Image default
Must Read Ανάλυση Πρώτο Θέμα

Οι 5 αναγκαίες κατευθύνσεις για την οικονομία μας στην μετά Covid εποχή…

Δρ. Βλάδος Χάρης

Δρ. Βλάδος Χάρης-Οι περισσότερες ψύχραιμες και ρεαλιστικές απόψεις των αναλυτών της οικονομίας δείχνουν να συγκλίνουν, πλέον, στη διαπίστωση πως ο σεισμός που προκάλεσε η πανδημία στην παγκόσμια, την ευρωπαϊκή και την ελληνική οικονομία έχει ήδη –και θα έχει και στο άμεσο μέλλον ακόμα περισσότερο– εντυπωσιακά υψηλό κόστος. Θετικό είναι το ότι σαν να ξεπερνούνται και να παρακάμπτονται βαθμιαία κάποιες σχετικά πρόσφατες –και αρκούντως βαρύγδουπες, συνήθως– «υπεραισιόδοξες» προβλέψεις περί «επαναφοράς τύπου V» στην παγκόσμια οικονομία και περί «επιφανειακού και περαστικού μικροατυχήματος» στις παγκόσμιες αγορές. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με κάποιες σχετικά πρόσφατες προβλέψεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, δημοσιευμένες στις 20 Οκτωβρίου 2020, η πτώση του παγκόσμιου ΑΕΠ αναμενόταν να είναι της τάξης του -4.4%, ενώ για τις ανεπτυγμένες οικονομίες η αντίστοιχη πτώση αναμενόταν να αγγίξει το -5.8%. Η δικιά μου εκτίμηση είναι πως, δεδομένου ότι βιώσαμε έκτοτε πρόσθετα lockdown εξαιτίας των επόμενων κυμάτων της πανδημίας σε παγκόσμιο επίπεδο, τα τελικά αποτελέσματα για το 2020 θα αποδειχτούν αρκετά χειρότερα σε παγκόσμιους όρους. Έχει ενδιαφέρον, δε, να αναφέρουμε –για να έχουμε ένα μέτρο ευρείας διαχρονικής σύγκρισης– πως σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, τα τελευταία εβδομήντα χρόνια η παγκόσμια οικονομία γνώρισε τέσσερις μεγάλες υφέσεις: το 1975, το 1982, το 1991 και το 2009. Η δεύτερη μεγαλύτερη εξ’ αυτών ήταν αυτή του 2009 κατά την οποία η μείωση του ΑΕΠ σε συνολικούς παγκόσμιους όρους ήταν μόλις κατά -0.1% και για τις αναπτυγμένες χώρες κατά -3.3% –σχεδόν το μισό της τρέχουσας δηλαδή. Δηλαδή, σχεδόν «ανεπαίσθητη» μπροστά σε αυτήν που αντιμετωπίζουμε σήμερα… 

Στη σχετικά πρόσφατη επισκόπησή του, επίσης, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) που δημοσιεύτηκε στις 10-12-2020 με τον τίτλο «Κίνδυνοι, προκλήσεις και ευκαιρίες στο πλαίσιο της απόκρισης της ΕΕ στην κρίση της COVID-19 σε επίπεδο οικονομικής πολιτικής», αναδεικνύεται το πολύ δύσκολο παρόν και, πιθανότατα, ένα ακόμα δυσκολότερο άμεσο μέλλον για ολόκληρη την ευρωπαϊκή οικονομία. Συγκεκριμένα, το ΕΕΣ δημοσίευσε την έκθεση του υπογραμμίζοντας, σωστά, ότι τα μέτρα που έλαβαν η ΕΕ και τα κράτη μέλη της στην πρώτη φάση της πανδημίας για την αντιμετώπιση του οικονομικού αντικτύπου της συνέβαλαν, όντως, στη διάσωση πολλών θέσεων εργασίας και επιχειρήσεων. Παρόλα αυτά το τίμημα της πανδημίας εμφανίζεται ιδιαιτέρως οδυνηρό καθώς το ΑΕΠ της ΕΕ των 27 προβλέπεται να συρρικνωθεί κατά 7,4% το 2020 (τουλάχιστον), χωρίς να υπάρχει ουδεμία βεβαιότητα –φυσικά–  για την άμεση επιστροφή του το 2021 στα προ κρίσης επίπεδα, και με απολύτως πλέον ορατό τον κίνδυνο να αυξηθούν σημαντικά οι περιπτώσεις αφερεγγυότητας και οι περαιτέρω απώλειες θέσεων εργασίας σε ολόκληρη την ΕΕ. Παράλληλα, διευκρινίζεται σε αυτήν την ανάλυση πως το 2020 κανένα σχεδόν από τα 27 κράτη μέλη δεν προβλέπεται να διατηρήσει το δημοσιονομικό έλλειμμά του κάτω από το όριο του 3% του ΑΕΠ. Επιτείνοντας αυτήν την θλιβερή –αλλά απολύτως ρεαλιστική, δυστυχώς–  αυτή αποτύπωση η έκθεση σημειώνει επίσης πως η κρίση της πανδημίας COVID-19 απειλεί να διευρύνει ακόμα περισσότερο το οικονομικό χάσμα μεταξύ των χωρών της ΕΕ λόγω του ανομοιογενούς αντικτύπου της πανδημίας στα κράτη μέλη και των κρίσιμων διαφορών τους στην ικανότητά τους να στηρίξουν αλλά και να ανατάξουν με βιώσιμο τρόπο τις οικονομίες τους. Και αυτό, φυσικά, είναι λογικό:  Πρώτος θα σηκωθεί ο πιο ισχυρός και ο περισσότερο προσαρμοστικός, τελευταίος ο πιο ασθενής και δυσπροσάρμοστος…

