Οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης συναντώνται σήμερα στο Βέλγιο, σε μια άτυπη Σύνοδο Κορυφής, με σκοπό να καταλήξουν σε κοινά σημεία ώστε να ενισχύσουν την ενιαία αγορά και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, μειώνοντας παράλληλα τις οικονομικές εξαρτήσεις της ΕΕ από τρίτες χώρες.
Η τοποθεσία: Το κάστρο Άλντεν Μπίζεν. Ένα μεσαιωνικό φρούριο στη Φλαμανδία, το οποίο έκτισαν τον 16ο αιώνα οι Τεύτονες Ιππότες.
Ποιοι συμμετέχουν: Οι 27 αρχηγοί κρατών ή κυβερνήσεων της ΕΕ, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, καθώς και ο Μάριο Ντράγκι και ο Ενρίκο Λέτα — οι δύο Ιταλοί που εκλήθησαν να παρουσιάσουν τις προτάσεις τους για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Το βασικό αντικείμενο της συνάντησης: Το status quo, το οποίο καταδεικνύει την πλήρη αδυναμία της ΕΕ να αντεπεξέλθει στις τρέχουσες γεωπολιτικές και γεωοικονομικές εξελίξεις και, συνεπώς, την ανάγκη οι «27» να δώσουν απαντήσεις.
Οι απαντήσεις σε αυτό το αδιέξοδο: Τρεις συν μία.
Η πρώτη είναι αυτή της Γαλλίας, η οποία, μεταξύ άλλων, ζητεί απλούστερους κανόνες, «ευρωπαϊκή προτίμηση» για κρίσιμες βιομηχανίες, ευρωομόλογα για την άμυνα, την τεχνολογία και την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς και ένα ισχυρότερο ευρώ.
Η δεύτερη προσέγγιση είναι αυτή του νέου γερμανοϊταλικού άξονα, ο οποίος ζητεί μια ευρωπαϊκή στρατηγική που θα δώσει ώθηση στην ευρωπαϊκή βιομηχανία χωρίς προστατευτισμό, απορρίπτοντας παράλληλα τόσο τα ευρωομόλογα όσο και την πιθανότητα ενός ισχυρότερου ευρώ, το οποίο θα έπληττε πρωτίστως τις γερμανικές εξαγωγές.
Η τρίτη προσέγγιση είναι αυτή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία, ως εκτελεστικό όργανο της ΕΕ, υπογραμμίζει ότι το βασικότερο πρόβλημα της Ένωσης είναι πως η κοινή αγορά είναι στην πραγματικότητα κατακερματισμένη και ζητεί από τα κράτη-μέλη να προχωρήσουν περαιτέρω σε οικονομική, πολιτική και αμυντική συνεργασία — όχι απαραίτητα συλλογικά, αλλά μέσω «συνασπισμών των προθύμων».
Η τέταρτη προσέγγιση είναι αυτή του πρώην προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και πρώην πρωθυπουργού της Ιταλίας, Μάριο Ντράγκι, ο οποίος ζητεί μετ’ επιτάσεως την ομοσπονδιοποίηση της ΕΕ, προειδοποιώντας ότι χωρίς βαθιά ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, η Ευρώπη δεν μπορεί να χρηματοδοτήσει την καινοτομία, τη βιομηχανία και την άμυνά της.
Παρόλο που η σημερινή συνάντηση στο κάστρο Άλντεν Μπίζεν δεν αναμένεται να αποδώσει άμεσα καρπούς — καθώς τόσο οι «27» όσο και οι λοιποί συμμετέχοντες (Μάριο Ντράγκι και Ενρίκο Λέτα) πρόκειται απλώς να εξουσιοδοτήσουν την Κομισιόν να προσέλθει με νέες προτάσεις στο επίσημο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του ερχόμενου Μαρτίου — η πραγματικότητα δείχνει ότι η ΕΕ κάνει κύκλους.
Οι ηγέτες της ΕΕ είχαν την ίδια ακριβώς συζήτηση πριν από 20 χρόνια, κατά τη διάρκεια της Ατζέντας της Λισαβόνας. Τότε, η πολιτική ολοκλήρωση θεωρούνταν επιθυμητή, αλλά όχι απαραίτητη. Σήμερα είναι απαραίτητη, αλλά μάλλον αδύνατη.
Ο Μακρόν και το δίδυμο «Merzoni»
Θεωρούμενος πολιτικά αποδυναμωμένος στη Γαλλία και περιθωριοποιημένος στην Ευρώπη από τη νέα συμμαχία του καγκελάριου της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς και της πρωθυπουργού της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι — του διδύμου που αποκαλείται «Merzoni» — ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν ζήτησε μια Ευρώπη με υψηλότερες δημόσιες επενδύσεις, μειωμένη εξάρτηση από εμπορικούς εταίρους, διαφοροποίηση των εφοδιαστικών αλυσίδων, ισχυρότερη στήριξη της εγχώριας βιομηχανίας μέσω κανόνων «αγοράστε ευρωπαϊκά» στις δημόσιες συμβάσεις και λιγότερη γραφειοκρατία.
