«Πνιγόμαστε, πνιγόμαστε εντελώς», λέει ο Μίκαελ Εϊμπελ, επικεφαλής στο τμήμα πολύτιμων μετάλλων της γερμανικής κρατικής τράπεζας «BayernLB», που είναι η μεγαλύτερη τράπεζα και μακράν ο μεγαλύτερος οργανισμός πολύτιμων μετάλλων στη Γερμανία.
Με την αγορά πολύτιμων μετάλλων να είναι πιο ασταθής από ποτέ, υπάρχουν τεράστιες ελλείψεις φυσικού χρυσού και αργύρου. «Συχνά λαμβάνουμε διπλάσιες παραγγελίες την ημέρα από όσες μπορούμε να επεξεργαστούμε», λέει στην Handelsblatt ο Εϊμπελ, που είναι επικεφαλής αυτού του τμήματος για πάνω από 20 χρόνια, αλλά δεν έχει βιώσει ποτέ κάτι παρόμοιο.
Οι υπάλληλοι της «BayernLB», που συσκευάζουν ράβδους και χρυσά κέρματα από όλο τον κόσμο και τα στέλνουν σε ταμιευτήρια και άλλες τράπεζες, μπορούν να επεξεργαστούν μόνο έναν ορισμένο αριθμό παραγγελιών την ημέρα και έχουν φτάσει απολύτως στο όριό τους. «Έτσι, τα υπόλοιπα απλώς μένουν εκεί», λέει ο Εϊμπελ. Αλλά αυτό δεν είναι το μόνο εμπόδιο στην αγορά πολύτιμων μετάλλων. Οι εταιρείες που «κόβουν» τις χρυσές ράβδους και τα κέρματα, λειτουργούν επίσης στα όριά τους.
Από την Πρωτοχρονιά, η αγορά πολύτιμων μετάλλων βρίσκεται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, με την τιμή του χρυσού και του ασημιού να εκτοξεύεται, για να υποχωρήσει στη συνέχεια-αλλά να παραμένει σε πολύ υψηλά επίπεδα: Ο χρυσός διαπραγματεύεται σήμερα στα 5.038 δολάρια την ουγκιά και το ασήμι πάνω από τα 81 δολάρια.
Το ασήμι αυξήθηκε μάλιστα πέρυσι περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο μέταλλο (141%), έναντι 128% για την πλατίνα, 80% για το παλλάδιο και 64% για τον χρυσό.
«Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι τα μέταλλα, και ιδιαίτερα τα πολύτιμα- χρυσός, ασήμι, πλατίνα και παλλάδιο- δεν έχουν δει τέτοιου είδους απόδοση από τη δεκαετία του 1980 και σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν φτάσει στις υψηλότερες τιμές της ιστορίας τους», λένε στη Ναυτεμπορική, παράγοντες της αγοράς.
Αβεβαιότητα παντού
«Οι λόγοι πολλοί, αλλά το σημείο εκκίνησης είναι η αβεβαιότητα: Στη γεωπολιτική σκηνή, οι τεταμένες σχέσεις μεταξύ των ΗΠΑ και του υπόλοιπου κόσμου, έχουν αυξήσει την αβεβαιότητα και έχουν ενισχύσει πολύ τη ζήτηση για ασφαλή περιουσιακά στοιχεία. Στο παρασκήνιο, παραμένουν επίσης, οι φόβοι για το αυξανόμενο χρέος στις δυτικές χώρες και την υποτίμηση του δολαρίου ως αδιαμφισβήτητου αποθεματικού νομίσματος», εξηγούν οι ίδιες πηγές.
Οι διαρθρωτικοί παράγοντες που συνδέονται με τη ζήτηση συνέχισαν επίσης να στηρίζουν την αγορά των πολύτιμων μετάλλων, όπως η συνεχιζόμενη συσσώρευση χρυσού από κεντρικές τράπεζες, αλλά και ιδιώτες Όλα αυτά συμβάλλουν στη διατήρηση της στρατηγικής σημασίας του χρυσού στα χαρτοφυλάκια, σε μια εποχή που η παρουσία του είναι ακόμη πολύ χαμηλή σε σύγκριση με το βάρος άλλων κατηγοριών περιουσιακών στοιχείων.
