Image default
Must Read Ανάλυση Πρώτο Θέμα

Το δεύτερο «Whatever It Takes» του Μάριο Ντράγκι – Jean Pisani-Ferry

Jean Pisani-Ferry

Παρίσι – Το να είσαι πρωθυπουργός της Ιταλίας σημαίνει να κατέχεις μία από τις χειρότερες δουλειές στον κόσμο. Για να παραφράσω τον Άγγλο φιλόσοφο Τόμας Χομπς, η ζωή σε αυτή τη θέση είναι συνήθως άσχημη, βάναυση και σύντομη. Πολύ σύντομη, στην πραγματικότητα: Από τότε που η Άνγκελα Μέρκελ έγινε καγκελάριος της Γερμανίας το 2005, είχε οκτώ διαφορετικούς Ιταλούς ομολόγους της.

Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι οι Ιταλοί ηγέτες πετυχαίνουν ελάχιστα κάτω από τέτοιες συνθήκες. Μέχρι να χτυπήσει η κρίση COVID-19, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Γερμανίας είχε αυξηθεί κατά 20% από τότε που ανέλαβε η Μέρκελ, ενώ το ιταλικό είχε μειωθεί κατά 4% την ίδια περίοδο.

Αν και δεν είναι σαφές πόσο καιρό θα παραμείνει στη θέση του ο σημερινός πρωθυπουργός Μάριο Ντράγκι, πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, οι πιθανότητες είναι ότι θα είναι πιστός στην παράδοση. Οι εικασίες στη Ρώμη είναι ότι μπορεί να είναι υποψήφιος για πρόεδρος – θέση με επιρροή, αλλά όχι εξουσία – το 2022 ή το 2023. Αλλά, όπως καθιστά σαφές το φιλόδοξο σχέδιο οικονομικής ανάκαμψης του Ντράγκι, η αναμενόμενη βραχύτητα της θητείας του δεν τον εμποδίζει να είναι τολμηρός.

Από το 2021 έως το 2026, η Ιταλία πρόκειται να λάβει 69 δισεκατομμύρια ευρώ (82 δισεκατομμύρια δολάρια), ή σχεδόν 4% του ΑΕΠ, σε επιχορηγήσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση για τη χρηματοδότηση πράσινων, ψηφιακών και επενδύσεων σε υποδομές. Αυτό και μόνο είναι σημαντικά περισσότερο, ως μερίδιο του ΑΕΠ, από ό, τι το 2,6% των ευρωπαϊκών χωρών στο πλαίσιο του σχεδίου Μάρσαλ των ΗΠΑ μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. 

Αλλά ο Ντράγκι αποφάσισε να διπλασιάσει συνδυάζοντας αυτήν την επιχορήγηση με άλλα 13 δισεκατομμύρια ευρώ από επιδοτήσεις της ΕΕ και 191,5 δισεκατομμύρια ευρώ σε δάνεια, επίσης κυρίως από την ΕΕ, έτσι ώστε το σύνολο του προγράμματος να ανέρχεται στα επιβλητικά 248 δισεκατομμύρια ευρώ. Το 70% περίπου θα διατεθεί σε νέα έργα. Αντίθετα, η Ισπανία θα λάβει επίσης περίπου 69 δισεκατομμύρια ευρώ σε επιχορηγήσεις της ΕΕ, αλλά δεν σχεδιάζει να ξοδέψει δεκάρα παραπάνω.

Η επιλογή του Ντράγκι μπορεί να φαίνεται περίεργη με την πρώτη ματιά. Τα δάνεια της ΕΕ είναι οριακά φθηνότερα από το κόστος δανεισμού της Ιταλίας, επομένως γιατί να δεσμευτεί η κυβέρνηση να τα αντλήσει τόσο μαζικά; Η απάντηση είναι ότι θέλει την Ιταλία να αλλάξει τακτική και έχει ανακοινώσει μια στρατηγική σοκ και δέους που στοχεύει να τερματίσει τη στασιμότητα της χώρας του επί δύο δεκαετίες.

