Σε μια από τις πιο επικίνδυνες κλιμακώσεις των τελευταίων ετών, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αναπτύξει περισσότερα από δώδεκα πολεμικά πλοία και 15.000 στρατιώτες στην Καραϊβική, με τον πρόεδρο της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο να κάνει λόγο για «προετοιμασία πολέμου» με στόχο τον έλεγχο των πετρελαϊκών αποθεμάτων της χώρας του.
Η Ουάσινγκτον διαψεύδει ότι το πετρέλαιο αποτελεί τον πραγματικό λόγο της κινητοποίησης. Ο Ντόναλντ Τραμπ επιμένει ότι οι κινήσεις του στοχεύουν στην αντιμετώπιση παράτυπης μετανάστευσης και της ανεξέλεγκτης διακίνησης ναρκωτικών.
Όποια κι αν είναι η επίσημη εξήγηση, κανείς δεν αμφισβητεί ότι το τεράστιο ενεργειακό αποτύπωμα της Βενεζουέλας θα διαδραματίσει κομβικό ρόλο σε οποιαδήποτε αλλαγή καθεστώτος.
Τα μεγαλύτερα γνωστά πετρελαϊκά αποθέματα στον κόσμο
Η Βενεζουέλα διαθέτει περίπου 303 δισ. βαρέλια πετρελαίου – το 20% των παγκόσμιων αποθεμάτων. Είναι τα μεγαλύτερα γνωστά αποθέματα διεθνώς, ξεπερνώντας κατά πολύ τον Περσικό Κόλπο.
Παρά την τεράστια βάση πόρων, η παραγωγή βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά. Η χώρα αντλεί σήμερα περίπου 1 εκατ. βαρέλια/ημέρα, λιγότερα από το ένα τρίτο των επιπέδων πριν από την άνοδο του σοσιαλιστικού καθεστώτος το 1999. Όπως εξηγεί το CNN, oι διεθνείς κυρώσεις, η οικονομική κατάρρευση, η χρόνια υποεπένδυση και η δραματική εγκατάλειψη των υποδομών έχουν καθηλώσει την κρατικά ελεγχόμενη πετρελαιοβιομηχανία, PDVSA.
Το πρόβλημα επιτείνεται από το γεγονός ότι το πετρέλαιο της Βενεζουέλας είναι βαρύ και όξινο, απαιτώντας εξειδικευμένο εξοπλισμό και τεχνολογία. Οι διεθνείς εταιρείες που διαθέτουν αυτή την τεχνογνωσία εμποδίζονται επί χρόνια από το καθεστώς και τις δυτικές κυρώσεις.
Γιατί οι ΗΠΑ χρειάζονται το βενεζουελάνικο πετρέλαιο
Παρά το γεγονός ότι οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου, παραμένουν ισχυρά εξαρτημένες από εισαγωγές βαριού αργού, καθώς η δική τους παραγωγή είναι κυρίως ελαφρύ, γλυκό πετρέλαιο – ιδανικό για βενζίνη, όχι όμως για ντίζελ ή βιομηχανικά καύσιμα.
Τα αμερικανικά διυλιστήρια έχουν κατασκευαστεί για να λειτουργούν με πετρέλαιο τύπου Βενεζουέλας. Η έλλειψη βαριού αργού έχει οδηγήσει σε διεθνή στενότητα ντίζελ, επιβαρύνοντας και τις ΗΠΑ.
Τον Σεπτέμβριο, οι ΗΠΑ εισήγαγαν περίπου 102.000 βαρέλια/ημέρα από τη Βενεζουέλα – αριθμό μικρό σε σχέση με τις εισαγωγές από τον Καναδά ή τη Σαουδική Αραβία, αλλά σημαντικό για τη λειτουργία συγκεκριμένων διυλιστηρίων του Τέξας και του Κόλπου του Μεξικού.
