Image default
Opinion LEADERS

Ευρωπαϊκό Χρηματιστήριο Ενέργειας: Ανοικτό ή κλειστό; – Α. Ανδρικόπουλος

«Κατ’ αρχήν και προς το παρόν, ανοικτό», αυτή είναι η αντανακλαστική, σχεδόν, απάντησή μου στο ερώτημα του τίτλου. Το Ευρωπαϊκό Χρηματιστήριο Ενέργειας αφορά κυρίως την αγορά και πώληση ενέργειας σε μελλοντικό χρόνο (επίσης αφορά την αγορά φυσικού αερίου και την αγορά ναύλων στη ναυτιλία). Αυτό το χρηματιστήριο, όπως και τα άλλα, είναι ωφέλιμο στο βαθμό όπου τα οφέλη ξεπερνούν τα κόστη, για την οικονομία και την κοινωνία. Όταν τα οφέλη δεν ξεπερνούν τα κόστη προκύπτει αυτό που η οικονομική θεωρία αποκαλεί «αποτυχία αγοράς».


Τα οφέλη αφορούν τη συνάντηση προσφοράς και ζήτησης για ενέργεια με τρόπο πιο οργανωμένο και καλύτερο σε σχέση με την περίπτωση όπου κάθε επιχείρηση επιχειρούσε «από μόνη της» να βρει αντισυμβαλλόμενους στην αγορά ενέργειας για μελλοντικές συναλλαγές. Σε αυτό το περιβάλλον, τα οφέλη αφορούν τη δυνατότητα των μεγάλων παραγωγών και χρηστών ενέργειας να διαχειριστούν κινδύνους από τις διακυμάνσεις στην αγορά ενέργειας. Η διαχείριση των κινδύνων, στο βαθμό που είναι αποτελεσματική, βοηθά στη μείωση του κόστους παραγωγής και, επομένως, συμβάλλει στον περιορισμό του πληθωρισμού. Κυρίως, με τον τρόπο αυτό μπορεί να υποστηριχθεί ο καλύτερος προγραμματισμός της παραγωγής από τις επιχειρήσεις και της οικονομικής πολιτικής από τις κυβερνήσεις. Απαραίτητη προϋπόθεση για να υπάρχουν οφέλη από τα χρηματιστήρια είναι
η δυνατότητα των τιμών να περιέχουν κάθε σχετική πληροφορία. Π.χ., μια χρηματιστηριακή τιμή για συναλλαγή μετά από ένα τρίμηνο στα 530 ευρώ ανά μεγαβατώρα πρέπει να ενσωματώνει κάθε σχετική πληροφορία και γνώμη σχετικά με τη δυναμική της τιμής της μεγαβατώρας σε βάθος τριμήνου.


Τα κόστη του κάθε χρηματιστηρίου -συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Χρηματιστηρίου Ενέργειας- αφορούν το κόστος της λειτουργίας του. Πρόκειται για μια επιχείρηση, η οποία έχειέξοδα λειτουργίας και έσοδα, όπως κάθε άλλη. Βασική λειτουργία του χρηματιστηρίου είναι να εγγυάται την εκκαθάριση των συναλλαγών. Η εκκαθάριση σημαίνει πως οι αντισυμβαλλόμενοι θα εισπράξουν/πληρώσουν στο ακέραιο τα χρηματικά ποσά που τους αναλογούν. Αν, π.χ., μια επιχείρηση συμφωνήσει να αγοράσει μια ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας μετά από ένα τρίμηνο, τοχρηματιστήριο βρίσκει μια άλλη που θέλει να πουλήσει ενέργεια στο μέλλον και μεριμνά ώστε και οι δύο πλευρές να έχουν τις πληρωμές και τις εισπράξεις που τους αναλογούν στο τέλος των συμβολαίων τους (ο αγοραστής αγοράζει από το χρηματιστήριο και ο πωλητής πουλάει στο χρηματιστήριο, οι αγοραστές και πωλητές ενέργειας δεν επικοινωνούν απευθείας μεταξύ τους σε μια οργανωμένη αγορά). Αυτή η διαδικασία απαιτεί ανάλωση πόρων και ανάληψη κινδύνων από το χρηματιστήριο -ως εγγυητή και εκκαθαριστή των συναλλαγών- που πρέπει να αξιολογούνται συγκριτικά με τα οφέλη που προκύπτουν από τη λειτουργία του.

Τα κόστη της λειτουργίας μιας οργανωμένης χρηματιστηριακής αγοράς δεν αφορούν μόνο την ανάλωση πόρων για την εκκαθάριση συναλλαγών. Μερικές φορές οι αγορές δεν μπορούν να επιτελέσουν σωστά το ρόλο τους στην οικονομία γιατί οι επενδυτές διέπονται από υπερβολική αισιοδοξία ή πανικό, φαινόμενα που θυμίζουν συνθήκες «φούσκας». Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι τιμές δεν είναι μόνο δοχεία πληροφοριών, αλλά και κινητήρες για τα αχαρτογράφητα αισθήματα των επενδυτών, με δυναμική και αντίκτυπο που ξεπερνά τα όρια του ορθολογισμού και των συνετών οικονομικών αποφάσεων. Αυτές οι καταστάσεις είναι συνηθέστερες σε μικρές χρηματιστηριακές αγορές, όπου ο περιορισμένος όγκος συναλλαγών τις καθιστά πιο ευάλωτες σε
κλυδωνισμούς.

