Image default
Πρώτο Θέμα Τράπεζες

Οι τράπεζες στην μετα-COVID εποχή: Προκλήσεις και προοπτικές – Δρ.Α.Ανδρικόπουλος

Δρ.Α.Ανδρικόπουλος

Η πανδημία του covid-19 είναι μια θεμελιώδης δοκιμασία για τις αντοχές των εθνικών οικονομιών και του παγκόσμιου χρηματοοικονομικού συστήματος. Δοκιμάζει τη δυνατότητα του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα να απορροφήσουν τον κραδασμό μιας μεγάλης και ξαφνικής ύφεσης, καθώς το Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (ΑΕΠ) της Ελλάδας μειώθηκε κατά 8,2% το 2020, η τέταρτη μεγαλύτερη ύφεση στην Ευρωπαϊκή Ένωση μετά την Ισπανία, την Ιταλία και τη Μάλτα. Η μείωση του ΑΕΠ της Ευρωζώνης κατά 5,9% μέσα στο 2020 ήταν η μεγαλύτερη ετήσια μείωση στην ιστορία της Ευρωζώνης, ξεπερνώντας κατά πολύ τη μείωση του ΑΕΠ κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 2008 και της επακόλουθης κρίσης δημόσιου χρέους στην Ευρωζώνη.

Σύμφωνα με την Έκθεση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας της Τράπεζας της Ελλάδας (Ιούνιος 2021), η βαθειά  ύφεση του 2020 στην Ελλάδα, που συνδέθηκε κυρίως με τη μείωση της ιδιωτικής κατανάλωσης, συνοδεύθηκε από ζημιές ύψους 2,057 δισεκ. ευρώ για τις τράπεζες (σε αντίθεση με το κερδοφόρο 2019). Οι ζημιές οφείλονται κυρίως στην αύξηση των προβλέψεων για τον πιστωτικό κίνδυνο, οι οποίες υπερδιπλασιάστηκαν σε σχέση με το 2019, αντικατοπτρίζοντας τις χρηματοοικονομικές δυσχέρειες επιχειρήσεων και νοικοκυριών σε συνθήκες ύφεσης.

Ωστόσο, πέρα από τη μείωση της κερδοφορίας, οι ισολογισμοί των ελληνικών τραπεζών εμφάνισαν σημεία ενίσχυσης κατά τη διάρκεια του 2020. Το σύνολο του ενεργητικού των τραπεζών αυξήθηκε κατά 13,3%. Πρόκειται για μια αύξηση που συνίσταται τόσο σε αύξηση των ταμειακών διαθεσίμων όσο και την αύξηση των θέσεων των τραπεζών σε ομόλογα και παράγωγα. Στην πλευρά του παθητικού, οι αντίστοιχες μεταβολές αφορούσαν κυρίως αύξηση των καταθέσεων κατά 13,9 δισεκ. ευρώ καθώς και αύξηση των πιστώσεων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τραέπζα μέσω των στοχευμένων πράξεων πιο μακρόθεσμης χρηματοδότησης. Η αύξηση των καταθέσεων σε μεγαλύτερο βαθμό από τα χορηγούμενα δάνεια, οδήγησε σε περαιτέρω μείωση το δείκτη Δάνεια-προς-Καταθέσεις, ο οποίος για το  2020 διαμορφώθηκε σε επίπεδα 5% χαμηλότερα σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Παράλληλα, το ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων δανείων μειώθηκε κατά 31,1% μέσα στο 2020, ανερχόμενο στα 47,2 δισεκ. ευρώ σε σύνολο δανείων 156,9 δισεκ. ευρώ στο τέλος της χρονιά. Η μείωση αυτή οφείλεται κυρίως λόγω της κυβερνητικής πολιτικής στήριξης των δανειοληπτών και της τιτλοποίησης των μη εξυπηρετούμενων δανείων από τις συστημικές τράπεζες (η οποία επίσης έχει την κυβερνητική στήριξη μέσω του Σχήματος Προστασίας Στοιχείων Ενεργητικού). Μεταξύ των επιχειρηματικών δανείων, το μεγαλύτερο πσοσοστό μη εξυπηρετούμενων δανείων εμφανίζει ο χώρος της εστίασης (50,7%), εμφανώς επηρεασμένος από την πανδημία. Ο παρακάτω πίνακας μας δείχνει τη διάρθρωση των μη εξυπηρετούμενων επιχειρηματικών δανείων κατά το 2020.

