Οι πλούσιοι δεν φορολογούνται; Το δημοφιλές αφήγημα λέει ότι οι κυβερνήσεις τους χαρίζονται. Όμως, όπως επισημαίνει ο Economist, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη: τα φορολογικά συστήματα των ανεπτυγμένων οικονομιών είναι σήμερα πιο προοδευτικά απ’ ό,τι πριν από τρεις δεκαετίες. Η ανισότητα στα προ φόρων εισοδήματα έχει οξυνθεί – αλλά μετά τους φόρους, σε πολλές χώρες, περιορίστηκε.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν οι πλούσιοι φορολογούνται – αλλά πόσο, ποιοι πραγματικά πληρώνουν και ποιοι τελικά γλιτώνουν.
Όπως αναφέρει το βρετανικό περιοδικό, αν συγκρίνει κανείς την κατανομή εισοδήματος πριν και μετά τους φόρους, διαπιστώνει ότι η αναδιανομή σήμερα είναι ισχυρότερη από ό,τι τη δεκαετία του 1960.
Στις ΗΠΑ, η αναδιανομή είναι περίπου διπλάσια σε σχέση με τότε. Στη Βρετανία, στη Γαλλία, στον Καναδά και στην Ιαπωνία, τα φορολογικά και κοινωνικά συστήματα είναι πιο προοδευτικά απ’ ό,τι το 1990. Στον μέσο όρο της G7, ο δείκτης ανισότητας μετά φόρων έχει μειωθεί ελαφρώς τις τελευταίες δεκαετίες – παρά την αύξηση των ανισοτήτων στα προ φόρων εισοδήματα.
Ο «φοροεισπράκτορας», σχολιάζει ο Economist, μοιάζει λιγότερο με τον Σερίφη του Νότιγχαμ και περισσότερο με τον Ρομπέν των Δασών.
Ο μύθος των συντελεστών
Το κυρίαρχο αφήγημα θέλει τη «νεοφιλελεύθερη εποχή» να έχει αποδυναμώσει τη φορολόγηση των πλουσίων. Πράγματι, τις δεκαετίες του 1950 και του 1960 οι οριακοί συντελεστές έφταναν το 90% και άνω.
Όμως, όπως επισημαίνει ο Economist, οι πραγματικοί – αποτελεσματικοί – φορολογικοί συντελεστές ήταν πολύ χαμηλότεροι. Στις ΗΠΑ της δεκαετίας του 1960, το 1% πλήρωνε στην πράξη περίπου 14%-20%.
Σήμερα η φοροαποφυγή είναι δυσκολότερη και οι πραγματικοί συντελεστές έχουν αυξηθεί. Στη Βρετανία το 1% πληρώνει σχεδόν 40% πραγματικό φόρο εισοδήματος. Στον Καναδά περίπου 39%. Στις ΗΠΑ ο μέσος ομοσπονδιακός συντελεστής για το 1% φθάνει το 27,6% – κοντά στο ιστορικό υψηλό.
Με άλλα λόγια, όπως σχολιάζει το περιοδικό, το σύστημα έγινε λιγότερο θεαματικό στις ονομαστικές του κλίμακες αλλά πιο αποτελεσματικό στην είσπραξη.
Οι πραγματικά υπερπλούσιοι: Το 0,01%
Η εικόνα περιπλέκεται όταν περνάμε από το 1% στο 0,1% ή στο 0,01%. Οι πολυδισεκατομμυριούχοι αξιοποιούν εργαλεία όπως:
- χαμηλότερη φορολόγηση κεφαλαιακών κερδών
- μετατροπή εισοδήματος σε εταιρικά κέρδη
- δανεισμό έναντι περιουσιακών στοιχείων («buy, borrow, die»)
Έρευνες δείχνουν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι υπερβολικά πλούσιοι μπορεί να πληρώνουν χαμηλότερους αποτελεσματικούς συντελεστές από τους «απλώς πολύ εύπορους». Ωστόσο, άλλες μελέτες – τις οποίες επικαλείται το περιοδικό – καταλήγουν ότι αν συνυπολογιστούν όλοι οι φόροι (εισοδήματος, κερδών, κληρονομιών), οι κορυφαίοι 0,01% στις ΗΠΑ πληρώνουν συνολικά ακόμη και 50% του εισοδήματός τους.
Η βιβλιογραφία παραμένει διχασμένη.
Η τεράστια εξάρτηση των κρατών
Εκεί που η εικόνα γίνεται απολύτως σαφής είναι στη συμβολή των πλουσίων στα φορολογικά έσοδα.
Όπως επισημαίνει ο The Economist:
Στη Βρετανία το 1% πληρώνει σχεδόν το 27% του φόρου εισοδήματος.
Στις ΗΠΑ το 1% πληρώνει περίπου το 40%.
Στη Νότια Κορέα το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 40%.
Τα κράτη έχουν γίνει δημοσιονομικά εξαρτημένα από μια μικρή ελίτ φορολογουμένων.
Πού πηγαίνουν τα χρήματα
Η αυξημένη φορολόγηση των υψηλών εισοδημάτων δεν περιορίζεται σε επιδόματα φτώχειας. Όπως αναφέρει το βρετανικό περιοδικό, τα έσοδα χρηματοδοτούν: χαμηλότερους φόρους για τα μεσαία και χαμηλά στρώματα, διεύρυνση κοινωνικών μεταβιβάσεων, αύξηση συντάξεων
επιδοτήσεις υγείας.
Στις πλούσιες χώρες, οι κοινωνικές μεταβιβάσεις αντιστοιχούν πλέον περίπου στο 22% του ΑΕΠ, από 17% τη δεκαετία του 1990. Σε πολλές περιπτώσεις, τα χαμηλότερα εισοδηματικά κλιμάκια λαμβάνουν σε παροχές ποσά ίσα ή μεγαλύτερα από το εισόδημά τους.
Έχει φτάσει η προοδευτικότητα της φορολογίας στα όριά της;
Το μεγάλο ερώτημα, όπως το θέτει ο Economist, είναι αν η περαιτέρω αύξηση της φορολογίας των πλουσίων μπορεί να γίνει αντιπαραγωγική. Υπάρχουν ενδείξεις μετακινήσεων πλούσιων φορολογουμένων (π.χ. Καλιφόρνια, Βρετανία).
Υπάρχει επίσης πολιτική πίεση για νέους φόρους πλούτου, έκτακτες εισφορές και υψηλότερους συντελεστές.Ορισμένοι οικονομολόγοι, όπως οι Πικετί και Σαέζ, εκτιμούν ότι ο «βέλτιστος» συντελεστής θα μπορούσε να υπερβαίνει το 80%.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι οι υψηλοί συντελεστές έχουν αποθαρρύνει ουσιαστικά την εργασία ή την παραγωγικότητα των πολύ πλούσιων.
Το τελικό συμπέρασμα
Η κυρίαρχη αντίληψη ότι οι πλούσιοι «δεν πληρώνουν» δεν επιβεβαιώνεται πλήρως από τα στοιχεία που παρουσιάζει ο Economist. Τα φορολογικά συστήματα είναι σήμερα πιο προοδευτικά απ’ όσο συχνά πιστεύεται. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλοι πληρώνουν το ίδιο ή ότι δεν υπάρχουν «παράθυρα» για τους υπερπλούσιους.
Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι αν πρέπει να φορολογούνται οι πλούσιοι. Είναι αν τα κράτη μπορούν να συνεχίσουν να στηρίζονται τόσο έντονα σε αυτούς – χωρίς να διακινδυνεύσουν επενδύσεις, κινητικότητα κεφαλαίων και πολιτική σταθερότητα.