Η νέα ρύθμιση του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, υπό τον Υπουργό Κυριάκο Πιερρακάκη, στοχεύει στην αντιμετώπιση του διαχρονικού προβλήματος των δανειοληπτών σε ελβετικό φράγκο, προσφέροντας κούρεμα έως και 50% στην ισοτιμία για τους πιο ευάλωτους. Η ρύθμιση αφορά πάνω από 20.000 δανειολήπτες.
Λόγω των έντονων διακυμάνσεων στην ισοτιμία EUR/CHF, χιλιάδες νοικοκυριά και μικρομεσαίες επιχειρήσεις καλούνται να πληρώσουν ποσά σημαντικά υψηλότερα από τα αρχικά δανεισθέντα.
Η ρύθμιση επιδιώκει να αποκαταστήσει αυτή την ανισορροπία, παρέχοντας ελάφρυνση μέσω ενός μηχανισμού κουρέματος που μπορεί να φτάσει έως και το 50% για τις ευάλωτες κατηγορίες δανειοληπτών. Το κούρεμα δεν μπορεί να υπερβεί την αξία του ενεχύρου που έχουν καταγράψει οι τράπεζες στα βιβλία τους.
Παράδειγμα: Δανειολήπτης με ακίνητο αξίας 300.000 ευρώ που οφείλει 100.000 ευρώ μετά την μετατροπή της ισοτιμίας δεν θα υποστεί κούρεμα. Αν οφείλει 300.000 ευρώ μετά την μετατροπή και το ακίνητο είναι αξίας 100.000 ευρώ, τότε το κούρεμα μπορεί να φτάσει τα 200.000 ευρώ, ανάλογα με την περιουσιακή κατάσταση του δανειολήπτη.
Πώς κλιμακώνεται το κούρεμα
Η ρύθμιση επιτρέπει τη μετατροπή όλων των ενήμερων δανείων σε ελβετικό φράγκο σε ευρώ, με βάση την τρέχουσα συναλλαγματική ισοτιμία αναφοράς της ΕΚΤ, αλλά με εφαρμογή προσαρμοσμένης ισοτιμίας (κουρέματος) που λαμβάνει υπόψη τα εισοδηματικά και περιουσιακά στοιχεία κάθε δανειολήπτη. Αυτή η προσαρμογή θα γίνεται σταδιακά, παρέχοντας μεγαλύτερη στήριξη σε όσους έχουν μικρότερη οικονομική δυνατότητα, ενισχύοντας έτσι τον κοινωνικό σκοπό της ρύθμισης. Συγκεκριμένα:
Κατηγορία 1 (Οι πιο ευάλωτοι δανειολήπτες): Παρέχεται προσαρμογή ισοτιμίας έως 50%, που αντιστοιχεί σε μείωση του υπολοίπου του δανείου κατά το ήμισυ, και σταθερό επιτόκιο 2,3% για όλη τη διάρκεια του νέου δανείου σε ευρώ.
Κατηγορία 2: Παρέχεται προσαρμογή ισοτιμίας 30% και σταθερό επιτόκιο 2,5%.
Κατηγορία 3: Παρέχεται προσαρμογή ισοτιμίας 20% και σταθερό επιτόκιο 2,7%.
Κατηγορία 4: Παρέχεται προσαρμογή ισοτιμίας 15% και σταθερό επιτόκιο 2,9%.
Η κατάταξη σε κάθε κατηγορία θα βασίζεται σε σαφή εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, τα οποία θα καθοριστούν με Κοινή Υπουργική Απόφαση, εξασφαλίζοντας ότι η μεγαλύτερη ελάφρυνση θα κατευθύνεται στους οικονομικά ασθενέστερους δανειολήπτες. Η μετατροπή θα πραγματοποιείται είτε μέσω του Εξωδικαστικού Μηχανισμού Ρύθμισης Οφειλών (ν. 4738/2020), όπου η συγκατάθεση των πιστωτών θα είναι υποχρεωτική, είτε εκτός αυτού, για όσους επιθυμούν άμεση μετατροπή χωρίς διαμεσολάβηση, υπό τους ίδιους όρους.
Το κούρεμα εφαρμόζεται αποκλειστικά στο υπόλοιπο του κεφαλαίου, χωρίς να επηρεάζει τις εξασφαλίσεις, ενώ διατηρούνται οι εγγυήσεις και τα δικαιώματα του πιστωτή. Για την προστασία της σταθερότητας του χρηματοπιστωτικού συστήματος και των επενδυτών των τιτλοποιήσεων, προβλέπεται ρήτρα κεφαλαιακής ουδετερότητας: η ανακτήσιμη αξία κάθε απαίτησης, μετά το κούρεμα, δεν μπορεί να είναι μικρότερη από την αξία της εξασφάλισης (αντικειμενική ή εμπορική αξία του ακινήτου μείον τα έξοδα εκτέλεσης). Έτσι, διασφαλίζεται ότι η ρύθμιση δεν προκαλεί ζημία κάτω από το επίπεδο κάλυψης των εξασφαλίσεων.
Επιπλέον, παρέχεται η δυνατότητα παράτασης έως πέντε (5) έτη στην περίοδο αποπληρωμής, ώστε να μειωθεί περαιτέρω η μηνιαία δόση και να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητα της νέας σύμβασης. Εάν ο οφειλέτης τηρήσει τους όρους της ρύθμισης, η νέα οφειλή παραμένει σταθερή, προβλέψιμη και προστατευμένη από διακυμάνσεις συναλλαγματικών ή επιτοκιακών δεικτών. Ωστόσο, σε περίπτωση αθέτησης, ενεργοποιείται ρήτρα επαναφοράς στην αρχική κατάσταση της οφειλής, αποτρέποντας την καταχρηστική χρήση της ρύθμισης.
Η ρύθμιση αποσκοπεί στην ισορροπία μεταξύ δικαιοσύνης, βιωσιμότητας και κεφαλαιακής ασφάλειας. Αφενός, εξαλείφει τον συναλλαγματικό κίνδυνο που επιβάρυνε αποκλειστικά τους δανειολήπτες, αφετέρου, εξασφαλίζει σταθερές και διαχειρίσιμες ταμειακές ροές για τους πιστωτές και τις τιτλοποιήσεις. Οι πρώτες εκτιμήσεις δείχνουν ότι, υπό το νέο καθεστώς, τα τιτλοποιημένα χαρτοφυλάκια (όπως Cairo και Mexico) διατηρούν ή και βελτιώνουν τις προβλέψεις εισπράξεών τους, καθιστώντας τη λύση κεφαλαιακά ουδέτερη και λειτουργικά ασφαλή.
Οι επιπτώσεις για τις τράπεζες
Πρέπει να σημειωθεί ότι η ζημιά στο χαρτοφυλάκιο των τραπεζών μπορεί να ξεπεράσει τα 700 εκατ. ευρώ. Τα πιστωτικά ιδρύματα, με την εφαρμογή της ρύθμισης -η οποία αναμένεται από το επόμενο έτος- θα πρέπει να λάβουν υπόψη σχετικές προβλέψεις στους ισολογισμούς τους. Οι συστημικές τράπεζες έχουν χαρτοφυλάκια σε ελβετικό φράγκο ύψους 2,5 δισ. ευρώ και η εκτίμηση είναι για ζημιές 25% έως 30%.