Η παγκόσμια νομισματική χαλάρωση που άρχισε με τόσες προσδοκίες το 2024 φαίνεται να έχει φτάσει σε τέλμα. Από την Ουάσινγκτον μέχρι τη Φρανκφούρτη και από το Σίδνεϊ μέχρι το Τόκιο, οι κεντρικές τράπεζες στέλνουν ένα ξεκάθαρο μήνυμα: η εποχή των συνεχόμενων μειώσεων επιτοκίων τελείωσε. Και αν κάποιος νόμιζε πως το 2025 θα ήταν έτος ακόμη πιο φθηνού χρήματος, καλύτερα να ξανασκεφτεί.
Οι επενδυτές και οι traders στις παγκόσμιες αγορές έχουν ήδη αρχίσει να αναπροσαρμόζουν τα στοιχήματά τους. Εκεί που πριν λίγους μήνες έβλεπαν καταρράκτη μειώσεων, τώρα βλέπουν παύση – ή ακόμη χειρότερα για τους δανειολήπτες, νέες αυξήσεις. Το σκηνικό αλλάζει ριζικά, και οι επιπτώσεις θα γίνουν αισθητές από τα στεγαστικά δάνεια μέχρι τις επιχειρηματικές επενδύσεις.
Fed: O Powell κλείνει τη στρόφιγγα παρά τις πιέσεις Trump
Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ έδωσε τον τόνο τον Δεκέμβριο του 2024 με μια μείωση 25 μονάδων βάσης που συνοδεύτηκε όμως από ένα «hawkish» μήνυμα που πάγωσε τις αγορές. Ο πρόεδρος της Fed, Τζερόμ Πάουελ, ξεκαθάρισε πως το 2025 δεν θα δούμε τις τέσσερις μειώσεις που περίμενε η Wall Street, αλλά μόνο δύο – και αυτό αν τα δεδομένα το επιτρέψουν.
Το περίφημο «dot plot» της Fed – ο οδηγός για τις προσδοκίες των επιτοκίων – αναθεωρήθηκε προς τα πάνω κατά 50 μονάδες βάσης τόσο για το 2025 όσο και για το 2026. Η επίσημη πρόβλεψη βλέπει τα επιτόκια να τερματίζουν το 2025 στο 3.9%, από το 3.4% που ανέμενε τον Σεπτέμβριο. Παράλληλα, οι προβλέψεις για τον πληθωρισμό αυξήθηκαν στο 2.5% από 2.1%.
Οι αγορές αντέδρασαν άμεσα: το χρηματιστήριο έχασε σχεδόν 3% την ημέρα της ανακοίνωσης, ενώ τα επιτόκια σε όλη την καμπύλη του χρέους εκτοξεύτηκαν κατά 10 μονάδες βάσης. Το πιο σημαντικό; Ο Πάουελ ξεκαθάρισε πως η Fed θα είναι «προσεκτική» με τις μειώσεις, σηματοδοτώντας μια πολύ πιο αργή πορεία από ό,τι ήλπιζε ο κόσμος των επενδύσεων.
«Είναι σημαντικό να είμαστε προσεκτικοί», είπε ο Πάουελ στη συνέντευξη Τύπου, προσθέτοντας πως η οικονομία παραμένει ανθεκτική και η αγορά εργασίας ισχυρή. Μάλιστα, απέφυγε να δεσμευτεί για μείωση στην επόμενη συνεδρίαση του Ιανουαρίου, λέγοντας πως οι αποφάσεις θα λαμβάνονται «συνεδρίαση προς συνεδρίαση».
Το γεγονός πως η Fed παραμένει επιφυλακτική παρά τις πιέσεις του εκλεγμένου προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για χαμηλότερα επιτόκια, δείχνει την αποφασιστικότητα του Πάουελ να μην θυσιάσει τη μάχη κατά του πληθωρισμού στο βωμό της πολιτικής σκοπιμότητας.
ΕΚΤ: Η Λαγκάρντ λέει «αρκετά» – Αγορές βλέπουν το τέλος του κύκλου
Στην Ευρώπη, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έκοψε τα επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης τον Δεκέμβριο 2024, φέρνοντας το επιτόκιο καταθέσεων – το βασικό εργαλείο νομισματικής πολιτικής – στο 3%. Ήταν η τέταρτη μείωση του 2024, μετά από ένα κύκλο επιθετικών αυξήσεων που είχε φτάσει το επιτόκιο στο 4% τον Ιούνιο.
Αλλά εδώ έρχεται το πλοτ τουίστ: οι αγορές δεν περιμένουν άλλες μειώσεις. Το ECB Watch Tool – το εργαλείο που καταγράφει τις προσδοκίες των επενδυτών με βάση τα παράγωγα – δείχνει 94% πιθανότητα τα επιτόκια της ΕΚΤ να παραμείνουν αμετάβλητα στον Δεκέμβριο του 2025. Ακόμη και για το πρώτο τρίμηνο του 2026, οι πιθανότητες για νέα μείωση είναι οριακές.
Η πρόεδρος Κριστίν Λαγκάρντ έβγαλε έναν ιδιαίτερα επιφυλακτικό τόνο στην τελευταία συνέντευξη Τύπου. Αν και κάποια μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου είχαν προτείνει μείωση 50 μονάδων βάσης, η απόφαση για 25 ήταν ομόφωνη. Η Λαγκάρντ αποφάσισε επίσης να αφαιρέσει την αναφορά περί «επαρκώς περιοριστικής πολιτικής» από τη δήλωση, σηματοδοτώντας πως η ΕΚΤ δεν αισθάνεται πλέον υποχρεωμένη να συνεχίσει τις μειώσεις.
