Image default
Ανάλυση Πρώτο Θέμα

Προετοιμάζοντας την Ευρωπαϊκή οικονομία για πόλεμο-L.Reichlin

Ως απάντηση στον πόλεμο της Ουκρανίας, οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν έχουν πάρει μόνο μέτρα όπως η διακοπή του αγωγού Nord Stream 2 και ο αποκλεισμός ορισμένων ρωσικών τραπεζών από το SWIFT. Εχουν επίσης δεσμευτεί να δημιουργήσουν κοινή ικανότητα για την άμυνα και την εξωτερική πολιτική. Αλλά η οικοδόμηση μιας κοινής αμυντικής ικανότητας θα απαιτήσει από την ΕΕ να οικοδομήσει κοινή οικονομική ικανότητα.

ΛΟΝΔΙΝΟ – Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επιδείξει αξιοσημείωτη –και, για πολλούς ήταν έκπληξη– πολιτική ενότητα ως απάντηση στην εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Από την αναστολή του αγωγού φυσικού αερίου Nord Stream 2 έως τον αποκλεισμό ορισμένων ρωσικών τραπεζών από το σύστημα SWIFT για πληρωμές διεθνών τραπεζών έως την ανάκληση του εμπορικού καθεστώτος της Ρωσίας του «πιο ευνοημένου έθνους», τα μέλη της ΕΕ έχουν λάβει αποφασιστικά μέτρα για να πιέσουν οικονομικά τη Ρωσία. Ωστόσο, η Ευρώπη δεν έχει λάβει ακόμη τα κατάλληλα μέτρα για να προστατεύσει τη δική της οικονομία από τις συνέπειες του πολέμου του Ρώσου Προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν.

Σε μια άτυπη συνάντηση στις Βερσαλλίες την περασμένη εβδομάδα, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν προέτρεψε τους συναδέλφους του ηγέτες της ΕΕ να επικεντρωθούν πρώτα σε αυτά που πρέπει να επιτύχουν και να αφήσουν τις συζητήσεις για το πώς θα φτάσουν εκεί για αργότερα. Ήταν μια σοφή πρόταση από έναν ηγέτη που κατανοεί ότι τα νέα μέσα πολιτικής, που μπορεί να συνεπάγονται μεγαλύτερο επιμερισμό των βαρών μεταξύ των κρατών μελών, τείνουν να είναι πολύ πιο διχαστικά από τους κοινούς στόχους.

Έτσι, οι ηγέτες της ΕΕ εξέφρασαν τη δέσμευσή τους «αποφασιστικά» να ενισχύσουν τις επενδύσεις σε αμυντικές δυνατότητες. Η Γερμανία, για παράδειγμα, θα διαθέσει επιπλέον 100 δισεκατομμύρια ευρώ για την άμυνα φέτος. Και η ΕΕ έχει αποκαλύψει ένα σχέδιο για μείωση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου κατά τα δύο τρίτα φέτος και τερματισμό της εξάρτησής της από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα έως το 2030 – μια διαδικασία που θα απαιτήσει μια επιταχυνόμενη πράσινη μετάβαση.

Ωστόσο, οι ηγέτες της ΕΕ δεν αναγνώρισαν πλήρως την κοινή προσπάθεια που θα απαιτηθεί για την επίτευξη των στόχων τους, ειδικά σε μια περίοδο ραγδαίας συγκέντρωσης οικονομικών αντίξοων συνθηκών. Στην πραγματικότητα, οι ευρωπαίοι φορείς χάραξης πολιτικής φαίνεται να υποτιμούν κατάφωρα τις οικονομικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν.

Η ΕΥΡΩΠΗ ΣΕ ΑΡΝΗΣΗ

Η σιωπή των Ευρωπαίων ηγετών σχετικά με τα μελλοντικά τους καθήκοντα προκαλεί σύγχυση, επειδή ο πόλεμος στην Ουκρανία μεταμορφώνει τόσο το παγκόσμιο μακροοικονομικό τοπίο. Στην ΕΕ, περισσότερο από οπουδήποτε αλλού στον κόσμο, οι εθνικές κυβερνήσεις θα χρειαστεί να αυξήσουν σημαντικά τις δημόσιες δαπάνες, καθώς προσπαθούν να ενισχύσουν τις αμυντικές τους ικανότητες, να δημιουργήσουν νέες ενεργειακές υποδομές, να υποστηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν αυξανόμενο ενεργειακό κόστος και να αντιμετωπίσουν μια προσφυγική κρίση μεγαλης κλίμακας. Για να καλύψουν αυτές τις ανάγκες, οι κυβερνήσεις θα αναλάβουν περισσότερο χρέος και θα το κάνουν σε μια στιγμή που οι ισολογισμοί τους έχουν ήδη επιβαρυνθεί από τα χρέη που προέκυψαν μετά την οικονομική κρίση του 2008 και κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Ο αυξανόμενος πληθωρισμός θα επιδεινώσει το πρόβλημα. Ο πόλεμος επιδεινώνει και παρατείνει τις αυξήσεις των τιμών των εμπορευμάτων και τα σημεία συμφόρησης στην προσφορά που έχουν τροφοδοτήσει τον πληθωρισμό τα τελευταία δύο χρόνια. Το αποτέλεσμα θα είναι μεγαλύτερα βάρη του δημόσιου χρέους, ανοδική πίεση στο πραγματικό επιτόκιο ισορροπίας, αστάθεια στην αύξηση της παραγωγής και πιθανή αύξηση των ασφαλίστρων κινδύνου σε ορισμένες χώρες, που θα μπορούσε να οδηγήσει σε χρηματοοικονομικό κατακερματισμό.

