Στον βορειοανατολικό «σιτοβολώνα» της Κίνας, οι αγρότες κερδίζουν ένα απρόσμενο δώρο από το κράτος: περισσότερες επιδοτήσεις για να καλλιεργούν σόγια, στο πλαίσιο μιας εθνικής προσπάθειας—ύψους περίπου 1 τρισ. δολαρίων—να διακηρυχθεί οικονομική ανεξαρτησία από τις ΗΠΑ.
Περισσότερα από 7.500 μίλια μακριά, στο Μιλγουόκι, η Husco, κατασκευάστρια βιομηχανικών εξαρτημάτων, προσπαθεί εσπευσμένα να χρησιμοποιεί λιγότερα κινεζικής προέλευσης εξαρτήματα στα εργοστάσιά της στις ΗΠΑ, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ χρησιμοποιεί δασμούς για να μειώσει τις εισαγωγές και να επιχειρήσει να «αναστήσει» την αμερικανική μεταποίηση.
«Κάποιοι πελάτες», είπε ο διευθύνων σύμβουλος της Husco, Austin Ramirez, «απαιτούν μηδενική έκθεση στην Κίνα».
Οι δυνάμεις που κρύβονται πίσω από αυτές τις δύο τάσεις τροφοδοτούνται από μια πραγματικότητα που παγιώνεται σε Ουάσιγκτον και Πεκίνο. Οι δύο χώρες αρχίζουν να διαχειρίζονται ένα άχαρο, ακατάστατο διαζύγιο στα πιο ευαίσθητα ζητήματα του εμπορίου. Και οι δύο αντιμετωπίζουν τον οικονομικό ανταγωνισμό ως υπόθεση εθνικής ασφάλειας.
Οι ηγέτες της Κίνας έχουν αποφασίσει ότι η αποσύνδεση των δύο οικονομιών—συχνά αποκαλούμενη «decoupling» ή «derisking»—είναι αναπόφευκτη. Η μετατόπιση αυτή εκπληρώνει μια πάγια κινεζική φιλοδοξία: να μην είναι πια «μικρός εταίρος» της Δύσης. Πρόκειται για ρήξη με δεκαετίες κινεζικής ορθοδοξίας, σύμφωνα με την οποία η επιτυχία της χώρας εξαρτιόταν από την πώληση φθηνών αγαθών στους αμερικανούς καταναλωτές και από την οικοδόμηση της τεχνολογικής ισχύος της με αμερικανικό χρήμα και τεχνογνωσία.
Καμία πλευρά δεν θέλει να τερματίσει πλήρως το εμπόριο μεταξύ των δύο οικονομιών. Όμως ο σκληρός ανταγωνισμός με τις ΗΠΑ είναι πλέον ο βασικός μοχλός της κινεζικής οικονομικής στρατηγικής και ο Σι Τζινπίνγκ είναι αποφασισμένος να βγει νικητής.
«Τον τελευταίο χρόνο, η Κίνα άρχισε να βλέπει τις ΗΠΑ ως ισότιμο ομότιμο», είπε η Sarah Beran, έμπειρη αμερικανίδα διπλωμάτης που σήμερα είναι εταίρος στη Macro Advisory Partners. «Η Κίνα έχει αποδεχθεί την αποσύνδεση και τώρα επικεντρώνεται στο να ελέγξει τον ρυθμό αυτής της αποσύνδεσης».
Από τις αρχές του 2024, το Πεκίνο έχει διαθέσει κοντά στο 1 τρισ. δολάρια για να χτίσει αυτάρκεια στη γεωργία, στην ενέργεια και στους ημιαγωγούς που τροφοδοτούν την ώθηση της χώρας στην τεχνητή νοημοσύνη, σύμφωνα με ανάλυση κινεζικών δημόσιων αρχείων. Το «εγχειρίδιο» αυτό έχει ήδη βοηθήσει την Κίνα να εξελιχθεί σε υπερδύναμη σε κλάδους όπως η πράσινη ενέργεια και τα ηλεκτρικά οχήματα.
Ακόμη και φαινομενικά σημάδια συνέχισης της οικονομικής ολοκλήρωσης—όπως η έγκριση από τον πρόεδρο Τραμπ της πώλησης στην Κίνα των τσιπ H200 της Nvidia—εκλαμβάνονται στο Πεκίνο ως κάτι που επιταχύνει την τελική ανεξαρτησία του από την αμερικανική τεχνολογία. Ο Τραμπ έχει πει ότι η απόφαση επιτρέπει στις ΗΠΑ να «μονοποιούν» το τεχνολογικό τους προβάδισμα, ενώ ταυτόχρονα εξακολουθούν να στερούν από τη Nvidia τα πιο προηγμένα προϊόντα της.