Τι θα σήμαινε πτώση του καθεστώτος Μαδούρο
Η ενδεχόμενη αλλαγή εξουσίας στη Βενεζουέλα θα μπορούσε, σύμφωνα με το CNN, να ανοίξει τον δρόμο για:
- τεράστιες επενδύσεις στην παραμελημένη ενεργειακή βιομηχανία,
- ταχεία αύξηση παραγωγής,
- ενίσχυση του παγκόσμιου εφοδιασμού και αποτροπή μελλοντικών κρίσεων τιμών,
- μείωση της εξάρτησης από το ρωσικό αργό, ιδίως για Ινδία και Κίνα.
Η PDVSA παραδέχεται ότι οι αγωγοί και οι εγκαταστάσεις της δεν έχουν ανανεωθεί για 50 χρόνια. Το κόστος αναβάθμισης για πλήρη επαναφορά σε επίπεδα-ρεκόρ αγγίζει τα 58 δισ. δολάρια – εξωφρενικό ποσό, αλλά εφικτό για διεθνείς κολοσσούς εάν υπάρξει πολιτική αλλαγή.
Οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι μια δημοκρατική κυβέρνηση θα μπορούσε να επανεντάξει τη χώρα στην παγκόσμια αγορά ενέργειας και να δημιουργήσει συνθήκες ραγδαίας οικονομικής ανάκαμψης.
Η γεωπολιτική διάσταση: Ρωσία, Κίνα και Δύση
Το βαρύ πετρέλαιο της Ρωσίας έχει παρόμοια χαρακτηριστικά με της Βενεζουέλας, εξ ου και η εξάρτηση της Ασίας από τα ρωσικά φορτία παρά τις κυρώσεις. Η ενίσχυση της βενεζουελάνικης παραγωγής θα μπορούσε να αποτελέσει στρατηγικό πλήγμα για τη Μόσχα, στερώντας της έσοδα που χρηματοδοτούν τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Παράλληλα, ο κλάδος αντιπροσωπεύει τη βασικότερη πηγή εσόδων του καθεστώτος Μαδούρο. Η κατάρρευση της PDVSA έχει επιδεινώσει τη φτώχεια και τη διαφθορά, ενώ το καθεστώς χρησιμοποιεί τα λιγοστά έσοδα για πολιτική επιβίωση.
Οι καταγγελίες Μαδούρο και οι υποψίες για τον ρόλο του πετρελαίου
Ο Μαδούρο επιμένει ότι το πετρέλαιο «βρίσκεται στην καρδιά της κρίσης», κάνοντας λόγο για σχέδιο της Ουάσινγκτον να κατασχέσει τα αποθέματα της χώρας του. Παρουσίασε μάλιστα την κατηγορία και στον γενικό γραμματέα του OPEC.
Η θέση αυτή βρίσκει απήχηση σε ορισμένους περιφερειακούς ηγέτες. Ο πρόεδρος της Κολομβίας Γκουστάβο Πέτρο δήλωσε ότι «η διαπραγμάτευση αφορά το πετρέλαιο» και πως αυτό εξηγεί τη λογική πίεσης της αμερικανικής κυβέρνησης.
Η Ουάσινγκτον από την πλευρά της επιμένει ότι οι κινήσεις της δεν έχουν οικονομικά κίνητρα, αλλά υπηρετούν μια πολιτική συγκράτησης μεταναστευτικών και εγκληματικών ροών από τη Βενεζουέλα.
Η επόμενη ημέρα: μια κρίσιμη εξίσωση για όλη την αμερικανική ήπειρο
Η στρατιωτική κινητοποίηση στην Καραϊβική, η αστάθεια της κυβέρνησης Μαδούρο και η παγκόσμια ενεργειακή συγκυρία δημιουργούν ένα εκρηκτικό τρίγωνο.
Αν το καθεστώς καταρρεύσει, η Βενεζουέλα μπορεί να εξελιχθεί είτε σε νέο ενεργειακό Eldorado για τη Δύση, είτε σε πεδίο έντονου ανταγωνισμού μεταξύ ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας.
Το σίγουρο είναι ότι το πετρέλαιο – και όχι μόνο η πολιτική – θα καθορίσει την έκβαση της κρίσης.