Μέχρι στιγμής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάνει λίγα για να μετριάσει αυτούς τους κινδύνους. Συζητούσε ένα οικονομικό πακέτο με τρεις πυλώνες: τον επαναπροσδιορισμό των δανείων που εκδόθηκαν στο πλαίσιο του ταμείου ανάκαμψης από την πανδημία της ΕΕ Next Generation, νέο χρέος για τη συγκέντρωση χρημάτων για δάνεια σε περίπτωση απότομης αύξησης των τιμών της ενέργειας και νέα καθοδήγηση για την ταχεία έγκριση των κρατικων επιδοτήσεων. Όμως, μετά τη συνάντηση των Βερσαλλιών, φαίνεται ότι μόνο το τρίτο μέτρο θα λάβει στήριξη. Δεν είναι καν σαφές εάν οι ηγέτες της ΕΕ θα συμφωνήσουν να αναβάλουν την επαναφορά των δημοσιονομικών κανόνων της Ένωσης, οι οποίοι είχαν ανασταλεί κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19.

Μια παρόμοια ανησυχητική αυταρέσκεια παρατηρείται στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Στις 10 Μαρτίου, ανακοίνωσε το χρονοδιάγραμμα για την επαναφορά των αγορών περιουσιακών στοιχείων και δημοσίευσε αξιοσημείωτα αισιόδοξες μακροοικονομικές προβλέψεις για την ευρωζώνη.

Η ΕΚΤ αναμένει 3,7% μέση αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ φέτος, μόλις 0,5 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα από την εκτίμησή της από τον Δεκέμβριο του 2021. Το 2023, προβλέπει έναν ακόμη ισχυρό ρυθμό ανάπτυξης 2,8%, αντικατοπτρίζοντας μια αναθεώρηση προς τα κάτω μόλις 0,1 ποσοστιαίες μονάδες. Εν τω μεταξύ, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής αναμένουν ότι ο πληθωρισμός θα φτάσει στο 5,1% φέτος και στη συνέχεια θα πέσει στο 2,1% το 2023. Σαφώς, η ΕΚΤ δεν αναμένει μια απότομη αντιστάθμιση μεταξύ πληθωρισμού και παραγωγής στο εγγύς μέλλον, πόσο μάλλον για την ευρωζώνη του στασιμοπληθωρισμού.

Αλλά οι προβλέψεις της ΕΚΤ είναι τουλάχιστον αισιόδοξες. Σκεφτείτε την πρόβλεψη ότι ο πληθωρισμός θα μειωθεί απότομα το επόμενο έτος, η οποία βασίζεται σε ανάλυση των επιτοκίων της αγοράς και προϋποθέτει ότι δεν θα αλλάξει η στάση της πολιτικής. Κατά συνέπεια, η προβλεπόμενη πτώση της ΕΚΤ οφείλεται εξ ολοκλήρου σε μια πρόβλεψη για την εξέλιξη των τιμών της ενέργειας με βάση τις τιμές των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης του πετρελαίου. Όμως, στον ορίζοντα ενός έτους, η αγορά συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης πετρελαίου είναι πολύ λεπτή και ως εκ τούτου ένας αναξιόπιστος οδηγός. Επιπλέον, μπορεί να τεθεί το ερώτημα γιατί η ΕΚΤ αυστηροποιεί τη νομισματική της πολιτική, εάν ο πληθωρισμός προβλέπεται να μειωθεί λόγω της εξωγενούς πτώσης των τιμών του πετρελαίου.

Οι χρηματοπιστωτικές αγορές σίγουρα δεν πείθονται από την αξιολόγηση της ΕΚΤ. Η προσδοκία ειναι ότι ο Εναρμονισμένος Δείκτης Τιμών Καταναλωτή –ο δείκτης που χρησιμοποιεί η ΕΚΤ για να στοχεύσει τον πληθωρισμό της ευρωζώνης– θα διαμορφωθεί στο 4% τον Φεβρουάριο του 2024.

Τέτοιες προβλέψεις φαίνονται μάλλον πιο εύλογες από τις προβλέψεις της ΕΚΤ. Οι ευρωπαϊκές εταιρείες αντιμετωπίζουν ήδη ελλείψεις εφοδιασμού και εκτινάσσονται οι τιμές των εμπορευμάτων. Ενώ η πραγματική οικονομία δεν δείχνει ακόμη σαφή σημάδια επιβράδυνσης, όλα τα σημάδια δείχνουν ένα τεράστιο σοκ προσφοράς που θα οδηγήσει σε σημαντικά υψηλότερο κόστος παραγωγής.

Αξίζει να θυμηθούμε ότι, την περίοδο από το 1945, των περισσότερων οικονομικών υφέσεων είχε προηγηθεί ένα πετρελαϊκό σοκ που συνδέεται με έναν πόλεμο. Εάν η τιμή του πετρελαίου έφτανε τα 200 δολάρια το βαρέλι, ο κόσμος θα αντιμετώπιζε πιθανώς μια ύφεση τόσο σοβαρή όσο αυτή του 1979. Ενώ ο πληθωρισμός της δεκαετίας του 1970 τελικά χαλιναγωγήθηκε, χάρη στον πρώην πρόεδρο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, Paul Volcker, η ανάπτυξη υπέστη σημαντικά πλήγματα στην πορεία .

Η ΕΚΤ μπορεί να μην αναμένει μια απότομη αντιστάθμιση μεταξύ ανάπτυξης και πληθωρισμού, αλλά σύντομα αυτή η ζοφερή επιλογή μπορεί να γίνει αναπόφευκτη. Θα λάβει η ΕΚΤ σκληρά μέτρα για τον πληθωρισμό, ακόμη κι αν η ευρωζώνη είναι βυθισμένη στην ύφεση; Και θα το κάνει ακόμη και όταν οι δημοσιονομικές αρχές αυξάνουν τις δημόσιες δαπάνες κατά περίπου 1,5-2% του ΑΕΠ, που πιθανότατα χρηματοδοτούνται από το εθνικό χρέος; Δεν είναι δύσκολο να δούμε ότι ο συνδυασμός δημοσιονομικής χαλάρωσης και νομισματικής σύσφιξης θα επιβάρυνε τόσο τα δημόσια οικονομικά όσο και τις οικονομικές επιδόσεις.

ΜΙΑ ΝΕΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η πρόκληση που αντιμετωπίζει σήμερα η ΕΕ είναι εξαιρετική. Οι λύσεις που προέρχονται από το ίδιο παλιό βιβλίο, εστιασμένες στη στόχευση για τον πληθωρισμό και στους δημοσιονομικούς κανόνες, δεν θα λειτουργήσουν. Και τα μέτρα στα οποία έχει συμφωνήσει το μπλοκ – συμπεριλαμβανομένης της προσωρινής χαλάρωσης των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις (ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να βοηθήσουν τις εταιρείες που αντιμετωπίζουν προβλήματα ρευστότητας λόγω των κυρώσεων που επιβλήθηκαν στη Ρωσία) και οι προσπάθειες για μείωση της εξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια – δεν αρκούν. Όσο πιο γρήγορα το αναγνωρίσουν οι ηγέτες της Ευρώπης, τόσο το καλύτερο.

Τα καλά νέα είναι ότι η ΕΕ έχει αποδείξει ότι μπορεί να αντιμετωπίσει μια εξαιρετική πρόκληση, εφαρμόζοντας νέα μέσα και αποδεχόμενη την ανάγκη κατανομής του κινδύνου. Όταν ξεκίνησε η πανδημία, το μπλοκ επινόησε και συμφώνησε γρήγορα για την Επόμενη Γενιά ΕΕ, η οποία, χρηματοδοτούμενη από την έκδοση κοινού χρέους για πρώτη φορά, διοχέτευσε περισσότερα από 800 δισεκατομμύρια ευρώ στην οικονομική ανάκαμψη και ανασυγκρότηση. Το πρόγραμμα, που υποστηρίζεται από το πρόγραμμα έκτακτης αγοράς πανδημίας (PEPP) της ΕΚΤ, ύψους 750 δισεκατομμυρίων ευρώ, επέτρεψε έναν ισχυρό συνδυασμό δημοσιονομικής και νομισματικής στήριξης.

