτό σημαίνει υποταγή όχι μόνο στις ΗΠΑ (όπως στην απόφαση εισβολής στο Ιράκ) αλλά και στο αμερικανικό πρότυπο (όπως και στην οικονομική κρίση). Οι Brexiters προσεύχονται τώρα ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα ανταμείψει την αφοσίωση του Ηνωμένου Βασιλείου με μια καλή εμπορική συμφωνία.
Εν τω μεταξύ, η Βρετανία αγνοεί τα γνήσια δυνατά της σημεία, όπως η οικονομία γνώσης της. Μπορεί κανείς να περπατήσει στο κεντρικό Λονδίνο, να περάσει από τα δικηγορικά γραφεία στο Lincoln’s Inn Fields, μετά τη Σχολή Οικονομικών του Λονδίνου, το City και το υπουργείο Εξωτερικών, και να καταλήξει έξω τα γραφεία της Google στο King’s Cross. Σχεδόν όλοι αυτοί οι έξυπνοι άνθρωποι (τώρα γνωστοί ως εκτός τόπου ελίτ) είναι απλοί θεατές στη κωμωδία του Brexit. Όπως είπε ο Όργουελ στην προσπάθειά του να περιγράψει την Αγγλία σε μια φράση: «Μια οικογένεια με τα λάθος μέλη να έχουν τον έλεγχο». Η απόσταση του Westminster από την οικονομία της γνώσης είχε προηγουμένως επιτρέψει τη χρηματοπιστωτική κρίση. Οι κυβερνώντες ρήτορες της Βρετανίας έβλεπαν το City σαν ένα μαγικό λεφτόδεντρο, μέχρι το 2007 που το δέντρο έπεσε και πλάκωσε τη χώρα.
Οι Brexiters εξακολουθούν να κατηγορούν τους Remainers ότι «μιλούν υποτιμητικά για τη Βρετανία» – και πάλι, λες και η ρητορική να διαμορφώνει την πραγματικότητα. Επίσης αποδίδουν την αποτυχία του Brexit στους ευρωπαίους που μισούν τη Βρετανία. Αυτό είναι ανακριβές. Εάν μιλήσετε με τις ευρωπαϊκές ελίτ, από υπουργούς μέχρι τραπεζίτες, για το Brexit, οι περισσότεροι από αυτούς διαμορφώθηκαν από φορείς βρετανικής μαλακής εξουσίας, από το Πανεπιστήμιο του Κάρντιφ ως τον ποδοσφαιρικό σύλλογο της. Τώρα η ρητορική του Brexit χτυπά την αγγλοφιλία τους.
Το 2011, λέγαμε πως η διακυβέρνηση της χώρας μόνο με τη ρητορική δεν είχε ακόμη καταστροφικές συνέπειες. Τώρα μάλλον έχει.