Τι γίνεται με το ασήμι
Το ασήμι όμως είναι ο «βασιλιάς» στις αυξήσεις των τιμών και αυτό γιατί είναι ένα μέταλλο με πολύ υψηλή βιομηχανική ζήτηση. Χάρη στις εξαιρετικές αγώγιμες ιδιότητές του, χρησιμοποιείται στην ηλεκτρονική βιομηχανία -κυκλώματα, ηλεκτρικές επαφές, εξαρτήματα ημιαγωγών-καθώς και στην «Πράσινη»- φωτοβολταϊκά στοιχεία, συστήματα αποθήκευσης ενέργειας, τεχνολογίες ηλεκτρικής κινητικότητας.
«Οι κατασκευαστές βιομηχανικών φωτοβολταϊκών πάνελ -κυρίως Κινέζοι σήμερα- οι οποίοι βασίζονται στο ασήμι για το ένα τέταρτο του τελικού προϊόντος τους, βλέπουν τώρα το κόστος παραγωγής να διπλασιάζεται μέσα σε λίγους μήνες», τονίζουν παράγοντες της αγοράς. Ηδη, βρίσκεται υπό εξέταση, η αντικατάσταση του ασημιού με άλλα μέταλλα .
Με το παλλάδιο και την πλατίνα, αυτές οι σκέψεις για βιομηχανική χρήση είναι ακόμη πιο σημαντικές και έτσι απομακρυνόμαστε περισσότερο από την καθαρή λογική ενός αποθέματος αξίας, όπως νοείται με την οικονομική έννοια, την οποία μόνο ο χρυσός εκπληρώνει στο σύνολό του.
Τα κρίσιμα μέταλλα
Μεγάλη αύξηση καταγράφουν όμως και οι τιμές σε άλλα μέταλλα, όπως ο χαλκός και το αλουμίνιο. Ο χαλκός είναι απαραίτητος για την ηλεκτροκίνηση (καλώδια, κινητήρες), ενώ το αλουμίνιο επιτρέπει την κατασκευή ελαφρότερων οχημάτων και αποδοτικών ηλεκτρικών υποδομών.
Η ζήτηση αυξάνεται ακόμη περισσότερο καθώς ο πρόεδρος Τραμπ στοχεύει στην ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής για την επαναβιομηχάνιση των Ηνωμένων Πολιτειών.
Αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι ο μόνος παράγοντας σε αυτήν την αλυσίδα εφοδιασμού: η Κίνα, ένας ιστορικός παράγοντας στον τομέα των μετάλλων, αν και επιβραδύνεται, διατηρεί επίσης μια κρίσιμη συμβολή με τεράστιες επενδύσεις σε υποδομές και δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας.
Εκτός από την επαναβιομηχάνιση των Ηνωμένων Πολιτειών, η ζήτηση σε κρίσιμα μέταλλα αυξάνεται λόω της άνθησης των κέντρων δεδομένων και της ενεργειακής μετάβασης για την «πράσινη» ηλεκτροδότηση του πλανήτη.
Ο χαλκός για παράδειγμα, είναι απαραίτητος για την ηλεκτροκίνηση: χρησιμοποιείται για καλωδιώσεις, ηλεκτροκινητήρες και πολλές άλλες εφαρμογές. Η ζήτηση για χαλκό εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά 50% τα επόμενα 15 χρόνια. Πρόκειται για μια τεράστια αύξηση, που έχει συμβεί ίσως μόνο μία φορά στην ιστορία κατά τη διάρκεια της ακμής της εκβιομηχάνισης της Κίνας, τη δεκαετία του 2000. Άλλα μέταλλα, όπως το λίθιο, μαζί με το νικέλιο, το κοβάλτιο και το μαγγάνιο, είναι επίσης κρίσιμα.
Οι διάσημες σπάνιες γαίες είναι επίσης απαραίτητες για τους μόνιμους μαγνήτες που χρησιμοποιούνται σε ανεμογεννήτριες και κινητήρες ηλεκτρικών οχημάτων.