Η Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας των ΗΠΑ για το 2025—ένα καθοδηγητικό κείμενο πολιτικής που δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβριο—αναφέρει ότι οι ΗΠΑ θα «αποκαταστήσουν την αμερικανική οικονομική ανεξαρτησία» και ότι το εμπόριο με την Κίνα «θα πρέπει να είναι ισορροπημένο και να επικεντρώνεται σε μη ευαίσθητους παράγοντες».
Ο Λευκός Οίκος επιδιώκει να σπάσει την εξάρτηση των ΗΠΑ από στρατηγικά εμπορεύματα που παράγονται στην Κίνα, όπως τα σπάνια μέταλλα που χρειάζονται για ηλεκτρονικά και στρατιωτικό εξοπλισμό. Η προσπάθεια αποκτά επείγοντα χαρακτήρα λόγω των περιορισμών που επιβάλλει το Πεκίνο στις εξαγωγές τέτοιων υλικών.
Την Τετάρτη, η κυβέρνηση Τραμπ ανακοίνωσε ότι συμφώνησε να συνεργαστεί με την Ιαπωνία, το Μεξικό και την Ευρωπαϊκή Ένωση για την ανάπτυξη αυτών των ορυκτών—μεταξύ άλλων με τη δημιουργία «προτιμησιακών εμπορικών ζωνών» ανάμεσα σε συμμαχικές χώρες—προκειμένου να αντιμετωπιστεί η κυριαρχία της Κίνας.
Ως ο μεγαλύτερος καταναλωτής στον κόσμο, η Αμερική θα αποτελεί πάντα μια τεράστια πηγή ζήτησης για τα αγαθά από την Κίνα, τον κυρίαρχο παραγωγό παγκοσμίως. Όμως ακόμη και μια μικρή μείωση στο πόσα πράγματα αγοράζουν οι ΗΠΑ από την Κίνα μπορεί να έχει μεγάλο αντίκτυπο και στις δύο οικονομίες. Οι δασμοί του Τραμπ έχουν αρχίσει να ανεβάζουν τις τιμές ορισμένων λιανικών προϊόντων, παρότι ο συνολικός πληθωρισμός παραμένει σχετικά σταθερός.
Το μερίδιο της Κίνας στις αμερικανικές εισαγωγές υποχώρησε στο περίπου 7,5% έως τα τέλη του 2025, σύμφωνα με την Goldman Sachs, σβήνοντας πάνω από δύο δεκαετίες αύξησης που ακολούθησαν την ένταξη της Κίνας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου το 2001.
Η Κίνα, για να αντισταθμίσει, έχει «πλημμυρίσει» τον υπόλοιπο κόσμο με φθηνά αγαθά. Επίσης διοχετεύει εξαρτήματα ώστε να συναρμολογούνται σε προϊόντα με προορισμό τις ΗΠΑ μέσω άλλων χωρών, για να παρακάμπτει τους δασμούς. Το ετήσιο εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας αυξήθηκε σε ιστορικό ρεκόρ 1,2 τρισ. δολαρίων πέρυσι.
Συνολικά, το εμπόριο ΗΠΑ–Κίνας έχει υποχωρήσει σε επίπεδα του 2010, σύμφωνα με τον επικεφαλής οικονομολόγο της Moody’s Analytics, Mark Zandi, ενώ οι επενδύσεις και ο τουρισμός έχουν επίσης μειωθεί απότομα και προς τις δύο κατευθύνσεις. Οι δύο υπερδυνάμεις, είπε ο Zandi, «τρέχουν μακριά η μία από την άλλη όσο περισσότερο μπορούν».
Επαναπατρισμός παραγωγής (reshoring)
Οι επιπτώσεις της αποσύνδεσης μόλις αρχίζουν να γίνονται αισθητές.
Κάποιες επιχειρήσεις μετέφεραν παραγωγή από την Κίνα στις ΗΠΑ για να αποφύγουν τους δασμούς, αλλά η ροή παραμένει περιορισμένη. Το Μεξικό και οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας είναι πιο συχνοί προορισμοί για τους κατασκευαστές που εγκαταλείπουν την Κίνα.
Περίπου το 9% των κατασκευαστών στο Οχάιο δήλωσαν σε πρόσφατη έρευνα ότι επαναπάτρισαν μέρος της παραγωγής στις ΗΠΑ το 2025, από 4% το 2021. Περίπου το 60% των περιπτώσεων reshoring το 2025 μετέφερε δραστηριότητα από την Κίνα, σύμφωνα με το Manufacturing Advocacy and Growth Network, έναν μη κερδοσκοπικό φορέα που διενήργησε την έρευνα.
