Ο όρος έγινε για πρώτη φορά δημοφιλής το 2020 για να περιγράψει τη διαφορά μεταξύ του τρόπου με τον οποίο οι πλούσιοι και οι φτωχοί Αμερικανοί βίωναν την ανάκαμψη από την πανδημία. Τώρα, η συζήτηση για την οικονομία σε σχήμα Κ αναζωπυρώνεται για άλλη μια φορά. Με την καταναλωτική δαπάνη να εστιάζεται όλο και περισσότερο στα ανώτερα εισοδηματικά στρώματα, οι οικονομολόγοι ανησυχούν ότι η αμερικανική οικονομία βρίσκεται σε μια κατάσταση ανισορροπίας και αστάθειας.
Οι αξιωματούχοι της Fed, οι οποίοι προσπαθούν να ισορροπήσουν μεταξύ της μείωσης των προσλήψεων και των πιέσεων στην κατανάλωση, ώστε να μειωθεί ο -ακόμη- υψηλός πληθωρισμός, συζήτησαν το πρόβλημα κατά τη συνάντησή τους τον Οκτώβριο.
Η αυξανόμενη δυσαρέσκεια για το κόστος ζωής εκφράστηκε υπέρ των Δημοκρατικών, στις πρόσφατες αμερικανικές εκλογές της 4ης Νοεμβρίου.
Τι είναι η οικονομία σε σχήμα «Κ»;
Η οικονομία σε σχήμα Κ, όπως αναλύει σε σχετικό δημοσίευμα το -, σημαίνει, ότι δύο ομάδες πληθυσμού, βιώνουν εντελώς διαφορετικά την οικονομική κατάσταση της χώρας. Ενώ οι καταναλωτές με υψηλότερα εισοδήματα, που επωφελούνται από την άνοδο των χρηματιστηριακών τιμών και των τιμών των ακινήτων, συνεχίζουν να ξοδεύουν, τα άτομα με χαμηλότερα εισοδήματα περιορίζουν τις δαπάνες τους, καθώς ο πληθωρισμός μειώνει την αγοραστική τους δύναμη και η αγορά εργασίας συσφίγγεται. Κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους, ο αριθμός των ατόμων που βρίσκονται στο κάτω μέρος του Κ έχει αυξηθεί, καθώς όλο και περισσότεροι Αμερικανοί αγωνίζονται να επιβιώσουν.
Διανύουν οι ΗΠΑ μια οικονομία σε σχήμα «Κ» αυτή τη στιγμή;
Οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν εδώ και δεκαετίες αύξηση των ανισοτήτων, αλλά η διαφορά στα καταναλωτικά πρότυπα που διαμορφώθηκε το τελευταίο έτος προκαλεί την ανησυχία σε ορισμένους οικονομολόγους, ότι η υφιστάμενη ισορροπία μπορεί τελικά να οδηγήσει σε ύφεση. Οι καταναλωτικές δαπάνες, που αποτελούν το δύο τρίτα της οικονομικής δραστηριότητας των ΗΠΑ αφορούν, περισσότερο από ποτέ, στο πλουσιότερο 10% των Αμερικανών, στους οποίους αντιστοιχεί περίπου το ήμισυ του συνόλου των δαπανών.
Το 20% των πλουσιότερων εισοδημάτων αντιπροσωπεύει σχεδόν τα δύο τρίτα του συνόλου των δαπανών. Το 80% των φτωχότερων, το οποίο αντιπροσώπευε σχεδόν το 42% των δαπανών πριν από την πανδημία, αντιπροσωπεύει πλέον μόλις το 37% , σύμφωνα με την Moody’s Analytics.
Γιατί το κάτω μέρος του «Κ» μεγαλώνει;
Οι Αμερικανοί με χαμηλό και μεσαίο εισόδημα έχουν δει την αγοραστική τους δύναμη να μειώνεται, καθώς ο πληθωρισμός σε όλα τα προϊόντα, από τα τρόφιμα έως τις τιμές των κατοικιών, συνεχίζει να αυξάνεται. Ταυτόχρονα, οι αυξήσεις των μισθών τους μόλις και μετά βίας συμβαδίζουν με την αύξηση των τιμών και, για πρώτη φορά φέτος, από το 2016, σύμφωνα με τα στοιχεία του Bank of America Institute, οι αυξήσεις των μισθών για τα νοικοκυριά με υψηλότερο εισόδημα ξεπερνούν αυτές των νοικοκυριών με χαμηλό και μεσαίο εισόδημα.
