Η ψηφιακή κυριαρχία δεν είναι πλέον μια τεχνοκρατική συζήτηση για τις Βρυξέλλες. Είναι, όπως τη χαρακτηρίζει Ευρωπαία υπουργός στο CNBC «ζήτημα εθνικής επιβίωσης».
Καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις κλιμακώνονται και οι σχέσεις Ευρώπης – ΗΠΑ δοκιμάζονται, η εξάρτηση της ηπείρου από αμερικανικές τεχνολογικές υπηρεσίες και υποδομές τίθεται στο μικροσκόπιο. Η κυριαρχία των αμερικανικών κολοσσών στο cloud και στο επιχειρησιακό λογισμικό έχει μετατραπεί σε στρατηγικό ζήτημα ασφάλειας.
Η αμερικανική υπεροχή στις ψηφιακές υποδομές
Σύμφωνα με στοιχεία της Synergy Research Group, οι αμερικανικοί πάροχοι cloud κατέχουν περίπου το 85% της ευρωπαϊκής αγοράς. Εταιρείες όπως η Amazon, η Microsoft και η Google ελέγχουν πάνω από το 70% του cloud στην Ευρώπη, ενώ οι αμερικανικές επιχειρήσεις διαθέτουν τουλάχιστον το 59% της αγοράς επιχειρησιακού λογισμικού.
Η εξάρτηση αυτή εντείνει τις ανησυχίες, ιδιαίτερα υπό το πρίσμα αυξημένων κυβερνοεπιθέσεων που αποδίδονται στη Ρωσία και της έντασης στις διατλαντικές σχέσεις. Επιπλέον, ο αμερικανικός νόμος Cloud Act του 2018 επιτρέπει στις αμερικανικές αρχές να ζητούν δεδομένα από εταιρείες των ΗΠΑ, ανεξαρτήτως του πού αυτά αποθηκεύονται — γεγονός που εγείρει ερωτήματα για την κυριαρχία των ευρωπαϊκών δεδομένων.
Εσθονία: «Δεν είναι απλώς πολιτική ΙΤ»
Η Εσθονία πρωτοστατεί στη συζήτηση. Η υπουργός Δικαιοσύνης και Ψηφιακών Υποθέσεων, Λίισα Πακόστα, δήλωσε ότι η επιτάχυνση της στρατηγικής «open-source first» συνδέεται άμεσα με τις «αυξημένες απειλές ασφαλείας στην ανατολική πτέρυγα της Ευρώπης».
«Η ψηφιακή κυριαρχία έχει καταστεί ζήτημα εθνικής επιβίωσης, όχι απλώς πολιτική πληροφορικής», τόνισε στο CNBC. Όπως εξήγησε, η εξάρτηση αποκλειστικά από κλειστές, ιδιοκτησιακές λύσεις δημιουργεί στρατηγικά κενά. Η χρήση ανοικτού κώδικα διασφαλίζει ότι, ακόμη και αν διακοπούν διεθνείς συνδέσεις ή αλλάξουν πολιτικές προμηθευτών, το κράτος μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί αυτόνομα.
Η Εσθονία αυξάνει τις σχετικές επενδύσεις στον κρατικό προϋπολογισμό του 2026.
Γερμανία, Γαλλία και Βέλγιο σε τροχιά «κυρίαρχου cloud»
Στη Γερμανία, η ενίσχυση της ψηφιακής κυριαρχίας αποτελεί «κεντρικό στόχο» της κυβέρνησης, όπως δήλωσε εκπρόσωπος του ομοσπονδιακού υπουργείου Ψηφιακού Μετασχηματισμού, επικαλούμενος τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις και τη «μεγάλη μεταβλητότητα» του διεθνούς περιβάλλοντος.
Η Γαλλία ανακοίνωσε την ανάπτυξη του Visio, ενός κρατικά σχεδιασμένου εργαλείου τηλεδιάσκεψης που θα αντικαταστήσει πλατφόρμες όπως το Microsoft Teams και το Zoom σε δημόσιες υπηρεσίες έως το 2027.
Στο Βέλγιο η ομοσπονδιακή διοίκηση επανεξετάζει τις ψηφιακές της εξαρτήσεις και μελετά στρατηγική για ομοσπονδιακό cloud, με έμφαση στην ασφάλεια και την αποθήκευση ευαίσθητων δεδομένων.
Η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνώρισε τον Ιανουάριο ότι αντιμετωπίζει «σημαντικό πρόβλημα εξάρτησης από μη ευρωπαϊκές χώρες στον ψηφιακό τομέα», γεγονός που ενδέχεται να δημιουργήσει ευπάθειες ακόμη και σε κρίσιμους τομείς.
Η στροφή στο open source
Η Δανία ανακοίνωσε πιλοτική δοκιμή εναλλακτικής λύσης ανοικτού κώδικα αντί του Microsoft Office για μέρος των δημοσίων υπαλλήλων. Η υπουργός Ψηφιακών Υποθέσεων, Κάρολιν Στέιτζ Όλσεν, προειδοποίησε ότι «υπερβολικά μεγάλο μέρος της δημόσιας ψηφιακής υποδομής εξαρτάται από ελάχιστους ξένους προμηθευτές».
Παρότι η κυβέρνηση χαρακτήρισε το εγχείρημα «περιορισμένο», το μήνυμα είναι σαφές: η Ευρώπη εξετάζει σοβαρά εναλλακτικές.
Οι αριθμοί και τα όρια της φιλοδοξίας
Σύμφωνα με την Gartner, οι δαπάνες για «κυρίαρχο cloud» στην Ευρώπη θα υπερτριπλασιαστούν έως το 2027, φθάνοντας τα 23 δισ. δολάρια. Οι κυβερνήσεις θα αποτελέσουν τους βασικούς αγοραστές, ακολουθούμενες από ρυθμιζόμενους κλάδους και οργανισμούς κρίσιμων υποδομών.
Ωστόσο, η πλήρης απεξάρτηση από αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς μοιάζει εξαιρετικά δύσκολη. Όπως επισημαίνουν αναλυτές της Synergy Research Group, για να ανταγωνιστεί κανείς τους παγκόσμιους ηγέτες απαιτούνται τεράστιες και διαρκείς επενδύσεις σε έρευνα, υποδομές και τεχνική υποστήριξη.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις άλλωστε διευκρινίζουν ότι δεν επιδιώκουν ρήξη με τις ΗΠΑ. Όπως ανέφερε η Εσθονή υπουργός, οι αμερικανικοί hyperscalers παραμένουν «σημαντικοί και αξιόπιστοι εταίροι».
Η συζήτηση, επομένως, δεν αφορά την αποκοπή — αλλά την εξισορρόπηση. Σε μια εποχή όπου οι γεωπολιτικές γραμμές γίνονται όλο και πιο ρευστές, η ψηφιακή αυτονομία μετατρέπεται από τεχνολογική επιλογή σε στρατηγικό στοίχημα για την ίδια την ευρωπαϊκή κυριαρχία.