Οι προβλέψεις για τον πληθωρισμό παραμένουν κοντά στον στόχο του 2%, με την ΕΚΤ να αναμένει 2.1% το 2025 και 1.9% το 2026. Αλλά η ευρωζώνη αντιμετωπίζει και άλλα προβλήματα: αργή ανάπτυξη (0.7% το 2024, 1.1% το 2025), πολιτική αστάθεια σε κράτη-μέλη όπως η Γαλλία και η Γερμανία, και αβεβαιότητα για τις δασμολογικές πολιτικές του Τραμπ.
Οι traders πλέον στοιχηματίζουν πως το 3% είναι το «terminal rate» για την ΕΚΤ – το σημείο στο οποίο θα σταματήσει και θα παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Αυστραλία και Ιαπωνία: Τα άκρα του φάσματος
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα όταν κοιτάξει κανείς την Ασία-Ειρηνικό. Η Κεντρική Τράπεζα της Αυστραλίας (RBA) κράτησε σταθερά τα επιτόκια στο 4.35% τον Δεκέμβριο 2024, αλλά στη συνέχεια προχώρησε σε τρεις μειώσεις το 2025, φέρνοντας το επιτόκιο στο 3.60%. Τώρα όμως, οι Big Four τράπεζες της Αυστραλίας – Commonwealth, NAB, ANZ και Westpac – πιστεύουν πως έχουμε φτάσει στον πάτο.
Τρεις από τις τέσσερις μεγάλες τράπεζες αποκλείουν νέες μειώσεις, με τη Commonwealth Bank να προβλέπει μάλιστα «hawkish» τόνο στις επόμενες ανακοινώσεις της RBA. Ο λόγος; Ο πληθωρισμός παραμένει επίμονα υψηλός στο 3.8%, ενώ η trimmed mean inflation – που αποκλείει τις ακραίες τιμές – ανέβηκε στο 3.3%. Κάποιοι αναλυτές μάλιστα βλέπουν κίνδυνο για νέα αύξηση των επιτοκίων αν ο πληθωρισμός δεν δαμαστεί.
Στο άλλο άκρο βρίσκεται η Τράπεζα της Ιαπωνίας (BoJ), που κινείται σε εντελώς διαφορετική κατεύθυνση. Τον Ιανουάριο 2025, η BoJ ύψωσε τα επιτόκια στο 0.5% – το υψηλότερο από το 2008 – και οι αγορές περιμένουν τουλάχιστον μία ακόμη αύξηση μέσα στη χρονιά. Μετά από δεκαετίες αρνητικών επιτοκίων και ultra-loose νομισματικής πολιτικής, η Ιαπωνία επιστρέφει σε κάτι που μοιάζει με κανονικότητα.
Ο κυβερνήτης Καζούο Ουέντα έχει δηλώσει πως οι συνθήκες για περαιτέρω αυξήσεις ωριμάζουν, καθώς οι μισθοί αυξάνονται (5.1% το 2024, αναμένεται 4.74% το 2025) και ο πληθωρισμός παραμένει σταθερά πάνω από τον στόχο του 2% για 32 συνεχόμενους μήνες. Το αδύναμο γιεν – που έχασε έδαφος φέτος λόγω της απόκλισης με τη Fed – αποτελεί επιπλέον λόγο για σύσφιξη, καθώς αυξάνει τον εισαγόμενο πληθωρισμό.
Οι traders ανακαλύπτουν τη νέα πραγματικότητα
Το κοινό στοιχείο σε όλα αυτά; Οι traders αναγκάζονται να επανεκτιμήσουν τις προσδοκίες τους. Εκεί που πριν λίγους μήνες έβλεπαν 150 μονάδες βάσης μειώσεων από τη Fed το 2024, τώρα αναθεωρούν προς τα κάτω. Εκεί που στοιχημάτιζαν σε συνεχόμενες μειώσεις από την ΕΚΤ, τώρα βλέπουν στασιμότητα. Και εκεί που περίμεναν η RBA να συνεχίσει το χαλάρωμα, τώρα φοβούνται μήπως πρέπει να προετοιμαστούν για το αντίθετο.
Οι αγορές ομολόγων έχουν ήδη αρχίσει να αποτιμούν αυτή τη νέα πραγματικότητα. Τα yields στα 10ετή αμερικανικά ομόλογα έχουν σκαρφαλώσει πάνω από το 4.4%, ενώ τα γερμανικά bunds βρίσκονται στο 2.2%. Ακόμη και το Euribor – το βασικό επιτόκιο αναφοράς για τα δάνεια στην Ευρώπη – έχει σταματήσει να πέφτει, παγώνοντας γύρω στο 2.07%.
Για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις, η μετάβαση από την προσδοκία συνεχόμενων μειώσεων στην αποδοχή ενός extended plateau στα επιτόκια σημαίνει προσαρμογή στρατηγικής. Τα στεγαστικά δάνεια δεν θα γίνουν φθηνότερα σύντομα στις ΗΠΑ – όπου τα 30ετή κινούνται στο 6.95%. Η επιχειρηματική χρηματοδότηση θα παραμείνει ακριβή. Και οι προσδοκίες για ισχυρή ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας μέσω φθηνού χρήματος θα πρέπει να ξανασκεφτούν.
Η κεντρική τράπεζες στέλνουν ένα ξεκάθαρο μήνυμα: ο πληθωρισμός δεν έχει νικηθεί ακόμη, και δεν πρόκειται να χαρίσουν τη νίκη βιαστικά. Το 2025 θα είναι χρονιά υπομονής – και για όσους στοιχημάτισαν στο αντίθετο, ίσως και απογοήτευσης.