Ο Ramirez είπε ότι η Husco είχε κάποια επιτυχία επαναπατρίζοντας την παραγωγή ενός ηλεκτρικού πηνίου από χάλκινο σύρμα επικαλυμμένο με πλαστικό. Βρήκε ένα εργοστάσιο στο Μίσιγκαν και «εκπαίδευσε» τους εργαζόμενους στο πώς να φτιάχνουν το εξάρτημα, είπε.
Η Husco, που προμηθεύει την Caterpillar, τη John Deere και μεγάλες αυτοκινητοβιομηχανίες, έχει αποδεχθεί ότι για άλλα εξαρτήματα που χρειάζονται τα εργοστάσιά της στις ΗΠΑ θα πληρώνει τους δασμούς, επειδή ο επαναπατρισμός τους δεν είναι πραγματικά εφικτός, είπε ο Ramirez. Ένα παράδειγμα είναι τα χυτά μεταλλικά εξαρτήματα που απαιτούν πολλή εργασία σε δυσάρεστα, ζεστά και σκονισμένα περιβάλλοντα.
Τα χρήματα και η γεωπολιτική τον αναγκάζουν να συνεχίσει την προσπάθεια.
«Υπάρχει οικονομική πίεση να αποφύγεις την αβεβαιότητα των μελλοντικών δασμών, προμηθευόμενος όσο το δυνατόν περισσότερα στις ΗΠΑ», είπε. Η Husco έχει ένα μεγάλο εργοστάσιο στην Κίνα που κατασκευάζει προϊόντα για την κινεζική αγορά και για κάποιους προορισμούς εκτός ΗΠΑ, πρόσθεσε.
Η Tracie Roberts, διευθύνουσα σύμβουλος της Montville Plastics & Rubber στο Πάρκμαν του Οχάιο, είπε ότι η αυτοματοποίηση και η τεχνητή νοημοσύνη βοηθούν την εταιρεία της να ανταγωνίζεται καλύτερα το χαμηλότερο εργατικό κόστος της Κίνας. Οι δασμοί στα κινεζικά εισαγόμενα έδωσαν στη Montville μια ακόμη ώθηση, είπε, βοηθώντας την να κερδίσει νέα δουλειά από εταιρείες που την προσλαμβάνουν για να φτιάχνει πλαστικά είδη που τελικά πωλούνται σε μεγάλες αλυσίδες λιανικής. Η δουλειά της Montville από τέτοιους πελάτες έχει αυξηθεί περίπου 20% μετά τους δασμούς, είπε.
Τα πλαστικά προϊόντα μπορούν να παραχθούν ανταγωνιστικά στις ΗΠΑ «χωρίς μεγάλο πρόβλημα», είπε. Τα αγαθά που περιλαμβάνουν ηλεκτρονικά ή πολλά περίπλοκα εξαρτήματα είναι πιο δύσκολο να επαναπατριστούν. Και πολλοί αμερικανοί κατασκευαστές χρειάζονται βοήθεια για το κόστος προσθήκης ρομπότ και άλλου αυτοματοποιημένου εξοπλισμού, πρόσθεσε.
«Υποκείμενη εξάρτηση»
Το Πεκίνο έχει βρει τρόπους να παρακάμπτει τους αμερικανικούς δασμούς. «Πολλά από τα αγαθά που παλιότερα εισάγαμε από την Κίνα έγιναν εξαρτήματα που εξάγονται στη Νοτιοανατολική Ασία για τελική συναρμολόγηση», είπε ο Brad Setser, ανώτερος συνεργάτης στο Council on Foreign Relations. «Η υποκείμενη εξάρτηση είναι η ίδια».
Για να σταματήσει τέτοιες «μεταφορτώσεις» (transshipments), η Ουάσιγκτον διαπραγματεύτηκε συμφωνίες με χώρες όπως το Βιετνάμ και η Ταϊλάνδη, προσφέροντας εξαιρέσεις από δασμούς υψηλών ποινών στα προϊόντα τους, εφόσον μειώσουν το επίπεδο κινεζικού περιεχομένου στα προϊόντα που συναρμολογούν.
Η επιδίωξη της Ουάσιγκτον για οικονομική ανεξαρτησία έχει όρια.
