Οι οικονομίες αναπτύσσονται, η ανεργία μειώνεται. Από το Παρίσι έρχεται μια χιονοστιβάδα ιδεών για την αναζωογόνηση της ΕΕ.
Στο Βερολίνο, η ευγενική δημόσια υποδοχή του επεκτατικού οράματος του γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν αγωνίζεται να αποκρύψει μια σφιχτή λαβή στο βιβλίο επιταγών της Γερμανίας. Είναι η Ευρώπη, αναρωτιέστε, έτοιμη να χάσει μια σπάνια ευκαιρία;
Για αρκετά χρόνια, η Γερμανία παραπονιόταν για την απουσία ενός σοβαρού εταίρου στο Παρίσι – ενός πολιτικού στα Ηλύσια έτοιμου να εκσυγχρονίσει τη γαλλική οικονομία και να αποκαταστήσει τη γαλλογερμανική δυναμική στην πολιτική της ΕΕ. Αν μόνο, μοιρολογούσαν οι γερμανοί πολιτικοί, το βάρος της ευρωπαϊκής ηγεσίας θα μπορούσε να μοιραστεί και πάλι.
Η κυβέρνηση της Άνγκελα Μέρκελ πήρε αυτό που ζήτησε. Και περισσότερα. Ο παθιασμένος ευρωπαϊσμός του κ. Μακρόν συγχωνεύεται με τον ρεαλισμό που λέει ότι η Γαλλία πρέπει να θέσει σε τάξη τα δικά της οικονομικά. Οι μήνες μετά τις προεδρικές εκλογές έχουν δει τη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος, την ελευθέρωση των εργατικών νόμων και τη μείωση των φόρων. Ο κ. Μακρόν πληρώνει για τη θέση του στο τραπέζι.
Για την Ευρώπη, η συγκυρία είναι η καλύτερη που θα μπορούσε να έχει. Η ανάγκη επανεξέτασης της Ευρώπης – με μεταρρυθμίσεις για την ευθυγράμμιση των δυνατοτήτων της ΕΕ με τις σημερινές προκλήσεις – επιτέλους συμπίπτει με την ευκαιρία.
Ορισμένα προβλήματα ίσως να μην εξαφανιστούν σύντομα – η τάση προς την ανελευθερία σε μέρη της ανατολικής Ευρώπης, η σύγκρουση μεταξύ Ισπανίας και καταλανών αυτονομιστών. Αλλά το σύννεφο της διαρκούς κρίσης έχει αρθεί. Η οικονομική εμπιστοσύνη στην ευρωζώνη είναι η υψηλότερη από το 2001, η μεταναστευτική κρίση έχει μειωθεί και ο λαϊκισμός έχει ελεγχθεί προσωρινά.
Οι προκλήσεις μιλούν από μόνες τους. Η ευρωζώνη έχει διορθωθεί, αλλά η νομισματική ένωση στερείται ισχυρών οικονομικών βάσεων. Η μονοπωλιακή ισχύς των αμερικανικών τεχνολογικών μεγιστάνων απαιτεί την εντατικοποίηση του ανταγωνισμού και των φορολογικών κανόνων σε ολόκληρη την ΕΕ. Η κρίση των προσφύγων του 2015 εξέθεσε την αδυναμία των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης και τις εντάσεις μεταξύ των εθνικών κανόνων μετανάστευσης και του καθεστώτος ανοικτών συνόρων του Σένγκεν. Ο λαϊκισμός έχει εκθέσει πραγματικές ανησυχίες όσων έχουν μείνει πίσω.
Με την υπερβολική εμπιστοσύνη ενός πολιτικού που μόλις ανέτρεψε την πολιτική τάξη της πέμπτης δημοκρατίας της Γαλλίας, τα ζωντανά χρώματα του έργου του κ. Μακρόν θα έρχονταν πάντοτε σε σύγκρουση με το γκρι του Βερολίνου. Αυτό που βλέπουμε τώρα, ωστόσο, είναι ότι οι γερμανοί πολιτικοί πέφτουν σε μια παγίδα από την οποία οι βρετανοί δε βγήκαν ποτέ στις τέσσερις δεκαετίες παραμονής τους στην ΕΕ. Η Ευρώπη, σε αυτή την αυτοκαταστροφική νοοτροπία, είναι μια σειρά συναλλαγών μηδενικού αθροίσματος – καταχωρίσεις στον ισολογισμό ενός μετρητή κουκιών, και όχι η ραχοκοκαλιά της ειρήνης και της ευημερίας της ηπείρου.