Ενεργώντας τόσο δυναμικά, ο Ντράγκι ελπίζει να αλλάξει τις προσδοκίες και έτσι τη συμπεριφορά των εργοδοτών, των εργαζομένων και των καταναλωτών. Το 2012, άλλαξε περίφημα τη μοίρα της ευρωζώνης λέγοντας ότι η ΕΚΤ θα κάνει «ό, τι χρειάζεται» για να διατηρήσει το ευρώ. Το μαζικό πολυετές σχέδιο ισοδυναμεί με ένα άλλο “ό, τι χρειάζεται”. Σκοπεύει να σηματοδοτήσει ότι η κυβέρνηση είναι αποφασισμένη να εξασφαλίσει μια διαρκή ανάκαμψη και να θέσει την οικονομία σε μια διαρκή τροχιά ανάπτυξης.

Αυτό είναι ακριβώς το αντίθετο από την παραδοσιακά προσεκτική δημοσιονομική προσέγγιση που επικρατεί στην ΕΕ, όπου οι κυβερνήσεις έχουν ενεργήσει επανειλημμένα σαν ο μεγαλύτερος κίνδυνος να κάνει πάρα πολλά και να θέσει σε κίνδυνο τη μακροοικονομική σταθερότητα. Η στρατηγική του Ντράγκι είναι πολύ πιο κοντά με αυτή του προέδρου των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν, ο οποίος επίσης σαφώς θεωρεί ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι να κάνουμε πολύ λίγα. Ο Ντράγκι σίγουρα δεν είναι ο πρώτος Ευρωπαίος ηγέτης που σκέφτηκε με αυτόν τον τρόπο τον τελευταίο καιρό, αλλά είναι ο πρώτος που ενεργεί ανάλογα. Μάλλον χρειάστηκε η αξιοπιστία του ως κεντρικού τραπεζίτη για να πείσει την ΕΕ για την αξία της προσέγγισής του.

Ωστόσο, οι προϋποθέσεις για την επιτυχία είναι απαιτητικές. Το πρώτο είναι ότι η ιταλική κυβέρνηση ξοδεύει τα χρήματα αποτελεσματικά και όχι με πολιτικά σκόπιμο τρόπο. Το πρόβλημα με τις επιχορηγήσεις της ΕΕ είναι ότι τείνουν να κατανέμονται με τέτοιο τρόπο ώστε κάθε υπουργείο να παίρνει το ελάχιστο. Ο Ντράγκι φαίνεται να έχει αποφύγει αυτήν την παγίδα θέτοντας μερικές μόνο προτεραιότητες και παραδίδοντας την επίβλεψη της εφαρμογής του σχεδίου στο Υπουργείο Οικονομικών. Εκεί που διακινδυνεύει είναι η διάθεση του 40% του συνολικού πακέτου στο νότο της Ιταλίας, μια οπισθοδρομική και πελατειακή περιοχή όπου οι δημόσιες επενδύσεις απογοητεύουν τακτικά.

Ο δεύτερος όρος είναι να στηριχθούν οι επενδύσεις με συμπληρωματικές μεταρρυθμίσεις. Η ΕΕ είναι κατηγορηματική ότι τα κράτη μέλη που επωφελούνται από επιχορηγήσεις πρέπει να υιοθετήσουν δύσκολα μέτρα και να εφαρμόσουν τις «ειδικές για τη χώρα συστάσεις» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Οι διαπραγματεύσεις ήταν μακρές, λεπτομερείς και ενίοτε τεταμένες. Η Επιτροπή έχει μπει βαθιά στα ζιζάνια, ζητώντας από τις κυβερνήσεις να τροποποιήσουν λεπτομέρειες της νομοθεσίας. Αλλά ο Ντράγκι έχει κολλήσει επιτυχώς σε μια χούφτα στόχων όπως η μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος, η ενίσχυση του ανταγωνισμού και ο εκσυγχρονισμός της δημόσιας διοίκησης. Σωστό ή λάθος, οι μεταρρυθμίσεις είναι επιλογή του.