Στις αρχές του 2025, η κυβέρνηση Τραμπ αύξησε τους δασμούς στα κινεζικά αγαθά σε δυσθεώρητα επίπεδα, μόνο και μόνο για να διαπραγματευτεί μια τακτική εκεχειρία μετά από μια γρήγορη και επιθετική απάντηση του Πεκίνου. Ο πρόεδρος επικεντρώνεται τώρα στο να διασφαλίσει ότι αυτή η εμπορική εκεχειρία θα διατηρηθεί, καθώς προετοιμάζεται για ένα ταξίδι υψηλού ρίσκου στο Πεκίνο τον Απρίλιο.
Πέρα από τους δασμούς, αξιωματούχοι της κυβέρνησης είπαν ότι οι ΗΠΑ ετοιμάζουν μια εγχώρια αντεπίθεση η οποία, μέσω απορρύθμισης και νέων κρατικών συμμετοχών με ίδια κεφάλαια σε τομείς όπως οι ημιαγωγοί και τα κρίσιμα ορυκτά, θα βοηθήσει την Αμερική να αποκτήσει τελικά ανεξαρτησία από την Κίνα σε σημαντικούς κλάδους.
Η σημερινή στάση της Κίνας αποτελεί μεγάλη στροφή σε σχέση με την πρώτη θητεία Τραμπ, όταν το Πεκίνο απωθούσε την ιδέα ότι είναι στρατηγικός οικονομικός ανταγωνιστής, σύμφωνα με πρώην και νυν αμερικανούς διπλωμάτες.
«Το Πεκίνο πιστεύει ότι βρίσκεται σε καλύτερη θέση από ό,τι κατά την προηγούμενη κυβέρνηση Τραμπ, για να ανταγωνιστεί ως σχεδόν ισότιμος και να σταθεί στα δικά του πόδια», είπε η Beran.
Η αλλαγή αυτή αποτυπώθηκε καθαρά σε άρθρο του Νοεμβρίου, γραμμένο από τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης He Lifeng, τον «τσάρο» της κινεζικής οικονομίας. Έγραψε ότι η ανάπτυξη της επόμενης γενιάς εγχώριας, υψηλής τεχνολογίας βιομηχανίας της Κίνας για τα επόμενα πέντε χρόνια είναι «εγγενής απαίτηση για… τη διασφάλιση της στρατηγικής πρωτοβουλίας στον ανταγωνισμό μεγάλων δυνάμεων».
Το Πεκίνο καλεί τώρα σε «αποφασιστικές ανακαλύψεις» σε έξι βασικούς τομείς μέσα στην επόμενη πενταετία: ημιαγωγοί, λογισμικό, μηχανές υψηλών προδιαγραφών, ιατρικός εξοπλισμός, προηγμένα υλικά και βιοπαραγωγή (biomanufacturing).
Ήδη, η ώθηση προς αυτάρκεια ύψους τρισεκατομμυρίων δείχνει ότι το Πεκίνο ουσιαστικά προσπαθεί να «υπερεπενδύσει» έναντι της Δύσης για να θωρακίσει ευαλωτότητες.
Οι δαπάνες στους ημιαγωγούς έχουν εκτοξευθεί, με 47,5 δισ. δολάρια να αντλούνται το 2024, σε μεγάλο βαθμό μέσω του China Integrated Circuit Industry Investment Fund, γνωστού ως «Big Fund».
Οι προηγούμενες φάσεις του Big Fund επικεντρώθηκαν στην κατασκευή εργοστασίων τσιπ. Τώρα μεταβαίνει στη χρηματοδότηση του εξειδικευμένου εξοπλισμού που παραμένει «ξένο σημείο ασφυξίας». Στα τέλη του 2024, το ταμείο διοχέτευσε περίπου 63 εκατ. δολάρια στην Piotech Jianke, θυγατρική της Piotech, κατασκευάστριας εργαλείων με έδρα το Σενγιάνγκ.
Η Piotech πειραματίζεται με μια λύση-παράκαμψη για μια κινεζική αδυναμία στην κατασκευή τσιπ. Επειδή οι ΗΠΑ εμποδίζουν την Κίνα να αποκτήσει τις πιο προηγμένες μηχανές λιθογραφίας που χρειάζονται για να «μικρύνουν» τα τσιπ οριζόντια, το Πεκίνο ποντάρει στη μέθοδο «κάθετης στοίβαξης» της Piotech, η οποία επιτρέπει σε διαφορετικούς τύπους τσιπ—όπως μνήμες και επεξεργαστές—να τοποθετούνται σε στρώσεις η μία πάνω στην άλλη, αυξάνοντας ισχύ και αποδοτικότητα χωρίς να απαιτούνται τα μικρότερα, πιο περιορισμένα τρανζίστορ.