Ωστόσο, στο Βερολίνο και στη Ρώμη ο Μακρόν δεν θεωρείται πλέον ο προτιμώμενος συνομιλητής. Ο Γερμανός καγκελάριος και η Ιταλίδα πρωθυπουργός συμφώνησαν προσφάτως να προσέλθουν στην άτυπη Σύνοδο Κορυφής με κοινές θέσεις. Το μήνυμά τους: Η Ευρώπη χάνει τον αγώνα της οικονομικής ανάπτυξης.
Σύμφωνα με το Βερολίνο και τη Ρώμη, από το 2000 η οικονομία της Ευρώπης έχει αναπτυχθεί πολύ πιο αργά από εκείνες των ΗΠΑ και της Κίνας. Αυτό απειλεί το βιοτικό επίπεδο στην ΕΕ και την ικανότητά της να λαμβάνει ανεξάρτητες αποφάσεις. Κατά τον γερμανοϊταλικό άξονα, η ΕΕ ουσιαστικά σαμποτάρει τον εαυτό της, ψηφίζοντας και εφαρμόζοντας τους ίδιους της τους κανόνες.
Ο κατακερματισμός της Ενιαίας Αγοράς
Η Ενιαία Αγορά της ΕΕ αριθμεί 450 εκατομμύρια καταναλωτές και αντιπροσωπεύει το 18% του παγκόσμιου ΑΕΠ — κάτι που, όπως έχει επισημάνει ο Μάριο Ντράγκι, θα έπρεπε να αποτελεί το «μπαζούκα» στο ευρωπαϊκό οπλοστάσιο. Παρά ταύτα, τα εμπόδια είναι τεράστια, με αποτέλεσμα η ενιαία αγορά να είναι ενιαία μόνο κατ’ όνομα, καθώς στην πράξη ο κατακερματισμός της ισοδυναμεί με δασμούς 44% στα αγαθά που διακινούνται εντός της ΕΕ και 110% στις υπηρεσίες.
Μερικά μόνο παραδείγματα του κατακερματισμού της Ενιαίας Αγοράς αρκούν για να περιγράψουν το τιτάνιο έργο που έχουν μπροστά τους οι «27» και η Κομισιόν, παρά τις εκθέσεις Ντράγκι και Λέτα που καταδεικνύουν τα εν λόγω ζητήματα.
Ευρωπαίοι μηχανικοί, αρχιτέκτονες και δικηγόροι συχνά αντιμετωπίζουν χρονοβόρες διαδικασίες για την αναγνώριση των σπουδών ή των επαγγελματικών τους προσόντων, προκειμένου να εργαστούν σε άλλο κράτος-μέλος, παρά τις οδηγίες της ΕΕ περί ελεύθερης κυκλοφορίας.
Η κατάσταση στο λιανικό εμπόριο εντός της ΕΕ είναι εξίσου απογοητευτική. Υπολογίζεται ότι υπάρχουν 6.000 διαφορετικοί εθνικοί κανόνες για τις επαγγελματικές υπηρεσίες, ενώ, παρότι ο κατασκευαστικός τομέας αντιστοιχεί περίπου στο 11% του ΑΕΠ της ΕΕ, μόλις το 5% των δημόσιων συμβάσεων ανατίθεται σε εταιρείες από άλλα κράτη-μέλη.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι ευκολότερο για ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να επενδύσουν εκτός της ΕΕ παρά εντός αυτής. Σύμφωνα με την έκθεση Ντράγκι, η εμβάθυνση της ολοκλήρωσης στις υπηρεσίες, την ενέργεια, τις κεφαλαιαγορές και την ψηφιακή τεχνολογία θα μπορούσε να ενισχύσει το ΑΕΠ των κρατών-μελών κατά 3% έως 9% ετησίως.
Ένα ακόμη βασικό ζήτημα που αναμένεται να τεθεί στη σημερινή συνάντηση είναι η πιθανή αναθεώρηση των κανόνων ανταγωνισμού. Για παράδειγμα, όταν δύο ή περισσότερες ευρωπαϊκές εταιρείες επιδιώκουν συγχώνευση, οι αρμόδιες αρχές ανταγωνισμού — ευρωπαϊκές ή εθνικές — εξετάζουν κυρίως το εσωτερικό μερίδιο αγοράς, γεγονός που καθιστά εξ ορισμού δυσχερή τη δημιουργία «ευρωπαϊκών γιγάντων» ικανών να ανταγωνιστούν αμερικανικές ή κινεζικές εταιρείες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα κληθεί να συντάξει και να υποβάλει έναν «οδικό χάρτη» ανταγωνιστικότητας για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς έως το 2028, ο οποίος θα εγκριθεί από τους ηγέτες της ΕΕ στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου.