Image default
Ανάλυση Πρώτο Θέμα

Μια στασιμοπληθωριστική κρίση χρέους πλησιάζει-Nouriel Roubini

Υπάρχουν πολλοί λόγοι να ανησυχούμε ότι μεγάλες οικονομίες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες οδεύουν προς ύφεση, συνοδευόμενη από διαδοχική χρηματοπιστωτική αναταραχή. Μερικά από τα χειρότερα στοιχεία τόσο της δεκαετίας του 1970 όσο και του κραχ του 2008 είναι τώρα στο παιχνίδι, με τις αγορές μετοχών πιθανότατα να προχωρήσουν βαθύτερα στην περιοχή της αρκούδας.

ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ – Οι παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές και οικονομικές προοπτικές για το επόμενο έτος έχουν επιδεινωθεί γρήγορα τους τελευταίους μήνες, με τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τους επενδυτές και τα νοικοκυριά να ρωτούν τώρα πόσο θα πρέπει να αναθεωρήσουν τις προσδοκίες τους και για πόσο καιρό. Αυτό εξαρτάται από τις απαντήσεις σε έξι ερωτήσεις.

Πρώτον, η άνοδος του πληθωρισμού στις περισσότερες προηγμένες οικονομίες θα είναι προσωρινή ή πιο επίμονη; Αυτή η συζήτηση μαίνεται απο τον περασμένο χρόνο, αλλά τώρα έχει σε μεγάλο βαθμό διευθετηθεί: το “Team Persistent” κέρδισε και το “Team Transitory” – το οποίο περιλάμβανε προηγουμένως τις περισσότερες κεντρικές τράπεζες και τις δημοσιονομικές αρχές – πρέπει να παραδεχτεί ότι έκανε λάθος.

Το δεύτερο ερώτημα είναι εάν η αύξηση του πληθωρισμού προήλθε περισσότερο από την υπερβολική συνολική ζήτηση (χαλαρή νομισματική, πιστωτική και δημοσιονομική πολιτική) ή από στασιμοπληθωριστικά αρνητικά σοκ συνολικής προσφοράς (συμπεριλαμβανομένων των αρχικών περιορισμών για τον COVID-19, των συμφορήσεων της εφοδιαστικής αλυσίδας, της μείωσης των ΗΠΑ προσφορά εργασίας, και του  αντίκτυπου του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία στις τιμές των εμπορευμάτων και η πολιτική «μηδενικού COVID» της Κίνας). Ενώ τόσο οι παράγοντες της ζήτησης όσο και της προσφοράς ήταν στο μείγμα, είναι πλέον ευρέως αναγνωρισμένο ότι οι παράγοντες προσφοράς έχουν διαδραματίσει ολοένα και πιο αποφασιστικό ρόλο. Αυτό έχει σημασία επειδή ο πληθωρισμός που βασίζεται στην προσφορά είναι στασιμοπληθωριστικός και επομένως αυξάνει τον κίνδυνο σκληρής προσγείωσης (αυξημένη ανεργία και πιθανώς ύφεση) όταν η νομισματική πολιτική είναι αυστηρότερη.

Αυτό οδηγεί άμεσα στο τρίτο ερώτημα: Η σύσφιξη της νομισματικής πολιτικής από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ και άλλες μεγάλες κεντρικές τράπεζες θα φέρει σκληρή ή ήπια προσγείωση; Μέχρι πρόσφατα, οι περισσότερες κεντρικές τράπεζες και το μεγαλύτερο μέρος της Wall Street πιστευαν στο “Team Soft Landing”. Αλλά η συναίνεση έχει αλλάξει γρήγορα, με ακόμη και τον Πρόεδρο της Fed Jerome Powell να αναγνωρίζει ότι μια ύφεση είναι δυνατή και ότι μια ήπια προσγείωση θα είναι « πολύ προκλητική ».

Επιπλέον, ένα μοντέλο που χρησιμοποιείται από την Federal Reserve Bank της Νέας Υόρκης δείχνει μεγάλη πιθανότητα σκληρής προσγείωσης και η Τράπεζα της Αγγλίας έχει εκφράσει παρόμοιες απόψεις. Αρκετά εξέχοντα ιδρύματα της Wall Street έχουν αποφασίσει τώρα ότι η ύφεση είναι το βασικό τους σενάριο (το πιο πιθανό αποτέλεσμα εάν όλες οι άλλες μεταβλητές διατηρηθούν σταθερές). Τόσο στις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και στην Ευρώπη, οι μελλοντικοί δείκτες οικονομικής δραστηριότητας και εμπιστοσύνης των επιχειρήσεων και των καταναλωτών κατευθύνονται απότομα προς τα κατω.

