Το φρένο είχε πατηθεί εδώ και μήνες. Τώρα έρχεται ο λογαριασμός. Οι τρεις μεγάλες αυτοκινητοβιομηχανίες του Ντιτρόιτ — General Motors, Ford Motor και Stellantis — έχουν ανακοινώσει συνολικές απομειώσεις άνω των 50 δισ. δολαρίων, καθώς η «έκρηξη» των ηλεκτρικών οχημάτων (EV) στις ΗΠΑ μετατρέπεται σε απότομη προσγείωση.
Σύμφωνα με εκτενές ρεπορτάζ της Wall Street Journal που φέρει τον τίτλο «Detroit Automakers Take $50 Billion Hit as EV Bubble Bursts», η αγορά ηλεκτρικών οχημάτων στις ΗΠΑ υποχώρησε πάνω από 30% το τέταρτο τρίμηνο του 2025, μετά τη λήξη της ομοσπονδιακής φορολογικής πίστωσης ύψους 7.500 δολαρίων τον Σεπτέμβριο.
Η επιδότηση είχε λειτουργήσει ως βασικός μοχλός ζήτησης. Χωρίς αυτήν, οι πωλήσεις επιβραδύνθηκαν απότομα — ακόμη και για τα πιο προβεβλημένα μοντέλα, όπως το Cybertruck της Tesla και το ηλεκτρικό pickup της Ford.
Από την επιθετική επέκταση στις ακυρώσεις
Τα προηγούμενα χρόνια, οι αμερικανικές αυτοκινητοβιομηχανίες επένδυσαν εκατοντάδες δισ. δολάρια σε νέες γραμμές παραγωγής, εργοστάσια μπαταριών και ηλεκτρικές πλατφόρμες, στηριζόμενες τόσο σε ρυθμιστικά κίνητρα όσο και σε προβλέψεις για εκρηκτική ζήτηση.
Σήμερα, το σκηνικό αλλάζει δραστικά. Περισσότερα από 20 δισ. δολάρια σε προηγουμένως ανακοινωμένες επενδύσεις σε εργοστάσια EV και μπαταριών ακυρώθηκαν ή μειώθηκαν το 2025, σύμφωνα με στοιχεία της Atlas Public Policy. Πρόκειται για την πρώτη καθαρή ετήσια μείωση επενδυτικών ανακοινώσεων εδώ και χρόνια.
Η General Motors προχώρησε σε απολύσεις χιλιάδων εργαζομένων και εγκατέλειψε σχέδια για μονάδες παραγωγής ηλεκτρικών κινητήρων, στρέφοντας τις εγκαταστάσεις πίσω σε κινητήρες V-8 και συμβατικά pickup.
Η Ford Motor διαλύει κοινοπραξία παραγωγής μπαταριών στις ΗΠΑ και περιορίζει τις φιλοδοξίες της σε ένα χαμηλού κόστους ηλεκτρικό pickup για το 2027.
Η Stellantis προχωρά ακόμη πιο επιθετικά, ρευστοποιώντας συμμετοχές σε μονάδες μπαταριών και καταγράφοντας τη μεγαλύτερη απομείωση που έχει ανακοινωθεί στον κλάδο. Ο διευθύνων σύμβουλος της Stellantis παραδέχθηκε ότι η ταχύτητα της ενεργειακής μετάβασης «υπερεκτιμήθηκε» και ότι οι στρατηγικές αποφάσεις απομακρύνθηκαν από τις «πραγματικές ανάγκες και δυνατότητες» των καταναλωτών.
Ρυθμιστική στροφή και αλλαγή κλίματος
Η πολιτική συγκυρία επιτάχυνε την αναδίπλωση. Η κατάργηση της φορολογικής πίστωσης για EV και η χαλάρωση των ομοσπονδιακών κανόνων κατανάλωσης καυσίμου από το Κογκρέσο αφαίρεσαν δύο βασικούς πυλώνες στήριξης της μετάβασης. Ακόμη και πριν από τις αλλαγές, η ζήτηση κινούνταν χαμηλότερα των αρχικών προσδοκιών.
Το αποτέλεσμα είναι ένα κύμα «επαναβιομηχανοποίησης» προς το παραδοσιακό μοντέλο. Εργοστάσια που είχαν σχεδιαστεί για ηλεκτρικά φορτηγά επιστρέφουν στην παραγωγή θερμικών κινητήρων. Η στρατηγική μετάβασης δεν εγκαταλείπεται πλήρως, αλλά συρρικνώνεται και μετατίθεται χρονικά.
Η διεθνής εικόνα
Ενώ η αμερικανική αγορά ηλεκτρικών αυτοκινήτων βιώνει απότομη επιβράδυνση, άλλες αγορές διατηρούν θετική δυναμική. Στην Κίνα, η BYD ξεπέρασε την Tesla ως ο μεγαλύτερος κατασκευαστής EV παγκοσμίως και αύξησε σημαντικά τις διεθνείς παραδόσεις της, παρότι στο εσωτερικό αντιμετωπίζει αυξανόμενο ανταγωνισμό και μειώσεις κρατικών επιδοτήσεων.
Ωστόσο, ακόμη και στην Κίνα και στην Ευρώπη, ο ρυθμός ανάπτυξης των EV επιβραδύνεται. Η παγκόσμια αγορά περνά από φάση επιθετικής διείσδυσης σε φάση εξορθολογισμού.
Φούσκα ή επαναφορά στην πραγματικότητα;
Οι ζημιές των 50 δισ. δολαρίων δεν σημαίνουν ότι τα ηλεκτρικά οχήματα αποτυγχάνουν ως τεχνολογία. Αντανακλούν όμως το κόστος μιας στρατηγικής που βασίστηκε σε ταχύτερη μετάβαση απ’ ό,τι τελικά αποδείχθηκε εφικτή.
Η «φούσκα» των EV στις ΗΠΑ δεν ήταν μόνο χρηματιστηριακή. Ήταν βιομηχανική, επενδυτική και πολιτική. Η σημερινή αναδίπλωση δείχνει ότι η μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση θα είναι πιο αργή, πιο επιλεκτική και λιγότερο εξαρτημένη από κρατικές ενισχύσεις.
Για το Ντιτρόιτ, η πρόκληση δεν είναι απλώς να περιορίσει τις ζημιές. Είναι να βρει το σωστό μέγεθος και ρυθμό για τη μετάβαση — χωρίς να χάσει έδαφος σε μια παγκόσμια αγορά που συνεχίζει, έστω με χαμηλότερες ταχύτητες, να κινείται προς την ηλεκτροκίνηση.