Όταν οι συνθήκες γίνουν ακραίες, τα χρηματιστήρια κλείνουν. Π.χ., στην Ελλάδα τον Ιούλιο του 2015 το χρηματιστήριο έκλεισε, σε μεγάλο βαθμό γιατί η αβεβαιότητα εκείνων των ημερών θα οδηγούσε τις τιμές σε μεγάλη πτώση και τους επενδυτές σε τεράστιες ζημιές, ανεξάρτητα από τις πραγματικές δυνατότητες των εισηγμένων εταιρειών.


Στο Ευρωπαϊκό Χρηματιστήριο Ενέργειας, τα κόστη και οι κίνδυνοι μοιάζουν έχουν διαφορετική αφετηρία. Η δυνατότητα του χρηματιστηρίου να εκκαθαρίζει τις συναλλαγές στηρίζεται στα χρήματα που συλλέγει από τους επενδυτές: παίρνει χρήματα από αυτούς που χάνουν και τα δίνει σε αυτούς που κερδίζουν. Ενδεικτικά, μια συμφωνία για αγορά μιας μεγαβατώρας στα 530 ευρώ μετά από τις τρεις μήνες σημαίνει πως, αν η τιμή τότε έχει διαμορφωθεί στα 540 ευρώ, ο αγοραστής θα εισπράξει 10 ευρώ (η διαφορά μεταξύ 540 και 530 ευρώ) ενώ ο πωλητής θα πληρώσει 10 ευρώ. Σε αυτό το περιβάλλον, αν οι τιμές της ενέργειας αυξηθούν πολύ και απρόοπτα, αυτοί που χάνουν ενδέχεται να μην μπορούν να πληρώσουν στο χρηματιστήριο, το οποίο, με τη σειρά του, δεν θα μπορεί να πληρώσει αυτούς που κερδίζουν. Με άλλα λόγια, οι συναλλαγές δεν θα μπορούν να εκκαθαριστούν. Αυτός είναι σήμερα ο κύριος κίνδυνος για το χρηματιστήριο, να μην μπορεί να λειτουργήσει ως εγγυητής των συναλλαγών. Ο κίνδυνος πανικού στη δυναμική των χρηματιστηριακών τιμών ενέργειας είναι λιγότερο σημαντικός, καθώς οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας δεν ανεβαίνουν κυρίως λόγω πανικού, αλλά λόγω αύξησης του κόστους και μείωσης της προσφοράς σε συνθήκες πολέμου.


Γενικότερα, συνθήκες δομικής κατάρρευσης και ραγδαίας ανατροπής δυσχεραίνουν την αποτελεσματικότητα των χρηματιστηριακών αγορών. Ειδικά οι χρηματιστηριακές αγορές ενέργειας βρίσκονται σήμερα στο μάτι του κυκλώνα ενός ενεργειακού πολέμου με αβέβαια κατάληξη. Σε κάθε περίπτωση, αν μια χρηματιστηριακή αγορά δεν μπορεί να κάνει τη δουλειά της, τότε η λειτουργία της μπορεί να ανασταλεί. Στις 17 Αυγούστου, το Ευρωπαϊκό Χρηματιστήριο Ενέργειας ανακοίνωσε τι ακριβώς θα ισχύσει με τους δικαιούχους των συμβολαίων σε περίπτωση που ανασταλεί η λειτουργία του, τονίζοντας, ωστόσο, τη σημασία του να παραμείνουν ανοικτές οι
χρηματιστηριακές αγορές ενέργειας.


Όσο το Ευρωπαϊκό Χρηματιστήριο Ενέργειας μπορεί να εγγυάται την εκκαθάριση των συναλλαγών, και όσο οι τιμές θωρακίζονται από τη δυναμική του πανικού, πρέπει να παραμείνει ανοικτό. Ας μην ξεχνάμε, ωστόσο, πως η ανθεκτικότητα των αγορών δεν υπήρξε ποτέ απεριόριστη.


Ο Ανδρέας Ανδρικόπουλος είναι Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Ναυτιλιακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Τα βιβλία του Κρίση και Ρεαλισμός (2015) και Κοινωνική Χρηματοοικονομική (2019) κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Προπομπός.

Σχετικα αρθρα

Β. Κορκίδης: «Μια στρατηγική συμφωνία μεταξύ δύο ναυτικών χωρών σε πέντε άξονες»

admin

Ελλάδα: Τι μπορεί να μας διδάξει η περίπτωση της Πορτογαλίας;

admin

ESG και λογιστική: Tα μέσα δεν τα αγιάζει ο σκοπός, τα αγιάζει η ιδεολογία

admin

Β. Κορκίδης:Οι εκκρεμότητες από το 2022 στο 2023

admin

Επτά κομβικές επιτυχίες και 10 πολιτικές προτεραιότητες στην οικονομία – Χρ.Σταϊκούρας

admin

Νίκος Βέττας: Τι μπορεί να φέρει το 2023 στην οικονομία

admin

Β. Κορκίδης: Κίνηση ματ η κάρτα αγοράς στη σκακιέρα πληθωρισμού και ακρίβειας

admin

Το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, η επιστήμη και η κοινωνία

admin

Ο επαναπροσδιορισμός του τουριστικού προϊόντος και η συμβολή της Αυτοδιοίκησης-Γρηγόρης Τάσιος

admin

Τι είναι και τι δεν είναι η Ευρωπαϊκή Πολιτική Κοινότητα – Γ. Παγουλάτος

admin

Ενας νέος ακούει τον Τσίπρα στην ΔΕΘ… – Δρ. Βλάδος Χάρης

admin

H απλή αναλογική θα δημιουργήσει νέα δεδομένα-Μ.Καρακλιούμη

admin