Το τέταρτο ερώτημα είναι εάν μια σκληρή προσγείωση θα αποδυνάμωνε την γερακισια αποφασιστικότητα των κεντρικών τραπεζών για τον πληθωρισμό. Εάν σταματήσουν τη σύσφιξη της πολιτικής τους μόλις γίνει πιθανή μια σκληρή προσγείωση, μπορούμε να περιμένουμε μια επίμονη άνοδο του πληθωρισμού και είτε οικονομική υπερθέρμανση (πάνω από τον πληθωρισμό στόχο και πάνω από τη δυνητική ανάπτυξη) είτε στασιμότητα (πληθωρισμός πάνω από τον στόχο και ύφεση), ανάλογα με το αν κυριαρχούν τα σοκ ζήτησης ή προσφοράς.

Οι περισσότεροι αναλυτές της αγοράς φαίνεται να πιστεύουν ότι οι κεντρικές τράπεζες θα παραμείνουν επιθετικές, αλλά δεν είμαι τόσο σίγουρος. Έχω υποστηρίξει ότι τελικά θα υποχωρήσουν και θα δεχτούν υψηλότερο πληθωρισμό – ακολουθούμενο από στασιμοπληθωρισμό – μόλις γινει επικείμενη μια σκληρή προσγείωση, επειδή θα ανησυχούν για τη ζημιά μιας ύφεσης και μιας παγίδας χρέους, λόγω της υπερβολικής συσσώρευσης ιδιωτικών και δημόσιων υποχρεώσεων μετά από χρόνια χαμηλών επιτοκίων.

Τώρα που μια σκληρή προσγείωση γίνεται βάση για περισσότερους αναλυτές, αναδύεται ένα νέο (πέμπτο) ερώτημα: Η επερχόμενη ύφεση θα είναι ήπια και βραχύβια ή θα είναι πιο σοβαρή και θα χαρακτηρίζεται από βαθιά οικονομική δυσπραγία; Οι περισσότεροι από εκείνους που έφτασαν αργά και με δυσαρέσκεια στην σκληρή γραμμή βάσης εξακολουθούν να υποστηρίζουν ότι οποιαδήποτε ύφεση θα είναι ρηχή και σύντομη. Υποστηρίζουν ότι οι σημερινές χρηματοπιστωτικές ανισορροπίες δεν είναι τόσο σοβαρές όσο αυτές στην περίοδο πριν την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και ότι ο κίνδυνος ύφεσης με σοβαρό χρέος και χρηματοπιστωτική κρίση είναι επομένως χαμηλός. Αλλά αυτή η άποψη είναι επικίνδυνα αφελής.

Υπάρχουν πολλοί λόγοι να πιστεύουμε ότι η επόμενη ύφεση θα χαρακτηριστεί από μια σοβαρή στασιμοπληθωριστική κρίση χρέους. Ως μερίδιο του παγκόσμιου ΑΕΠ, τα επίπεδα ιδιωτικού και δημόσιου χρέους είναι πολύ υψηλότερα σήμερα από ό,τι στο παρελθόν, έχοντας αυξηθεί από 200% το 1999 σε 350% σήμερα (με ιδιαίτερα απότομη αύξηση από την έναρξη της πανδημίας). Υπό αυτές τις συνθήκες, η ταχεία εξομάλυνση της νομισματικής πολιτικής και τα αυξανόμενα επιτόκια θα οδηγήσουν σε χρεοκοπία νοικοκυριά ζόμπι, εταιρείες, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και κυβερνήσεις με υψηλή μόχλευση.

Η επόμενη κρίση δεν θα είναι όπως οι προκάτοχοί της. Στη δεκαετία του 1970, είχαμε στασιμοπληθωρισμό, αλλά όχι μαζικές κρίσεις χρέους, επειδή τα επίπεδα χρέους ήταν χαμηλά. Μετά το 2008, είχαμε μια κρίση χρέους ακολουθούμενη από χαμηλό πληθωρισμό ή αποπληθωρισμό, επειδή η πιστωτική κρίση είχε προκαλέσει αρνητικό σοκ στη ζήτηση. Σήμερα, αντιμετωπίζουμε κλυδωνισμούς προσφοράς σε ένα πλαίσιο πολύ υψηλότερων επιπέδων χρέους, υπονοώντας ότι οδεύουμε προς έναν συνδυασμό στασιμοπληθωρισμού τύπου της δεκαετίας του 1970 και κρίσεων χρέους του 2008 – δηλαδή σε μια στασιμοπληθωριστική κρίση χρέους.