Η Γερμανία πριν λίγο καιρό είχε μια ευρύτερη άποψη. Όχι από αλτρουισμό, αλλά για καλούς λόγους εθνικού συμφέροντος. Η οικονομική ευημερία και η φυσική ασφάλεια της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας, πόσο μάλλον η επανένωση των δύο Γερμανιών, ανέκαθεν στηριζόταν στους τρεις πυλώνες της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής τάξης. Τώρα τίθενται υπό αμφισβήτηση.
Η ΕΕ ήταν ταυτόχρονα το μέσο συμφιλίωσης με τη Γαλλία και η απάντηση στο περίφημο γερμανικό ερώτημα – πώς να συμβιβάσει ένα έθνος πολύ μεγάλο για την δική του ήπειρο και πολύ μικρό για τον κόσμο. Περισσότερο από παρεμπιπτόντως, παρείχε επίσης την αγορά για την αναδυόμενη γερμανική βιομηχανία. Η συμμαχία του ΝΑΤΟ πρόσθεσε μια ουσιαστική εγγύηση ασφάλειας με τη μορφή της αμερικανικής παρουσίας στην ήπειρο, και οι συμφωνίες του Ελσίνκι του 1975 έδωσαν τέλος στις συνομιλίες για τα σύνορα μακρά για χρόνια στην καρδιά των ευρωπαϊκών πολέμων.
Τα γεγονότα διαβρώνουν κάθε ένα από τα τρία. Η άνοδος του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο θέτει ερωτηματικά για το πόσο καιρό οι ΗΠΑ θα παραμείνουν μια ευρωπαϊκή δύναμη. Η προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία και η εισβολή στην ανατολική Ουκρανία περιφρονεί τους όρους του Ελσίνκι. Από την πλευρά της, η ΕΕ χάνει τη Βρετανία – έναν άβολο συνεργάτη, αλλά μια ευρωπαϊκή δύναμη παρ’ όλα αυτά.
Όταν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής του Βερολίνου απέρριψαν τα σχέδια του κ. Μακρόν για έναν προϋπολογισμό της ευρωζώνης, ως απλή πρόσκληση για πρόσθετες μεταφορές μετρητών από τους γερμανούς φορολογούμενους, απομακρύνθηκαν από αυτή την ευρύτερη κατανόηση του εθνικού συμφέροντος. Όταν οι πολιτικοί λένε ότι η απάντηση στα δεινά της ευρωζώνης είναι οι άλλοι να συμπεριφέρονται περισσότερο σαν τη Γερμανία, αναρωτιέται κανείς αν οδεύουμε προς μια ευρωπαϊκή Γερμανία ή μια γερμανική Ευρώπη.
Το παιχνίδι δεν έχει χαθεί. Εάν ένα αποτέλεσμα της εκλογικής επιτυχίας της ξενοφοβικής Εναλλακτικής για τη Γερμανία ήταν να μετατοπιστεί η πολιτική σε εθνικιστική κατεύθυνση, μια άλλη ήταν να πείσει τους κυρίαρχους πολιτικούς ότι η Γερμανία χρειάζεται οπωσδήποτε μια νέα συμφωνία για να στηρίξει το Σένγκεν. Μεταρρύθμιση του Σένγκεν σε αντάλλαγμα για την ενίσχυση της ευρωζώνης;
Οι σύμμαχοι της καγκελάριου αναφέρουν ότι αυτή τη στιγμή περιορίζεται από τις ευαίσθητες διαπραγματεύσεις συνασπισμού με τους περισσότερο ευρωσκεπτικιστές Ελεύθερους Δημοκράτες. Η κ. Μέρκελ δεν πρόκειται ποτέ να είναι ενστικτώδης ευρωπαία, αλλά κατανοεί τη γεωπολιτική που συνδέουν τα συμφέροντα της Γερμανίας με την αρχιτεκτονική της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Άλλοι θα σας πουν ότι η Γαλλία και η Γερμανία ξεκινούν πάντα από πολύ διαφορετικά σημεία. Ο γαλλικός ενθουσιασμός και ο γερμανικός σκεπτικισμός σημαίνουν έναν φυσικό καταμερισμό εργασίας. Αυτό που έχει σημασία είναι τότε να επιδείξουν την πολιτική βούληση να επιτύχουν ισορροπία. Ίσως. Στο πρόσωπο του κ. Μακρόν, η Γαλλία έχει έναν ηγέτη με το θάρρος να μιλήσει για μια ισχυρότερη Ευρώπη. Περιμένει μια απάντηση από το Βερολίνο.