Σε μια άγνωστη και δυνητικά επικίνδυνη φάση έχει εισέλθει εδώ και μερικές ώρες ο πλανήτης, καθώς για πρώτη φορά εδώ και περισσότερο από μισό αιώνα δεν υφίστανται πλέον νομικά δεσμευτικοί περιορισμοί στα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια των δύο μεγαλύτερων πυρηνικών δυνάμεων. Η συνθήκη New START, το τελευταίο θεμέλιο του πλαισίου ελέγχου των εξοπλισμών μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ρωσίας, έληξε τυπικά στις 5 Φεβρουαρίου και δεν μπορεί πλέον να παραταθεί σε τεχνικό επίπεδο.
Οι ΗΠΑ και η Ρωσία, που από κοινού κατέχουν περίπου το 85% των πυρηνικών κεφαλών παγκοσμίως, εισέρχονται έτσι σε μια περίοδο αβεβαιότητας, η οποία αναζωπυρώνει τον φόβο μιας νέας κούρσας εξοπλισμών. Τον κίνδυνο αυτό επισήμανε και ο γενικός γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, προειδοποιώντας για τις συνέπειες της απουσίας δεσμευτικών κανόνων στον πυρηνικό τομέα.
Προς άτυπη συμφωνία ΗΠΑ και Ρωσίας
Σύμφωνα με το Axios, Ουάσινγκτον και Μόσχα βρίσκονται ωστόσο κοντά σε μια άτυπη συμφωνία, ώστε να συνεχίσουν να τηρούν τα όρια που προέβλεπε η New START για τουλάχιστον έξι μήνες μετά τη λήξη της. Πρόκειται για μια πολιτική, μη δεσμευτική συνεννόηση – μια «χειραψία», όπως χαρακτηρίζεται, χωρίς νομικές εγγυήσεις – με στόχο να κερδηθεί χρόνος για τη διαπραγμάτευση μιας νέας συνθήκης.
Το σχέδιο, πάντως, δεν έχει ακόμη λάβει την τελική έγκριση των προέδρων Ντόναλντ Τραμπ και Βλαντίμιρ Πούτιν, γεγονός που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ανατροπών.
Η γραμμή Τραμπ, θέλει βελτιωμένη συμφωνία, στο κάδρο και η Κίνα
Ο Ντόναλντ Τραμπ ξεκαθάρισε τη θέση του με ανάρτηση στην πλατφόρμα Truth Social, δηλώνοντας ότι αντί για απλή παράταση της New START – την οποία χαρακτήρισε «σοβαρά παραβιασμένη» – η Ουάσινγκτον θα πρέπει να επιδιώξει μια «βελτιωμένη και εκσυγχρονισμένη» συμφωνία με μεγαλύτερο βάθος χρόνου.
Ο Λευκός Οίκος θεωρεί ότι η υπάρχουσα συνθήκη δεν ανταποκρίνεται στις στρατηγικές προκλήσεις του 21ου αιώνα, κυρίως επειδή δεν περιλαμβάνει την Κίνα, της οποίας το πυρηνικό οπλοστάσιο παραμένει μεν μικρότερο, αλλά αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς.
Διαπραγματεύσεις στο Άμπου Ντάμπι και ο ρόλος της Ουκρανίας
Οι πιο πρόσφατες επαφές πραγματοποιήθηκαν στο Άμπου Ντάμπι, τα προηγούμενα 24ωρα, στο περιθώριο συνομιλιών για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Εκ μέρους των Ηνωμένων Πολιτειών συμμετείχαν δύο προσωπικοί απεσταλμένοι του Τραμπ, ο Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ, οι οποίοι συζήτησαν με Ρώσους αξιωματούχους χωρίς την άμεση συμμετοχή ειδικών του Στέιτ Ντιπάρτμεντ στον έλεγχο εξοπλισμών.
Αμερικανός αξιωματούχος επιβεβαίωσε ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν να «ενεργήσουν με καλή πίστη» και να ξεκινήσουν διάλογο για πιθανή επικαιροποίηση της συνθήκης. Την ίδια ώρα, η Μόσχα έχει επανειλημμένα αφήσει να αιωρείται, στο πλαίσιο του ουκρανικού πολέμου, η απειλή χρήσης πυρηνικών όπλων.
Επανεκκίνηση του στρατιωτικού διαλόγου για αποφυγή επεισοδίων
Παράλληλα, η διοίκηση μάχης United States European Command (Eucom) με έδρα τη Στουτγάρδη, ανακοίνωσε την επανέναρξη του στρατιωτικού διαλόγου μεταξύ Ουάσινγκτον και Μόσχας, ο οποίος είχε παγώσει το 2021, πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με τη Eucom, η διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας μεταξύ των ενόπλων δυνάμεων είναι κρίσιμη για τη διεθνή σταθερότητα, καθώς ενισχύει τη διαφάνεια, μειώνει τον κίνδυνο ατυχημάτων και συμβάλλει στην αποκλιμάκωση σε ένα περιβάλλον αυξημένων εντάσεων. Η απόφαση συνδέεται και με τα «παραγωγικά και εποικοδομητικά βήματα» που καταγράφηκαν στις ειρηνευτικές συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι.
Ρωσικές αντιδράσεις και ο φόβος νέας κούρσας εξοπλισμών
Το Κρεμλίνο εξέφρασε, στο μεταξύ, τη λύπη του για τη λήξη της συνθήκης. Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών κατηγόρησε την Ουάσινγκτον ότι αγνόησε σκόπιμα τις προτάσεις της Μόσχας, μετά και την πρόταση του Πούτιν για μονοετή παράταση.
Ο πρώην πρόεδρος της Ρωσίας Ντμίτρι Μεντβέντεφ προειδοποίησε για άλλη μια φορά, με τον δικό του ακραίο τρόπο, μιλώντας για «χειμώνα που έρχεται», ενώ οι ρωσικές Αρχές επιμένουν ότι παραμένουν ανοιχτές στον διάλογο, εφόσον οι ΗΠΑ ανταποκριθούν «με εποικοδομητικό τρόπο».
Το «αγκάθι» της Κίνας
Κεντρικό εμπόδιο για μια νέα συμφωνία παραμένει η Κίνα. Όπως τόνισε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, ο έλεγχος των εξοπλισμών στον 21ο αιώνα δεν μπορεί να αγνοεί το Πεκίνο.
Από την κινεζική πλευρά, ωστόσο, το υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε κατηγορηματικά τη συμμετοχή σε διαπραγματεύσεις, επισημαίνοντας ότι οι πυρηνικές δυνατότητες της Κίνας βρίσκονται σε «εντελώς διαφορετική κλίμακα» σε σύγκριση με εκείνες των ΗΠΑ και της Ρωσίας.
Πολλοί ειδικοί εκτιμούν ότι ένας τριμερής μηχανισμός ελέγχου είναι σήμερα ανέφικτος, αν και μακροπρόθεσμα θα μπορούσαν να ανοίξουν διμερείς δίαυλοι μεταξύ Ουάσινγκτον και Πεκίνου.
Επιμέλεια: Μάριος Παρλιάρος