Αντιμέτωπη με μια ολοένα και αυξανόμενη οικονομική πρόκληση βρίσκεται η Ιαπωνία, η ταχύτερα γηράσκουσα χώρα στον κόσμο. Ηλικιωμένοι που βιώνουν γνωστική έκπτωση, ελέγχουν πλέον περιουσιακά στοιχεία αξίας σχεδόν του μισού ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της χώρας, θέτοντας τρισεκατομμύρια δολάρια, υπό τον κίνδυνο κακοδιαχείρισης, απάτης ή «παγώματος».
Με παρόμοια μοτίβα να αναδύονται παγκοσμίως, οι οικονομολόγοι κρούουν καμπανάκια κινδύνου, ότι τα οικονομικά λάθη που οφείλονται στη γήρανση επιβραδύνουν την οικονομική ανάπτυξη και θα μπορούσαν να εξανεμίσουν τον πλούτο σε μεγάλη κλίμακα.
Τρισεκατομμύρια σε λογαριασμούς που δεν αξιοποιούνται
«Η πλειονότητα των ηλικιωμένων δεν έχουν λάβει μέτρα για τη διαχείριση των οικονομικών τους, με αποτέλεσμα να είναι εκτεθειμένοι στην απώλεια πλούτου και στην οικονομική εκμετάλλευση. Είναι τρομακτικό» δήλωσε στο -, ο Satoshi Nojiri, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας χρηματοοικονομικών συμβουλών FinWell Research.
«Τρισεκατομμύρια συσσωρεύονται στους λογαριασμούς των ηλικιωμένων, αλλά δεν έχουμε καμία ουσιαστική εικόνα για το πώς να αξιοποιήσουμε αυτά τα χρήματα παραγωγικά».
Οι Ιάπωνες ηλικιωμένοι που παρουσιάζουν σημάδια γνωστικής εξασθένησης, αυτή την στιγμή, ελέγχουν περίπου 315 τρισεκατομμύρια γιεν (2 τρισεκατομμύρια δολάρια) σε ρευστά περιουσιακά στοιχεία, σύμφωνα με την Sumitomo Mitsui Trust Bank. Ένα ποσό που προβλέπεται να αυξηθεί απότομα τα επόμενα χρόνια.
Δεν είναι πρόβλημα μόνο της Ιαπωνίας
Το πρόβλημα δεν αγγίζει μόνο την Ιαπωνία. Στις ΗΠΑ, οι ηλικιωμένοι με άνοια κατέχουν περιουσιακά στοιχεία αξίας περίπου 6 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Στη Νότια Κορέα, το ποσό ανέρχεται σε 107 δισεκατομμύρια δολάρια.
Ωστόσο τα δημογραφικά στοιχεία της Ιαπωνίας καθιστούν την πρόκληση ιδιαίτερα σοβαρή: Σχεδόν το ένα τρίτο των 123 εκατομμυρίων κατοίκων της είναι άνω των 65 ετών, περισσότεροι από ένας στους 10 έχουν περάσει τα 80 έτη, με το μέσο προσδόκιμο ζωής είναι 85 έτη – πέντε χρόνια περισσότερο από ό,τι στις ΗΠΑ.
Λήψη μέτρων – Δύσκολες αποφάσεις για παιδιά και ηλικιωμένους
Η χρηματοπιστωτική βιομηχανία της Ιαπωνίας αρχίζει να παίρνει μέτρα. Οι τράπεζες λανσάρουν νέους λογαριασμούς «οικογενειακής υποστήριξης» και καταπιστεύματα που επιτρέπουν στους συγγενείς να συνδιαχειρίζονται περιουσιακά στοιχεία όσο οι ηλικιωμένοι είναι ακόμη ικανοί, παράλληλα με τα γραφεία βοήθειας που είναι εξειδικευμένα για τους ασθενείς με άνοια και τις οικογένειές τους.
Οι βουλευτές λαμβάνουν επίσης υπόψη τους την κατάσταση. Μια υποεπιτροπή του Υπουργείου Δικαιοσύνης επανεξετάζει τον νόμο περί κηδεμονίας ενηλίκων, με στόχο να τον καταστήσει απλούστερο και πιο ευέλικτο. Η νομοθεσία επιτρέπει στα μέλη της οικογένειας να αναλάβουν τον νομικό έλεγχο των οικονομικών ενός συγγενή τους, εάν εμφανιστεί άνοια.