Η Piotech και η Εθνική Επιτροπή Ανάπτυξης και Μεταρρυθμίσεων (NDRC), που χειρίζεται ερωτήματα για το Big Fund, δεν απάντησαν σε αιτήματα για σχόλιο.
Η Κίνα δαπανά περισσότερα για καθαρή ενέργεια από οποιαδήποτε άλλη χώρα, με τις συνολικές επενδύσεις να φτάνουν—κατά εκτίμηση—τα 940 δισ. δολάρια το 2024, σύμφωνα με το Carbon Brief, έναν βρετανικό οργανισμό που παρακολουθεί θέματα ενέργειας και κλίματος.
Για να μειώσει την εξάρτηση από εισαγόμενη ενέργεια από τις ΗΠΑ και άλλους, η Κίνα σχεδιάζει δεκάδες πυρηνικούς αντιδραστήρες κατά μήκος των ακτών. Τεράστια υδροηλεκτρικά και ηλιακά έργα είναι σε εξέλιξη στο εσωτερικό. Η αίσθηση του κατεπείγοντος έχει ενταθεί μετά από δύο σοκ: τον Ιανουάριο οι ΗΠΑ συνέλαβαν τον ηγέτη της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, και απείλησαν με δασμό 25% οποιαδήποτε χώρα κάνει επιχειρήσεις με το Ιράν—δύο εξελίξεις που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο πάνω από 1,8 εκατ. βαρέλια ημερήσιων κινεζικών εισαγωγών πετρελαίου.
Το «χρυσάφι» της γεωργίας
Ίσως το απόλυτο γεωπολιτικό «χαρτί» στο σύγχρονο εμπόριο είναι η σόγια. Παρότι η Κίνα είναι αυτάρκης σε βασικά αγαθά όπως το ρύζι και το σιτάρι, η τεράστια βιομηχανία χοιρινού της παραμένει εξαρτημένη από εισαγόμενη σόγια για πάνω από το 80% των ζωοτροφών της. Αν οι εμπορικές οδοί μπλοκαριστούν, η τιμή του χοιρινού—η βασική πρωτεΐνη για 1,4 δισ. ανθρώπους—εκτοξεύεται, δημιουργώντας κίνδυνο εσωτερικής αστάθειας.
Το Πεκίνο έχει μετατοπίσει μέρος των αγορών σόγιας από τις ΗΠΑ προς τη Βραζιλία και την Αργεντινή τα τελευταία χρόνια. Τώρα, δίνει ολοένα και περισσότερα κίνητρα για εγχώρια παραγωγή, ακόμη και καθώς διατηρεί μια ετήσια δέσμευση αγοράς 25 εκατ. τόνων από τις ΗΠΑ ως τακτική «άγκυρα» για την τρέχουσα εμπορική εκεχειρία.
Στην βορειοανατολική επαρχία Χεϊλονγκτζιάνγκ, όπου το καλαμπόκι ήταν επί μακρόν η πιο συνηθισμένη καλλιέργεια, η κυβέρνηση πρόσφερε στους παραγωγούς σόγιας επιδοτήσεις περίπου 739 δολαρίων ανά εκτάριο—σχεδόν 17 φορές περισσότερα από όσα προσφέρει για το καλαμπόκι. Για τους τοπικούς καλλιεργητές, αυτό το «δώρο» υπερισχύει της λογικής της αγοράς, που διαφορετικά θα ευνοούσε φθηνότερες εισαγωγές από τις ΗΠΑ ή τη Βραζιλία.
Ερευνητές στην Κινεζική Ακαδημία Επιστημών εργάζονται επίσης για να επιταχύνουν την αναπαραγωγή μιας γραμμής σπόρων σόγιας υψηλής απόδοσης. Στόχος τους είναι να κλείσουν το «χάσμα απόδοσης»—το ιστορικό πλεονέκτημα αποδοτικότητας των αμερικανικών αγροκτημάτων—αναπτύσσοντας σπόρους που μεγιστοποιούν την περιεκτικότητα σε έλαιο και αντιστέκονται στα τοπικά παράσιτα.
Σε όλους τους τομείς, η Κίνα ενθαρρύνει τις εταιρείες της να επενδύουν στο εξωτερικό, ειδικά στην Αφρική και στη Νοτιοανατολική Ασία, ώστε να διαφοροποιούν αλυσίδες εφοδιασμού και να παρακάμπτουν τους αμερικανικούς δασμούς.
Η ιδέα, όπως λένε άνθρωποι κοντά στο Πεκίνο, είναι ότι ο διαχωρισμός από τις ΗΠΑ είναι αποδεκτός, αρκεί η Κίνα να παραμείνει σταθερά συνδεδεμένη με τον υπόλοιπο κόσμο.