Όταν αντιμετωπίζει στασιμοπληθωριστικά σοκ, μια κεντρική τράπεζα πρέπει να αυστηροποιήσει τη στάση της, ακόμη και όταν η οικονομία οδεύει προς την ύφεση. Η κατάσταση σήμερα είναι επομένως θεμελιωδώς διαφορετική από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση ή τους πρώτους μήνες της πανδημίας, όταν οι κεντρικές τράπεζες μπορούσαν να χαλαρώσουν επιθετικά τη νομισματική πολιτική ως απάντηση στην πτώση της συνολικής ζήτησης και την αποπληθωριστική πίεση. Περιορισμένος θα είναι και αυτή τη φορά ο χώρος για δημοσιονομική επέκταση. Τα περισσότερα από τα δημοσιονομικά πυρομαχικά έχουν χρησιμοποιηθεί και τα δημόσια χρέη γίνονται μη βιώσιμα.

Επιπλέον, επειδή ο σημερινός υψηλότερος πληθωρισμός είναι παγκόσμιο φαινόμενο, οι περισσότερες κεντρικές τράπεζες σφίγγουν ταυτόχρονα, αυξάνοντας έτσι την πιθανότητα μιας συγχρονισμένης παγκόσμιας ύφεσης. Αυτή η σύσφιξη έχει ήδη αποτέλεσμα: οι φούσκες ξεφουσκώνουν παντού – συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων και ιδιωτικών μετοχών, των ακινήτων, των κατοικιών, των μετοχών meme, των κρυπτονομισμάτων, των SPAC (εταιρείες εξαγορών ειδικού σκοπού), των ομολόγων και των πιστωτικών μέσων. Ο πραγματικός και οικονομικός πλούτος μειώνεται και τα χρέη και οι δείκτες εξυπηρέτησης του χρέους αυξάνονται.

Αυτό μας φέρνει στο τελευταίο ερώτημα: Θα ανακάμψουν οι αγορές μετοχών από την τρέχουσα bear market (πτώση τουλάχιστον 20% από την τελευταία αιχμή) ή θα βουτήξουν ακόμη χαμηλότερα; Πιθανότατα, θα βουτήξουν χαμηλότερα. Άλλωστε, σε τυπικές υφέσεις οι αμερικανικές και οι παγκόσμιες μετοχές τείνουν να πέφτουν κατά περίπου 35%. Όμως, επειδή η επόμενη ύφεση θα είναι ταυτόχρονα στασιμοπληθωριστική και θα συνοδεύεται από χρηματοπιστωτική κρίση, η κατάρρευση στις αγορές μετοχών θα μπορούσε να πλησιάσει το 50%.

Ανεξάρτητα από το αν η ύφεση είναι ήπια ή σοβαρή, η ιστορία δείχνει ότι η αγορά μετοχών έχει πολύ περισσότερα περιθώρια να πέσει πριν φτάσει στο κάτω μέρος. Στο τρέχον πλαίσιο, οποιαδήποτε ανάκαμψη –όπως αυτή των δύο τελευταίων εβδομάδων– θα πρέπει να θεωρείται ως αναπήδηση νεκρής γάτας και όχι ως μια συνηθισμένη ευκαιρία αγοράς. Αν και η τρέχουσα παγκόσμια κατάσταση μας φέρνει αντιμέτωπους με πολλά ερωτήματα, δεν υπάρχει πραγματικός γρίφος για να λύσουμε. Τα πράγματα θα γίνουν πολύ χειρότερα πριν βελτιωθούν.


Nouriel Roubini, Professor Emeritus of Economics at New York University’s Stern School of Business, is Chief Economist at Atlas Capital Team, CEO of Roubini Macro Associates, and Co-Founder of TheBoomBust.com.

Σχετικα αρθρα

Τα «φαντάσματα» του 2012 ακόμη κυνηγούν την Ευρώπη και την ΕΚΤ

admin

Οι εξαγωγές σιτηρών από την Ουκρανία ξεκίνησαν, αλλά ίσως είναι ήδη πολύ αργά …

admin

Ανεβαίνει και προβληματίζει η χρήση πετρελαίου

admin

Εισαγόμενη ανοδική αντίδραση στο χρηματιστήριο 

admin

Πιστεύετε ότι η ύφεση θα αποφευχθεί;

admin

Wall st: Ο ταύρος πέθανε, ζήτω ο ταύρος

admin

Alpha Bank: Η καταναλωτική δαπάνη σε συνθήκες υψηλού πληθωρισμού

admin

«Καμπανάκι» από τη BofA: Ο υψηλός πληθωρισμός απειλεί την ανταγωνιστικότητα της Ελλάδας

admin

Ο πόλεμος στην Ουκρανία και η πυρηνική τάξη παγκοσμίως

admin

Το τέλος του “λεφτόδεντρου” της ΕΕ – HANS-WERNER SINN

admin

ΧΑ:Τράπεζες, ρίσκα, διακοπές

admin

Οι μεγαλύτεροι φόβοι για την παγκόσμια οικονομία σήμερα

admin