Βέβαια, οι ρυθμίσεις μπορεί να προσφέρουν μια πρακτική λύση, αλλά σπάνια είναι απλές. Οι συνεννοήσεις σχετικά με τα χρήματα και τον έλεγχό τους μπορεί να είναι δύσκολες, ιδίως όταν οι ηλικιωμένοι δυσκολεύονται να αποδεχτούν τη φθίνουσα ανεξαρτησία τους, δεν έχουν παιδιά για να βασιστούν σε αυτά ή αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο τα συμφέροντα της οικογένειας να μην ευθυγραμμίζονται πάντα με τα δικά τους.
Τα σημάδια ότι το πρόβλημα είναι «εδώ»
Οι οικονομικοί κίνδυνοι λόγω της γήρανσης συχνά ελλοχεύουν χωρίς να γίνονται αντιληπτοί. Ο Jing Li, οικονομολόγος υγείας στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον, λέει ότι ήδη από την ηλικία των 65 ετών περίπου, μια σταδιακή μείωση της εκτελεστικής λειτουργικότητας μπορεί να διαβρώσει τη μνήμη και την κρίση, οδηγώντας σε «μειωμένη λήψη οικονομικών αποφάσεων».
Τα οικονομικά προβλήματα που σχετίζονται με τη γήρανση μπορούν να ξεκινήσουν με καθυστερημένες πληρωμές ή παρορμητικές δαπάνες και να κλιμακωθούν σε κακές επενδύσεις ή σε χρήματα που αποσπάστηκαν από απατεώνες, δήλωσε ο Li.
Η γνωστική γήρανση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο απώλειας πλούτου, δήλωσε ο Kohei Komamura, καθηγητής οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Keio του Τόκιο. «Η πίεση θα μπορούσε να επηρεάσει σοβαρά την οικονομική δραστηριότητα και να προκαλέσει δυσλειτουργία της χρηματοπιστωτικής αγοράς».
Απαγόρευση πρόσβασης
Σε μια προσπάθεια να ελαχιστοποιήσουν το ενδεχόμενο απάτης και να αποτρέψουν τις απώλειες όταν οι πελάτες τους εμφανίζουν σημάδια γνωστικής παρακμής, πολλές επιχειρήσεις επιβάλλουν μέτρα που περιλαμβάνουν από περιορισμούς για νέες αγορές έως το πλήρες πάγωμα του λογαριασμού. Η έρευνα του Komamura δείχνει ότι περίπου το 11% των ενήλικων παιδιών που διαχειρίζονται τα οικονομικά των ηλικιωμένων γονέων τους έχουν δει τους λογαριασμούς να δεσμεύονται.
Σύμφωνα με τον Nojiri της FinWell, τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία αντιπροσωπεύουν σημαντικές χαμένες ευκαιρίες. Η ενεργοποίηση έστω και ενός μικρού κλάσματος θα μπορούσε να δώσει μια μετρήσιμη ώθηση στην ανάπτυξη. Το ΑΕΠ της Ιαπωνίας θα αυξανόταν κατά 1% αν οι άνθρωποι άνω των 60 ετών ξόδευαν μόλις το 0,25% του πλούτου που κατέχουν, εκτιμά ο ίδιος.
Εξαγορές κατέρρευσαν επειδή οι ηλικιωμένοι μέτοχοι δεν μπορούσαν να πουλήσουν
Ορισμένες από τις εισηγμένες της Ιαπωνίας ανησυχούν για το ζήτημα της ρευστότητας, καθώς οι μέτοχοί τους αρχίζουν να γερνούν, δήλωσε ο Shunsuke Mori, αναλυτής στο Daiwa Institute of Research. Τα άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω αντιπροσωπεύουν πλέον το 42% της βάσης των μικροεπενδυτών, σύμφωνα με την Ένωση Διαπραγματευτών Κινητών Αξιών της Ιαπωνίας.
Επιπλέον, η διογκούμενη δεξαμενή των λιμνάζοντων χρημάτων της άνοιας μπορεί να περιπλέξει την εταιρική διακυβέρνηση και να εκτροχιάσει τις συγχωνεύσεις και εξαγορές, δήλωσε ο Makoto Oishi, δικηγόρος με έδρα τη Γιοκοχάμα που ειδικεύεται στην κληρονομιά και την τρίτης ηλικία. Οι μέτοχοι που έχουν διαγνωστεί με άνοια δεν μπορούν να ασκήσουν νόμιμα τα δικαιώματα ψήφου τους.
Ο Oishi έχει δει συμφωνίες εξαγορών να καταρρέουν επειδή οι ηλικιωμένοι μέτοχοι δεν μπορούσαν να πουλήσουν τα μερίδιά τους. «Αν ένας βασικός μέτοχος αναπτύξει άνοια, έχετε πρόβλημα», είπε.
–