Η συνάντηση κορυφής στην Αλάσκα ανάμεσα στον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Ντόναλντ Τραμπ την Παρασκευή, ακολουθούμενη από τη θερμή υποδοχή του Βολοντίμιρ Ζελένσκι στον Λευκό Οίκο τη Δευτέρα, αιφνιδίασε τη διεθνή κοινότητα. Οι αναλυτές επέκριναν τις «υποχωρήσεις» του Αμερικανού προέδρου προς τον Ρώσο ηγέτη, για να εκπλαγούν αμέσως μετά από το κλίμα οικειότητας με τον Ουκρανό πρόεδρο και τη σχεδόν ερωτική πολιτική ατμόσφαιρα που επικράτησε στη συνάντηση ΗΠΑ–Ευρώπης.
Η αλήθεια είναι ότι δεν θα έπρεπε να μας εκπλήσσει. Όπως και η σχέση ΗΠΑ–Ισραήλ, έτσι και η σχέση Ουάσιγκτον–Μόσχας παραμένει φορτισμένη, πολυσύνθετη και συχνά παρεξηγημένη.
Μια σχέση διαμορφωμένη από την Ιστορία
Από τον 18ο αιώνα, γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί και ιδεολογικές συγκρούσεις καθόρισαν τις ισορροπίες. Η Ρωσία στήριξε την Αμερικανική Επανάσταση ως αντίβαρο στη Βρετανία, πούλησε την Αλάσκα για να αποτρέψει βρετανική επέκταση, συμμάχησε με τις ΗΠΑ κατά των δύο Παγκοσμίων Πολέμων, αλλά βρέθηκε σε ανοιχτή αντιπαράθεση μαζί τους στον Ψυχρό Πόλεμο.
Σήμερα, η γεωπολιτική σκακιέρα ξαναστήνεται
Στην Ουάσιγκτον, το κατεστημένο βλέπει τη Ρωσία ως απειλή για την ΕΕ και το ΝΑΤΟ. Ωστόσο, μια μειοψηφία θεωρεί ότι η Μόσχα μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμο αντίβαρο στην Κίνα. Στη Μόσχα, οι επικριτές του Πούτιν υποστηρίζουν ότι η ενίσχυση των δεσμών με τη Δύση θα ήταν ορθολογικότερη απάντηση στην κινεζική ισχύ που αυξάνεται ασταμάτητα.
Η ιδεολογική απόσταση παραμένει μεγάλη. Η αμερικανική φιλελεύθερη δημοκρατία σπάνια συνυπήρξε αρμονικά με τη ρωσική αυταρχική παράδοση. Παράλληλα, ένα τμήμα της αμερικανικής σκληρής Δεξιάς αντιμετωπίζει τον Πούτιν ως «πολιτισμικό σύμμαχο» απέναντι σε μια Δύση που θεωρεί ηθικά και πολιτικά παρακμιακή.
Η ψυχρολουσία στον Καύκασο
Όσοι μίλησαν για «υπερβολικές υποχωρήσεις» στην Αλάσκα αγνοούν ότι ο Τραμπ την ίδια περίοδο έπληξε καίρια τα ρωσικά συμφέροντα. Η αμερικανική διαμεσολάβηση στη διένεξη Αρμενίας–Αζερμπαϊτζάν επέτρεψε την υπογραφή συμφωνίας στον Λευκό Οίκο, η οποία απειλεί να ακυρώσει τη ρωσική δυνατότητα ελέγχου των ενεργειακών δρόμων από την Κεντρική Ασία προς τη Δύση. Για το Κρεμλίνο, αυτό συνιστά στρατηγικό πλήγμα στον Καύκασο και πέραν αυτού.
Το κινεζικό «χαρτί» και οι ευρωπαϊκές υποταγές
Η Μόσχα ανησυχεί και για τα αμερικανοκινεζικά ανοίγματα. Αν η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο βρουν νέα ισορροπία, η Κίνα ίσως περιορίσει τη στήριξή της στη Ρωσία, επιβαρύνοντας περαιτέρω τη θέση του Πούτιν στον πόλεμο της Ουκρανίας.
Την ίδια ώρα, η Ευρώπη φαίνεται να προσαρμόζεται στους κανόνες του Τραμπ. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν αποκάλεσε τον Αμερικανό ηγέτη «κύριε πρόεδρε» με τον τρόπο μαθητή που απευθύνεται στον δάσκαλο. Οι Ευρωπαίοι, αν και μουδιασμένοι, κατανοούν πως μόνο μέσω του Τραμπ μπορούν να επηρεάσουν τις εξελίξεις.
Συμπέρασμα
Με τις αιφνιδιαστικές κινήσεις του, ο Ντόναλντ Τραμπ αποδεικνύει ότι παίζει τη δική του παρτίδα στη διεθνή σκακιέρα. Από την Αλάσκα μέχρι τον Λευκό Οίκο, δείχνει πως μπορεί να εναλλάσσει σκληρά χτυπήματα και θερμές αγκαλιές, αναγκάζοντας φίλους και αντιπάλους να κινούνται με τους δικούς του όρους.