Θυμάστε τις εποχές που οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έσκιζαν τα ιμάτιά τους για τον «κινεζικό κρατικό καπιταλισμό»; Που μας εξηγούσαν με ύφος καθηγητή ότι η Κίνα στρεβλώνει τον ανταγωνισμό, ότι οι υποχρεωτικές κοινοπραξίες είναι «ληστεία τεχνολογίας», ότι η ελεύθερη αγορά είναι ιερή και απαραβίαστη; Που ο κάθε Επίτροπος έβγαινε στις κάμερες να μιλήσει για τις «ευρωπαϊκές αξίες» του ελεύθερου εμπορίου;
Ξεχάστε τα. Όλα.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του έγκριτου συναδέλφου κ. Ανδρή εδώ, οι Βρυξέλλες ετοιμάζουν ένα νομοθετικό πακέτο που θα έκανε περήφανο και τον ίδιο τον Μάο: υποχρεωτικές κοινοπραξίες με ευρωπαϊκή πλειοψηφία 51%, αναγκαστική μεταφορά τεχνολογίας, ποσοστώσεις ευρωπαίων εργαζομένων και επιδοτήσεις μόνο για αυτοκίνητα με «πατριωτικό» περιεχόμενο. Η Γαλλία μάλιστα απαιτεί 75% τοπικό περιεχόμενο – λες και ζούμε σε κάποια σοβιετική επαρχία, με πεντάχρονα πλάνα και στόχους παραγωγής.
Η μεγάλη αντιστροφή
Η ειρωνεία είναι τόσο χοντρή που θα μπορούσε να κοπεί με μαχαίρι. Επί δεκαετίες, η Δύση κατηγορούσε το Πεκίνο για αυτά ακριβώς τα μέτρα. Οι διπλωμάτες μας διαμαρτύρονταν στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου. Οι πολιτικοί μας έβγαζαν φλογερούς λόγους για την «αθέμιτη κινεζική πρακτική». Οι αναλυτές μας έγραφαν σελίδες επί σελίδων για το πώς ο κινεζικός προστατευτισμός υπονομεύει την παγκόσμια οικονομία.
Και τώρα; Τώρα αντιγράφουμε βιαστικά το ίδιο μοντέλο, προσθέτοντας μόνο ένα λεπτό στρώμα ρητορικής περί «στρατηγικής αυτονομίας» και «ανθεκτικότητας της εφοδιαστικής αλυσίδας» για να καλύψουμε τη γύμνια μας. Γιατί στην ευρωπαϊκή γλώσσα, ο προστατευτισμός είναι κακός μόνο όταν τον κάνουν οι άλλοι.
Ο λογαριασμός στον πολίτη
Και βέβαια, κανείς δεν ρωτάει τον Ευρωπαίο καταναλωτή – αυτόν που θα πληρώσει τελικά τον λογαριασμό για αυτοκίνητα ακριβότερα και λιγότερο ανταγωνιστικά. Τον εργαζόμενο που θα δει τον μισθό του να χάνει αγοραστική δύναμη. Τη νέα οικογένεια που προσπαθεί να αγοράσει ένα προσιτό ηλεκτρικό αυτοκίνητο και θα βρει τις τιμές να έχουν εκτοξευθεί.
Γιατί η «προστασία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας» στη γλώσσα των Βρυξελλών μεταφράζεται πάντα σε «προστασία των μεγάλων ομίλων εις βάρος των πολιτών». Οι γερμανικοί κολοσσοί που επαναπαύθηκαν στις δαφνες τους για μια δεκαετία, οι γαλλικές αυτοκινητοβιομηχανίες που αρνήθηκαν να επενδύσουν έγκαιρα στην ηλεκτροκίνηση – αυτοί θα σωθούν. Και ο λογαριασμός; Στον φορολογούμενο, όπως πάντα.
Η αποτυχία που αντιγράφουμε
Το πιο τραγελαφικό; Τα ίδια αυτά μέτρα απέτυχαν παταγωδώς στην Κίνα – τουλάχιστον από την οπτική γωνία της Δύσης. Οι ξένες εταιρείες τα υπέμειναν επειδή δεν είχαν άλλη επιλογή, η τεχνολογία μεταφέρθηκε κανονικά, και τώρα οι Κινέζοι κατασκευαστές σαρώνουν την παγκόσμια αγορά με προϊόντα που συνδυάζουν ποιότητα και χαμηλή τιμή. Η BYD, η MG, η Chery – όλες χτίστηκαν πάνω στην τεχνογνωσία που «δανείστηκαν» από τη Δύση χάρη σε αυτά τα μέτρα.
Αλλά η Ευρώπη αποφάσισε ότι αυτό ήταν… καλή ιδέα για αντιγραφή. Σαν να βλέπεις κάποιον να πέφτει σε εναν γκρεμό και εσύ να επιταχύνεις…
Η υποκρισία ως πολιτική
Υπάρχει κάτι βαθιά ανησυχητικό στον τρόπο που οι ευρωπαϊκές ελίτ αλλάζουν αρχές σαν τα πουκάμισα. Χθες ήμασταν οι θεματοφύλακες της παγκοσμιοποίησης. Σήμερα χτίζουμε τείχη. Χθες καταδικάζαμε τον κινεζικό προστατευτισμό. Σήμερα τον αντιγράφουμε κατά γράμμα. Χθες μιλούσαμε για ελεύθερη αγορά. Σήμερα απαιτούμε 75% τοπικό περιεχόμενο.
Και όλα αυτά χωρίς την παραμικρή αυτοκριτική. Χωρίς κανείς να πει: «Ναι, κάναμε λάθος, ο κόσμος άλλαξε, αλλάζουμε και εμείς». Όχι. Αντ’ αυτού, μας σερβίρουν τα ίδια μέτρα που χθες ήταν «απαράδεκτα» ως «αναγκαία για την ευρωπαϊκή ανθεκτικότητα».
Τουλάχιστον οι Κινέζοι ήταν ειλικρινείς
Ας δώσουμε στο Πεκίνο αυτό που του ανήκει: τουλάχιστον δεν προσποιήθηκε ποτέ ότι είναι φιλελεύθερο. Οι Κινέζοι είπαν ξεκάθαρα: «Θέλουμε την τεχνολογία σας, αυτοί είναι οι όροι». Πάρτε το ή αφήστε το. Η Ευρώπη, αντίθετα, συνεχίζει να μιλάει για ελεύθερη αγορά ενώ χτίζει προστατευτικά τείχη. Κηρύττει τον φιλελευθερισμό ενώ επιβάλλει ποσοστώσεις. Καταδικάζει τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού ενώ δημιουργεί τις δικές της.
Η διαφορά μεταξύ Κίνας και Ευρώπης δεν είναι πλέον στις πολιτικές – είναι μόνο στη ρητορική. Και τουλάχιστον οι Κινέζοι δεν μας κουράζουν με υποκριτικά κηρύγματα για τις «αξίες» τους.
Καλώς ήρθατε στη Λαϊκή Δημοκρατία της Ευρώπης. Παρακαλούμε αφήστε τις αρχές σας στην είσοδο.
Ι.Α.Φ