Όμως η ΕΕ δεν είναι ομοσπονδία και η ικανότητά της να εφαρμόζει ενιαία πολιτική σε μια κρίση υπόκειται σε πολιτικούς και νομικούς περιορισμούς. Αυτό θα μπορούσε να εμποδίσει τη δράση που απαιτείται σήμερα. Λιγότερο από δύο χρόνια μετά την εξαιρετική ανταπόκριση στον COVID-19, πολλοί Ευρωπαίοι μπορεί να θεωρήσουν ύποπτη την έκκληση για ακόμη πιο ειδικά μέτρα. Εξαιρετικό ή όχι, αυτό που επαναλαμβάνεται, κατά την άποψή τους, θα μπορούσε να γίνει μόνιμο.

Τα μέτρα που χρειάζεται η ΕΕ για να αντιμετωπίσει τον πόλεμο της Ουκρανίας έχουν πράγματι πολλά κοινά με εκείνα που εφαρμόστηκαν για την αντιμετώπιση της πανδημίας. Η ΕΕ χρειάζεται μια νέα έκτακτη διευκόλυνση για τη χρηματοδότηση των έκτακτων δαπανών που θα απαιτηθούν, μαζί με τη δέσμευση της ΕΚΤ να εισαγάγει ένα πρόγραμμα παρόμοιο με το PEPP, εάν είναι απαραίτητο, για την παροχή ρευστότητας στην αγορά και την καταπολέμηση του χρηματοπιστωτικού κατακερματισμού. Υπό αυτές τις αβέβαιες συνθήκες, η ΕΚΤ θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο ευελιξίας στη γεωγραφική κατανομή των αγορών περιουσιακών στοιχείων και να επιδείξει μεγάλη προσοχή στην απόσυρση της νομισματικής στήριξης.

Πάνω από όλα, οι νομισματικές και δημοσιονομικές αρχές της ΕΕ πρέπει να συντονίσουν και να βαθμονομήσουν τα μέσα που χρησιμοποιούν για την αντιμετώπιση της κρίσης. Τα δημοσιονομικά εργαλεία είναι καλύτερα εξοπλισμένα για να αντιμετωπίσουν μια αντιστάθμιση μεταξύ πληθωρισμού και παραγωγής, επειδή μπορούν να στοχεύσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια από τη νομισματική πολιτική. Και η νομισματική πολιτική είναι απαραίτητη για να στηρίξει τη λειτουργία της αγοράς και να αποτρέψει τους ετερογενείς κινδύνους χωρών από το να οδηγήσουν τον χρηματοοικονομικό κατακερματισμό εντός της ευρωζώνης.

Το ιστορικό αρχείο δείχνει ξεκάθαρα ότι η οικοδόμηση της ικανότητας για τη διεξαγωγή κοινής αμυντικής και εξωτερικής πολιτικής, όπως έχουν δεσμευτεί να κάνουν οι ηγέτες της ΕΕ, θα απαιτήσει την οικοδόμηση κοινής οικονομικής ικανότητας. Η ΕΕ πρέπει τώρα να προσαρμόσει την οικονομική της διακυβέρνηση σε αυτήν την επιταγή. Μετά από μια δεκαετία κατά την οποία η μόνη βεβαιότητα ήταν η αυξημένη αστάθεια, η ΕΕ πρέπει να είναι σε θέση να εφαρμόσει τα μέτρα που χρειάζεται – ανεξάρτητα από το πόσο «εξαιρετικά» μπορεί να είναι – έγκαιρα και συνεκτικά.

 

 

LUCREZIA REICHLIN

Lucrezia Reichlin, a former director of research at the European Central Bank, is Professor of Economics at the London Business School and a trustee of the International Financial Reporting Standards Foundation.

Copyright: Project Syndicate, 2022.

www.project-syndicate.org

Σχετικα αρθρα

Eurobank: Ζημιές από τραπεζικές εργασίες, χρηματοοικονομικά κέρδη από χαρτοφυλάκιο

admin

Πληθωρισμός και επιτόκια βυθίζουν την υφήλιο σε ύφεση 

admin

ΧΑ: Οριακή άνοδος με χαμηλό τζίρο 

admin

Το Νταβός στις συμπληγάδες Ουκρανίας και ύφεσης

admin

Το ηλεκτροσόκ του χειμώνα πλησιάζει

admin

Το τέλος των μνημονίων για την Ελλάδα αυτό το καλοκαίρι

admin

ΗΠΑ: Θα οδηγήσει ο πληθωρισμός σε ύφεση;-M.R.Strain

admin

H Γερμανία ανησυχεί για την πτώση του ευρώ και… “αυξάνει” τα επιτόκια 

admin

XA:Εισαγόμενες αναταράξεις

admin

Τα σενάρια για το τέλος του πολέμου 

admin

WSJ: Υψηλός πληθωρισμός και επιβράδυνση της ανάπτυξης αυξάνουν τον κίνδυνο παγκόσμιας ύφεσης

admin

XA: Νέα πτώση 1,79% – Κατάρρευση της Τρ.Πειραιώς (-7,82%)

admin