Μη εξυπηρετούμενα δάνεια 31.12.2020 (δισεκ. ευρώ)

Μεγάλες επιχειρήσειςΜικρές και μεσαίες επιχειρήσειςΕπαγγελματίες και πολύ μικρές επιχειρήσειςΝαυτιλιακά
Αβέβαιης είσπραξης χωρίς καθυστέρηση ή σε καθυστέρηση<90 ημ.55%26%16%43%
Σε καθυστέρηση> 90 ημ.23%24%20%40%
Καταγγελμένες απαιτήσεις22%50%64%16%
Πηγή : Τράπεζα της Ελλάδος

Συνολικά, ως τώρα, η ελληνική οικονομία μοιάζει να διατηρεί τη συστημική της ευστάθεια στο περιβάλλον του κορωνοϊού, παρά κάποιες εμφανείς απώλειες. H Eurostat προβλέπει αύξηση του ΑΕΠ της Ελλάδα κατά 4,3% το 2021 και 6% το 2022. Η ανθεκτικότητα του ελληνικού τραπεζικού συστήματος και της ελληνικής οικονομίας γενικότερα στην πανδημία εδράζεται όχι μόνο στα θεσμικά χαρακτηριστικά της ελληνικής οικονομίας, με τις αρετές και τους περιορισμούς τους, αλλά και στην οικονομική πολιτική, νομισματική και δημοσιονομική. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έθεσε σε εφαρμογή πρόγραμμα αγοράς τίτλων ύψους 1,85 τρισεκ. ευρώ (pandemic emergency purchase programme) για τη διευκόλυνση των πιστώσεων και την αύξηση της ρευστότητας. Η ελληνική κυβέρνηση ενίσχυσε τους δανειολήπτες με προγράμματα όπως το Γέφυρα Ι και το Γέφυρα ΙΙ και ενίσχυσε την επιχειρηματικότητα με πολιτικές όπως η επιστρεπτέα προκαταβολή (η σημασία της επεκτατικής δημοσιονομικής πολιτικής στην απορρόφηση των οικονομικών κραδασμών της πανδημίας καταγράφεται τόσο στην Έκθεση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας της Τράπεζας της Ελλάδος, όσο και στην έκθεση του Ευρωπαϊκού Τμήματος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.

Η επανεκκίνηση της οικονομίας μετά το υφεσιακό 2020 δεν περιορίζεται στους αυτοματισμούς της επιχειρηματικής καινοτομίας και της δημόσιας δαπάνης. Αναπόφευκτα, διαμορφώνεται και από μια συγκεκριμένη στρατηγική στόχευση. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η πράσινη μετάβαση, η βιώσιμη ανάπτυξη και η κοινωνική συνοχή είναι ρητές προτεραιότητες του  Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (Ελλάδα 2.0), στο περιβάλλον του ευρωπαϊκού μηχανισμού ανάκαμψης από την πανδημία. Αυτές οι προτεραιότητες θα διαμορφώσουν όχι μόνο τον προσανατολισμό των πιστώσεων που θα χορηγηθούν από τις τράπεζες προς την «πραγματική» οικονομία, αλλά και το επιχειρηματικό υπόδειγμα των ίδιων των τραπεζών, στρέφοντάς το στην κατεύθυνση αφενός του ψηφιακού μετασχηματισμού και της χρηματοοικονομικής τεχνολογίας (FinTech) και αφετέρου της κοινωνικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας.

Πηγές:

Τράπεζα της Ελλάδος 2021. Έκθεση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, Ιούνιος 2021.

Aiyar, S., Dao M.C., Jobst, A.A. Mineshima, A., Mitra, S. 2021. COVID-19: How will European banks fare. International Monetary Fund, European Department.

Ανδρέας Ανδρικόπουλος

Αναπληρωτής Καθηγητής Χρηματοοικονομικής
Διευθυντής του ΠΜΣ Executive MBA
Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Σχετικα αρθρα

FED:Έρχεται το τέλος του φθηνού χρήματος τον Νοέμβριο

admin

‘Eλλειμμα ύψους 10.150 εκατ. ευρώ έναντι στόχου για έλλειμμα 13.011 εκατ. ευρώ

admin

Alpha Bank – Μετασχηματίζοντας μια τράπεζα στη πράξη!

admin

MoU για συγχώνευση Παγκρήτιας με Τράπεζα Χανίων

admin

Το παιχνίδι της Ρωσίας με τους αγωγούς – Ένα σχέδιο 30 ετών

admin

Έτοιμες επενδύσεις 5 δισ. για ένταξη στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας

admin

Τράπεζες: Προς το τέλος της μακροχρόνιας προσπάθειας εξυγίανσης

admin

Με 2 +1 τρόπους «αρπάζουν» τις καταθέσεις

admin

Covid-19: Η άγνωστη ιστορία πίσω από τα εμβόλια

admin

NOVA : Άνθρακες ο θησαυρός… της ΕΟΝ

admin

Morgan Stanley: Υποβάθμισε τις ελληνικές μετοχές

admin

Γεωργιάδης – Ακατανόητη η μη χορήγηση δανείων σε μικρές επιχειρήσεις

admin