Σε αυτήν τη συνολική εξέλιξη των πραγμάτων για την Ελληνική οικονομία τα αποτελέσματα της πανδημίας, έως εδώ, είναι επίσης αρκούντως θλιβερά. Τα πρόσφατα δεδομένα δείχνουν πως τον τελευταίο χρόνο καταγράφηκε μια εντυπωσιακά υψηλή μείωση του προϊόντος της οικονομίας μας (περίπου -10% του ΑΕΠ), μια σημαντική άνοδος της ανεργίας (που φαίνεται πως θα συνεχίσει τον ανοδικό της βηματισμό, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον), μια σαφέστατη επιβάρυνση του δημόσιου χρέους αλλά και των μη εξυπηρετούμενων ιδιωτικών δανείων και ένας ανησυχητικός εκτροχιασμός των δημοσιονομικών ισορροπιών της. Με δυο λόγια, ήταν όντως μια «μαύρη χρονιά» για την οικονομίας μας, η οποία σε μεγάλο βαθμό ανέκοψε την αισιοδοξία για μια γρήγορη ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας που είχε εμφυσήσει –σε μεγάλο βαθμό δικαιολογημένα– η άνοδος της νέας κυβέρνησης στην εξουσία. Και που πάμε, λοιπόν;

Μετά από αυτό το σφοδρό δυστύχημα της πανδημίας του Covid-19, το «χειρουργείο» μου φαίνεται μονόδρομος για τις περισσότερες οικονομίες του πλανήτη και, σίγουρα, και για την δικιά μας. Έχουμε τα μέσα, όμως, για να πάει καλά αυτό το δύσκολο χειρουργείο και να σώσουμε την κατάσταση;

Ευτυχώς, μου φαίνεται πως ναι. Όλα δείχνουν πως έχουμε στα χέρια μας ένα μεγάλο όπλο το οποίο –υπό συνθήκες, φυσικά– μπορεί να είναι επαρκές για να αντιπαλέψουμε τις σκοτεινές προοπτικές για την οικονομία και την κοινωνία μας ευρύτερα. Οι πόροι που περιμένουμε να έρθουν στην Ελλάδα από το ευρωπαϊκό μέσο ανάκαμψης Next Generation EU (NGEU) και που δίνει την βάση στο «Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας» της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι, όντως, εντυπωσιακοί σε μέγεθος και σε χρονισμό. Όπως αποφασίσθηκε ήδη από τα αρμόδια όργανα της ΕΕ θα διατεθεί το ποσό των 672,5 δισ. ευρώ σε επιχορηγήσεις και δάνεια για τη χρηματοδότηση εθνικών μέτρων προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της πανδημίας σε όλα τα κράτη μέλη. Ο μηχανισμός αυτός θα  μπορεί επίσης να χρηματοδοτήσει σχετικά έργα που άρχισαν ήδη από την 1η Φεβρουαρίου 2020 και μετά και η χρηματοδότηση που θα παρέχει θα είναι διαθέσιμη για τρία έτη. Οι κυβερνήσεις της ΕΕ μπορούν να ζητούν, μάλιστα, προχρηματοδότηση έως και 13% για τα επιμέρους εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Συγκεκριμένα, η Ελλάδα κατάφερε να εξασφαλίσει συνολικά ένα πακέτο που ξεπερνά τα 70 δισ. ευρώ, σε ένα μίγμα εξασφαλισμένων χαμηλότοκων δανείων και επιχορηγήσεων σε ορίζοντα πενταετίας και το οποίο είναι μοναδικό στην οικονομική ιστορία της χώρας μας. Και, φυσικά, αυτό είναι μοναδικό όχι μόνο λόγω του τεράστιου ποσού που το συνθέτει, αλλά και λόγω της γενικότερης ευνοϊκής συγκυρίας σε ό,τι αφορά στη ρευστότητα από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, τον σχετικά χαμηλό πληθωρισμό και τα χαμηλά επιτόκια που δείχνουν πως θα διαρκέσουν τουλάχιστον μέχρι το 2023…

