Η Ευρώπη ζει με ένα μισοτελειωμένο σχέδιο. Ο Ντράγκι είχε τονίσει επανειλημμένα ότι χωρίς κοινό δημοσιονομικό εργαλείο, χωρίς ουσιαστικό ευρωπαϊκό προϋπολογισμό και χωρίς αμοιβαιοποίηση χρέους, η ΟΝΕ δεν μπορεί να επιβιώσει. Παρά ταύτα, οι κυβερνήσεις συνεχίζουν να σέρνουν τα πόδια τους. Η Γερμανία και οι βόρειοι εταίροι αρνούνται να μοιραστούν τον κίνδυνο, ενώ ο Νότος ασφυκτιά σε κάθε κρίση. Αυτή η δομική ανισορροπία μετατρέπει την Ευρώπη σε μια ζώνη διαρκούς εύθραυστης ισορροπίας. Δεν είναι ένωση αλλά ένας μηχανισμός αλληλοϋποψίας που λειτουργεί μέχρι την επόμενη καταιγίδα.
Ενεργειακή αναρχία και στρατηγική τύπου «ο σώζων εαυτόν σωθήτω»
Η κρίση της Ουκρανίας έδειξε την γύμνια της Ευρώπης. Ο Ντράγκι μίλησε για κοινές προμήθειες, για αποθήκευση, για επενδύσεις που θα εξασφάλιζαν αυτονομία. Τίποτα από αυτά δεν εφαρμόστηκε με σοβαρότητα. Αντίθετα, τα κράτη μέλη έσπευσαν να κλείσουν διμερείς συμφωνίες, να κυνηγήσουν πρόσκαιρα deals και να κρατήσουν για τον εαυτό τους ό,τι μπορούσαν. Το αποτέλεσμα είναι ένα μωσαϊκό αντικρουόμενων στρατηγικών που υπονομεύουν κάθε έννοια συλλογικής ισχύος. Μια Ευρώπη που δεν μπορεί να εγγυηθεί την ενέργεια των πολιτών της, δεν μπορεί να εγγυηθεί ούτε την πολιτική της συνοχή.
Τεχνολογική καθυστέρηση που ισοδυναμεί με αυτοχειρία
Ενώ οι ΗΠΑ και η Κίνα επενδύουν με εκατοντάδες δισεκατομμύρια σε ημιαγωγούς, τεχνητή νοημοσύνη και βιομηχανική αυτονομία, η Ευρώπη μένει εγκλωβισμένη σε συζητήσεις επιδοτήσεων που ποτέ δεν γίνονται πραγματικές επενδύσεις. Ο Ντράγκι ξεκαθάρισε ότι χωρίς τεχνολογικό άλμα η ήπειρος θα μείνει εξαρτημένη και πολιτικά αδύναμη. Παρ’ όλα αυτά, οι ηγεσίες προτιμούν να τσακώνονται για το πόσα ψίχουλα θα δοθούν από τον εκάστοτε προϋπολογισμό. Έτσι η Ευρώπη οδεύει να γίνει απλό παράρτημα των αμερικανικών και ασιατικών κολοσσών, θυσιάζοντας την ίδια της την κυριαρχία.
Γεωπολιτική ανυπαρξία και εξάρτηση από άλλους
Η Ευρώπη δεν είναι παίκτης, είναι γήπεδο όπου παίζουν άλλοι. Η αδυναμία συγκρότησης κοινής αμυντικής πολιτικής, η μόνιμη προσκόλληση στο ΝΑΤΟ και η απουσία στρατηγικής αυτονομίας καθιστούν την Ένωση διαρκώς δευτερεύουσα. Ο Ντράγκι είχε δώσει το στίγμα ότι χωρίς ανεξάρτητη ισχύ η Ευρώπη θα παρασυρθεί. Η καθυστέρηση μετατρέπει αυτή την προειδοποίηση σε πραγματικότητα. Οι αποφάσεις για το μέλλον της ηπείρου λαμβάνονται στην Ουάσιγκτον, στο Πεκίνο και στη Μόσχα. Οι Βρυξέλλες απλώς παρακολουθούν, ανήμπορες να καθορίσουν την πορεία τους.
Πολιτική φθορά που απειλεί το ίδιο το ευρωπαϊκό οικοδόμημα
Το πιο επικίνδυνο στοιχείο είναι η πολιτική διάβρωση. Ο Ντράγκι είχε προειδοποιήσει ότι αν η Ευρώπη δεν γίνει ξανά πειστική στους πολίτες της, θα καταρρεύσει από μέσα. Σήμερα βλέπουμε αυτό ακριβώς: ανεργία, ανισότητες, απουσία κοινωνικής συνοχής και ένα αίσθημα ότι οι Βρυξέλλες είναι μακρινός δυνάστης αντί για προστάτης. Το αποτέλεσμα είναι η άνοδος λαϊκιστών και ευρωσκεπτικιστών που εκμεταλλεύονται την οργή. Αν αυτή η δυναμική συνεχιστεί, η διάλυση της Ένωσης δεν θα έρθει από εξωτερικούς εχθρούς αλλά από τις ίδιες τις κοινωνίες της.
Συμπέρασμα
Η Ευρώπη έχει μπει σε πορεία αυτοκαταστροφής. Οι δεσμεύσεις Ντράγκι δεν ήταν θεωρητικές υποδείξεις αλλά επιτακτικές εντολές για να υπάρξει αύριο. Η καθυστέρηση στην υλοποίηση τους δεν είναι πια ανεκτή. Οδηγεί στην απώλεια οικονομικής σταθερότητας, στην ενεργειακή αδυναμία, στην τεχνολογική εξάρτηση, στη γεωπολιτική περιθωριοποίηση και τελικά στην πολιτική κατάρρευση. Αν η Ένωση συνεχίσει να αναβάλλει τις δύσκολες αποφάσεις, δεν θα χρειαστεί καν εξωτερικός εχθρός. Η ίδια η αδράνεια της θα αποδειχθεί ο νεκροθάφτης της.
Ι.Α.Φ