Ποιες είναι οι οικονομικές επιπτώσεις;
Επειδή μεγάλο μέρος της συσσώρευσης πλούτου τα τελευταία χρόνια οφείλεται στην άνοδο της χρηματιστηριακής αγοράς, οι οικονομολόγοι φοβούνται ότι ακόμη και μια μέτρια πτώση των μετοχών θα μπορούσε να οδηγήσει σε ταχεία μείωση των δαπανών του 20% των νοικοκυριών με τα υψηλότερα εισοδήματα. Αυτό θα μπορούσε να έχει αντίκτυπο στον υπόλοιπο οικονομικό τομέα, όπου πολλοί Αμερικανοί αισθάνονται ήδη οικονομική πίεση, και να οδηγήσει σε ύφεση.
Πώς επηρεάζει την πολιτική συζήτηση;
Ο πληθωρισμός βρισκόταν ήδη στο επίκεντρο των προεδρικών εκλογών του 2024. Η ευρύτερη συζήτηση για την προσιτή διαβίωση φέτος, οδήγησε στη νίκη υποψηφίων, όπως ο Ζοράν Μαμντάνι. Ο Μαμντάνι επικέντρωσε την προεκλογική του εκστρατεία για τη δημαρχία της Νέας Υόρκης, στην κρίση στέγασης και στο κόστος φροντίδας των παιδιών, γεγονός που βοήθησε τον νεαρό, άγνωστο δημοκρατικό πολιτικό, να κερδίσει τις εκλογές σε μια πόλη που είναι συνώνυμη με τον καπιταλισμό.
Επίσης στο Νιου Τζέρσεϊ, η Μίκι Σέριλ κέρδισε την υποψηφιότητά της για κυβερνήτης, με βάση την εκστρατεία της για τον περιορισμό της αύξησης των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας. Και η Βιρτζίνια εξέλεξε την Αμπιγκέιλ Σπάνμπεργκερ ως κυβερνήτη με βάση ένα πρόγραμμα που επικεντρωνόταν στην αύξηση του κόστους ζωής.
Η οικονομία σε σχήμα Κ διαφέρει από την οικονομία σε σχήμα πύργου Jenga;
Ο οικονομολόγος Πίτερ Ατγουότερ, ο οποίος το 2020 διέδωσε την ιδέα της οικονομίας σε σχήμα «Κ», δήλωσε ότι η τρέχουσα κατάσταση της αμερικανικής οικονομίας μοιάζει περισσότερο με «έναν πύργο Jenga, με μεγάλο βάρος στην κορυφή», αναφερόμενος στο παιχνίδι με τα στοιβαγμένα ξύλινα τουβλάκια, όπου οι παίκτες προσπαθούν να αφαιρέσουν από ένα κάθε φορά και να το τοποθετήσουν στην κορυφή του πύργου χωρίς να καταρρεύσει ολόκληρη η κατασκευή.
Ποιος είναι ο ρόλος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ;
Οι αξιωματούχοι της Fed συχνά αναφέρουν ότι το βασικό εργαλείο πολιτικής τους, η ρύθμιση των επιτοκίων, είναι πολύ αμβλύ για να αντιμετωπίσει την ανισότητα. Είναι κάτι που καλύτερα να αφεθεί στους εκλεγμένους αξιωματούχους, οι οποίοι μπορούν να εφαρμόσουν πολιτικές για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων προβλημάτων που συμβάλλουν στο εισοδηματικό χάσμα.
Ορισμένοι ειδικοί πάντως διαφωνούν με αυτή την άποψη. Η οικονομολόγος Κλόντια Σαχμ υποστηρίζει ότι τα επιτόκια στην πραγματικότητα συμβάλλουν στην ανισότητα και επομένως θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην άρση του προβλήματος. Η Σαχμ παραθέτει έρευνα που δείχνει ότι οι δαπάνες των καταναλωτών με χαμηλό εισόδημα σχεδόν ισοπεδώθηκαν το 2022, όταν η Fed άρχισε να αυξάνει επιθετικά τα επιτόκια για να μειώσει τον πληθωρισμό. Αυτές οι αυξήσεις των επιτοκίων οδήγησαν σε υψηλότερα επιτόκια πιστωτικών καρτών, τα οποία με τη σειρά τους έπληξαν δυσανάλογα την ικανότητα των καταναλωτών με χαμηλό εισόδημα να ξοδεύουν.
–