Φυσικά, αυτοί οι πόροι δεν πρέπει και δεν θα πάνε δεξιά και αριστερά, ούτε για την Ελλάδα, ούτε για κάποια άλλη χώρα μέλος της ΕΕ. Τα επιμέρους εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας πρέπει να επικεντρώνονται σε σημαντικούς για την ΕΕ τομείς πολιτικής όπως είναι η πράσινη μετάβαση, η ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής της, η ενδυνάμωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων της, η καλύτερη προετοιμασία της για την αντιμετώπιση κρίσεων και η διαρκής ενίσχυση των μηχανισμών της εκπαίδευσης και της ανάπτυξης δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού της. Έτσι και για την Ελλάδα, θα πρέπει να οδηγηθούν σε συγκεκριμένες εστίες επένδυσης που θα περιλαμβάνουν σχέδια σε έργα σχετικά με τον γρήγορο ψηφιακό μετασχηματισμό, τις ανανεώσιμες πηγές και την εξοικονόμηση ενέργειας, τη διαχείριση και αξιοποίηση των απορριμμάτων και το «τρίγωνο της γνώσης», δηλαδή την καινοτομία, την εκπαίδευση και την επιστημονική έρευνα. 

Αυτοί λοιπόν οι πόροι μπορεί και πρέπει να γίνουν, στην πράξη, το «νυστέρι» για το μεγάλο χειρουργείο διάσωσης και αναδιάρθρωσης της οικονομίας και της κοινωνίας μας στο άμεσο μέλλον.  Και ναι, όντως, εδώ παρουσιάζεται μια τεράστια ευκαιρία για τη βαθιά αναδόμηση του αναπτυξιακού μοντέλου της χώρας μας, που τόσα χρόνια αναζητάμε παγιδευμένοι στην πολυπλόκαμη κρίση, ώστε να εισέλθουμε επιτέλους σε μια μακρόπνοη και βιώσιμη τροχιά ανάπτυξης μέσα στην παγκοσμιοποίηση. Θα αρπάξουμε όμως έμπρακτα και αποτελεσματικά αυτήν την ευκαιρία; Εδώ είναι το θέμα.

Στην οπτική μου, η σημερινή κυβέρνηση έχει στα χέρια της μια τεράστια πρόκληση για το άμεσο μέλλον. Να αλλάξει βαθιά την ελληνική οικονομία ή να την αφήσει να κατρακυλήσει σε μια τροχιά μόνιμης και μη-αναστρέψιμης υπανάπτυξης. Στα μάτια μου εδώ κρύβεται μάλλον και η τελευταία ευκαιρία για την Ελλάδα στην προσπάθεια της να αποκτήσει ένα παραγωγικό σύστημα που θα συγκλίνει με την πραγματικότητα των υπολοίπων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να χτίσει την αναγκαία βάση για μια κοινωνία ευημερούσα και περισσότερο αξιοκρατική. Και σε αυτό το χειρουργείο, ο «γιατρός» δεν πρέπει να δείξει ούτε διστακτικότητα, ούτε ολιγωρία. Και ο «ασθενής» ας διατηρήσει την ψυχραιμία και την ευθυκρισία του. Και όλα θα πάνε καλά.

Δρ. Βλάδος Χάρης

Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Σχετικα αρθρα

Η σχέση ΗΠΑ-Ευρώπης έχει αλλάξει για πάντα – Και ο Πούτιν το γνωρίζει καλά

admin

Ευρώπη:Θα προκαλέσει ο Covid νέα οικονομική κρίση;

admin

Ο κίνδυνος του πληθωρισμού είναι εντελώς πραγματικός

admin

XA:Άνοδος με ρευστότητα και ουσία

admin

Μετά την πανδημία κερδίζει η… Κίνα – Γιατί διαγκωνίζονται για επενδύσεις οι ευρωπαϊκοί κολοσσοί

admin

Deloitte: 8 στους 10 Έλληνες CFOs αναμένουν άνοδο εσόδων των εταιρειών τους

admin

ΕΚΤ:Ανάπτυξη αλλά …συνεχίζουμε το τύπωμα χρήματος

admin

Accenture: Η πανδημία επιτάχυνε τον ψηφιακό μετασχηματισμό της ελληνικής ασφαλιστικής αγοράς

admin

Bloomberg: Περιζήτητα τα ελληνικά ομόλογα, βρείτε τα αν μπορείτε

admin

Alpha Bank:Μετατόπιση της τροχιάς της Οικονομικής Μεγέθυνσης σε υψηλότερο επίπεδο

admin

Οι νέες αντικειμενικές αξίες των ακινήτων-Ολοι οι πίνακες

admin

Χωρίς αντίκρυσμα ξανά το δωρεάν χρήμα-John B.Taylor

admin