Ο τρίτος κρίσιμος παράγοντας είναι ότι οι χρηματοπιστωτικές αγορές αγοράζουν το πακέτο. Το δημόσιο χρέος της Ιταλίας, ως μερίδιο του ΑΕΠ, είναι το δεύτερο υψηλότερο στην ΕΕ, μετά την Ελλάδα, και το σχέδιο του Ντράγκι θα προσθέσει μόνο σε αυτό. Το στοίχημά του είναι ότι οι επενδυτές προτιμούν να δανείζουν περισσότερο μια κυβέρνηση που επενδύει για να αυξήσει τη δυνητική ανάπτυξη μιας χώρας παρά να παραμείνει κολλημένη με το χρέος μιας δημοσιονομικά επιφυλακτικής που προεδρεύει σε μια θανατηφόρα οικονομία.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι ο Ντράγκι έχει δίκιο. Η κατάσταση του χρέους της Ιταλίας δεν προέρχεται από τη δημοσιονομική χαλαρότητα αλλά από την έλλειψη ανάπτυξης. Και οι αγορές μέχρι τώρα φαίνονται πεπεισμένες. Το επιτόκιο που διαχέεται μεταξύ δεκαετών ιταλικών και γερμανικών ομολόγων έχει περιοριστεί σε περίπου 100 μονάδες βάσης από 150 πριν από την κρούση της πανδημίας COVID-19.

Μόνο ο χρόνος θα δείξει αν η στρατηγική του Ντράγκι αποδίδει. Το θλιβερό πρόσφατο οικονομικό ρεκόρ της Ιταλίας οφείλεται μόνο εν μέρει στην έλλειψη ορμής. Σε βαθύτερο επίπεδο, έχει τις ρίζες της σε δυσμενείς δημογραφικές τάσεις, κακή εκπαίδευση και διαρκή δυαδικότητα ανάμεσα σε μια ομάδα καινοτόμων εξαγωγέων παγκόσμιας κλάσης και σε μυριάδες μικρές επιχειρήσεις δεύτερης κατηγορίας, χαμηλής παραγωγικότητας. Το σχέδιο του Ντράγκι θα αντιμετωπίσει μερικές, αλλά όχι όλες, από αυτές τις αποτυχίες. Το μεγάλο ερώτημα είναι αν θα είναι αρκετό για την αύξηση της παραγωγικότητας.

Τελικά, ωστόσο, η κύρια αδυναμία του Ντράγκι είναι πολιτική. Είναι ο μόνος λόγος για τον οποίο ένας αδυσώπητος κυβερνητικός συνασπισμός δεν έχει βλάψει μέχρι τώρα το σχέδιο ανάκαμψης μέσω πολιτικών διαμάχης. Αλλά ο συνασπισμός θα μπορούσε να διαλυθεί ανά πάσα στιγμή.

Εάν ο Ντράγκι τα καταφέρει, θα αλλάξει την ευρωπαϊκή συνομιλία, έτσι ώστε η γειτονική αλληλεγγύη και η ανάληψη δημοσιονομικού κινδύνου να θεωρούνται καλές επενδύσεις. Εάν αποτύχει, το σχέδιο ανάκαμψης της ΕΕ θα μείνει στην ιστορια ως σπατάλη χρημάτων και ο δημοσιονομικός συντηρητισμός θα ανακτήσει το πάνω χέρι. Ο τελευταίος πρωθυπουργός της Ιταλίας παίζει πραγματικά πολύ υψηλά στοιχήματα.

Jean Pisani-Ferry, a senior fellow at Brussels-based think tank Bruegel and a senior non-resident fellow at the Peterson Institute for International Economics, holds the Tommaso Padoa-Schioppa chair at the European University Institute.

Copyright: Project Syndicate, 2021.

www.project-syndicate.org

Σχετικα αρθρα

Οι τράπεζες στην μετα-COVID εποχή: Προκλήσεις και προοπτικές – Δρ.Α.Ανδρικόπουλος

admin

XA:«Τα αγαθά κόποις κτώνται»

admin

ΧΑ:”Ηλεκτροπληξία” και φόβος μεγάλης διόρθωσης

admin

Evergrande – Η Lehman Brothers της Κίνας;

admin

FED:Το τέλος του έξυπνου χρήματος πλησιάζει…

admin

Τι θα γίνει εαν σκάσει η «φούσκα» των ακινήτων στην Κίνα

admin

Τηλεπικοινωνίες: Οι ραγδαίες εξελίξεις και το θρίλερ της Vodafone

admin

Οι φόροι, η μεσαία τάξη και η καμπύλη Laffer

admin

Οικονομικός Covid χτυπά τις αγορές:Παγκόσμια διόρθωση προκαλούν Evergrande και οι τιμές του φυσικού αερίου

admin

Instagram: Το #1 τοξικό social media!

admin

Χ.Βλάδος:Το νέο λεφτόδεντρο του ΣΥΡΙΖΑ

admin

ΧΑ:Αντίρροπες δυνάμεις

admin