Τα κέντρα δεδομένων και η AI
Ο άλλος πυλώνας της ανόδου των μετάλλων είναι η τεράστια αύξηση των κέντρων δεδομένων (data centers), μετά την έκρηξη των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη. Αυτές οι τεράστιες, άκρως προστατευμένες αποθήκες υπολογιστών, απαιτούν έναν τεράστιο αριθμό μετάλλων: αλουμίνιο, αλλά ιδιαίτερα χαλκό .
«Το αλουμίνιο αντιμετωπίζει ένα πραγματικό σοκ ζήτησης, ενώ η προσφορά είναι άκαμπτη επειδή η παραγωγή ενός τόνου αλουμινίου απαιτεί τεράστια ποσότητα ενέργειας. Το αποτέλεσμα είναι μια απότομη αύξηση των τιμών», τονίζουν πηγές της αγοράς ενέργειας. Ο χαλκός, από την άλλη πλευρά, είναι απαραίτητος για τα κέντρα δεδομένων για τη διανομή ενέργειας και την ψύξη. Και εδώ, η προσφορά είναι αρκετά άκαμπτη, καθώς έχουν γίνει λίγα νέα έργα στις βασικές χώρες εξόρυξης χαλκού, όπως η Χιλή, το Κονγκό και το Περού.
«Οι τιμές του χαλκού έχουν αυξηθεί απότομα, φτάνοντας σε ιστορικά υψηλά. Η ιστορική συσχέτιση μεταξύ της τιμής του και των κερδών που έχουν αποκομίσει οι μεγάλες εταιρείες εξόρυξης υποδηλώνει ότι φέτος θα πρέπει να περιμένουμε μια ισχυρή ανάκαμψη σε εταιρείες χαλκού όπως η BHP, η Rio Tinto και η Glencore, οι οποίες πράγματι έχουν αρχίσει να καταγράφουν σημαντικά κέρδη στο χρηματιστήριο», σημειώνουν παράγοντες της αγοράς.
Τι θα κάνει η Ευρώπη
«Ο όρος ”στρατηγικός”, που συχνά συνδέεται με αυτά τα μέταλλα, έχει επομένως μια πολύ ευρεία έννοια», τονίζουν οι ίδιες πηγές και εξηγούν: για τον χρυσό, σημαίνει την κατοχή αποθεμάτων σε ένα ασφαλές περιουσιακό στοιχείο του οποίου η αξία διατηρείται με την πάροδο του χρόνου. Αλλά, για τα βιομηχανικά μέταλλα (χαλκός, αλουμίνιο, ψευδάργυρος, κασσίτερος, λίθιο) και τα πολύτιμα μέταλλα, που χρησιμοποιούνται για βιομηχανικούς σκοπούς (άργυρος, πλατίνα, παλλάδιο), σημαίνει την ικανότητα ανάπτυξης βασικών τομέων της οικονομίας, όπως η ψηφιοποίηση και η πράσινη μετάβαση.
«Πρόκειται για μια καθαρά δομική αλλαγή και η προσπάθεια απόκτησης βασικών υλικών για την κατασκευή αυτής της τεχνολογίας, θα μπορούσε να οδηγήσει σε πολέμους για την κατάσχεση των απαραίτητων ορυκτών και ενέργειας», λένε παράγοντες της αγοράς μετάλλων.
Από αυτή την άποψη, η ευρωπαϊκή ήπειρος δεν μπορεί να παραμείνει ουδέτερη. Αυτή η αποδυναμωμένη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης πηγάζει από την ιστορική της εξάρτηση από τη ρύθμιση, παρά την έλλειψη επαρκών πόρων για την επιβολή αυτών των κανόνων.
Η ΕΕ μπορεί είτε να συμμαχήσει με τις Ηνωμένες Πολιτείες, είτε να κάνει εμπόριο με την Κίνα. Γιατί «αυτό που δεν μπορεί να κάνει η Ευρώπη είναι να επιλέξει μεταξύ των εργοστασίων της Κίνας και της ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών», λένε οι ίδιες πηγές και προσθέτουν: Η ισορροπία των διαπραγματεύσεων και από τις δύο πλευρές μπορεί να διαρκέσει δύο ή τρία χρόνια, αλλά τελικά, θα πρέπει να γίνει μια επιλογή μεταξύ της μίας ή της άλλης πλευράς».